MBh, 7, 94
Select a line for its word-by-word analysis.
द्रोणं स जित्वा पुरुषप्रवीरस् तथैव हार्दिक्यमुखांस्त्वदीयान् । (१।२)
droṇaṃ sa jitvā puruṣapravīras tathaiva hārdikyamukhāṃstvadīyān |
प्रहस्य सूतं वचनं बभाषे शिनिप्रवीरः कुरुपुंगवाग्र्य ॥ (१।३)
prahasya sūtaṃ vacanaṃ babhāṣe śinipravīraḥ kurupuṃgavāgrya ||
निमित्तमात्रं वयम् अत्र सूत दग्धारयः केशवफल्गुनाभ्याम् । (२।१)
nimittamātraṃ vayam atra sūta dagdhārayaḥ keśavaphalgunābhyām |
हतान्निहन्मेह नरर्षभेण वयं सुरेशात्मसमुद्भवेन ॥ (२।२)
hatānnihanmeha nararṣabheṇa vayaṃ sureśātmasamudbhavena ||
तम् एवम् उक्त्वा शिनिपुंगवस्तदा महामृधे सो ऽग्र्यधनुर्धरो ऽरिहा । (३।१)
tam evam uktvā śinipuṃgavastadā mahāmṛdhe so 'gryadhanurdharo 'rihā |
किरन् समन्तात् सहसा शरान् बली समापतच्छ्येन इवामिषं यथा ॥ (३।२)
kiran samantāt sahasā śarān balī samāpatacchyena ivāmiṣaṃ yathā ||
तं यान्तम् अश्वैः शशिशङ्खवर्णैर् विगाह्य सैन्यं पुरुषप्रवीरम् । (४।१)
taṃ yāntam aśvaiḥ śaśiśaṅkhavarṇair vigāhya sainyaṃ puruṣapravīram |
नाशक्नुवन् वारयितुं समन्ताद् आदित्यरश्मिप्रतिमं नराग्र्यम् ॥ (४।२)
nāśaknuvan vārayituṃ samantād ādityaraśmipratimaṃ narāgryam ||
असह्यविक्रान्तम् अदीनसत्त्वं सर्वे गणा भारत दुर्विषह्यम् । (५।१)
asahyavikrāntam adīnasattvaṃ sarve gaṇā bhārata durviṣahyam |
सहस्रनेत्रप्रतिमप्रभावं दिवीव सूर्यं जलदव्यपाये ॥ (५।२)
sahasranetrapratimaprabhāvaṃ divīva sūryaṃ jaladavyapāye ||
अमर्षपूर्णस्त्वतिचित्रयोधी शरासनी काञ्चनवर्मधारी । (६।१)
amarṣapūrṇastvaticitrayodhī śarāsanī kāñcanavarmadhārī |
सुदर्शनः सात्यकिम् आपतन्तं न्यवारयद् राजवरः प्रसह्य ॥ (६।२)
sudarśanaḥ sātyakim āpatantaṃ nyavārayad rājavaraḥ prasahya ||
तयोर् अभूद् भरत संप्रहारः सुदारुणस्तं समभिप्रशंसन् । (७।१)
tayor abhūd bharata saṃprahāraḥ sudāruṇastaṃ samabhipraśaṃsan |
योधास्त्वदीयाश्च हि सोमकाश्च वृत्रेन्द्रयोर् युद्धम् इवामरौघाः ॥ (७।२)
yodhāstvadīyāśca hi somakāśca vṛtrendrayor yuddham ivāmaraughāḥ ||
शरैः सुतीक्ष्णैः शतशो ऽभ्यविध्यत् सुदर्शनः सात्वतमुख्यम् आजौ । (८।१)
śaraiḥ sutīkṣṇaiḥ śataśo 'bhyavidhyat sudarśanaḥ sātvatamukhyam ājau |
अनागतान् एव तु तान् पृषत्कांश् चिछेद बाणैः शिनिपुंगवो ऽपि ॥ (८।२)
anāgatān eva tu tān pṛṣatkāṃś cicheda bāṇaiḥ śinipuṃgavo 'pi ||
तथैव शक्रप्रतिमो ऽपि सात्यकिः सुदर्शने यान् क्षिपति स्म सायकान् । (९।१)
tathaiva śakrapratimo 'pi sātyakiḥ sudarśane yān kṣipati sma sāyakān |
द्विधा त्रिधा तान् अकरोत् सुदर्शनः शरोत्तमैः स्यन्दनवर्यम् आस्थितः ॥ (९।२)
dvidhā tridhā tān akarot sudarśanaḥ śarottamaiḥ syandanavaryam āsthitaḥ ||
सम्प्रेक्ष्य बाणान्निहतांस्तदानीं सुदर्शनः सात्यकिबाणवेगैः । (१०।१)
samprekṣya bāṇānnihatāṃstadānīṃ sudarśanaḥ sātyakibāṇavegaiḥ |
क्रोधाद् दिधक्षन्न् इव तिग्मतेजाः शरान् अमुञ्चत् तपनीयचित्रान् ॥ (१०।२)
krodhād didhakṣann iva tigmatejāḥ śarān amuñcat tapanīyacitrān ||
पुनः स बाणैस्त्रिभिर् अग्निकल्पैर् आकर्णपूर्णैर् निशितैः सुपुङ्खैः । (११।१)
punaḥ sa bāṇaistribhir agnikalpair ākarṇapūrṇair niśitaiḥ supuṅkhaiḥ |
विव्याध देहावरणं विभिद्य ते सात्यकेर् आविविशुः शरीरम् ॥ (११।२)
vivyādha dehāvaraṇaṃ vibhidya te sātyaker āviviśuḥ śarīram ||
तथैव तस्यावनिपालपुत्रः संधाय बाणैर् अपरैर् ज्वलद्भिः । (१२।१)
tathaiva tasyāvanipālaputraḥ saṃdhāya bāṇair aparair jvaladbhiḥ |
आजघ्निवांस्तान् रजतप्रकाशांश् चतुर्भिर् अश्वांश्चतुरः प्रसह्य ॥ (१२।२)
ājaghnivāṃstān rajataprakāśāṃś caturbhir aśvāṃścaturaḥ prasahya ||
तथा तु तेनाभिहतस्तरस्वी नप्ता शिनेर् इन्द्रसमानवीर्यः । (१३।१)
tathā tu tenābhihatastarasvī naptā śiner indrasamānavīryaḥ |
सुदर्शनस्येषुगणैः सुतीक्ष्णैर् हयान्निहत्याशु ननाद नादम् ॥ (१३।२)
sudarśanasyeṣugaṇaiḥ sutīkṣṇair hayānnihatyāśu nanāda nādam ||
अथास्य सूतस्य शिरो निकृत्य भल्लेन वज्राशनिसंनिभेन । (१४।१)
athāsya sūtasya śiro nikṛtya bhallena vajrāśanisaṃnibhena |
सुदर्शनस्यापि शिनिप्रवीरः क्षुरेण चिछेद शिरः प्रसह्य ॥ (१४।२)
sudarśanasyāpi śinipravīraḥ kṣureṇa cicheda śiraḥ prasahya ||
सकुण्डलं पूर्णशशिप्रकाशं भ्राजिष्णु वक्त्रं निचकर्त देहात् । (१५।१)
sakuṇḍalaṃ pūrṇaśaśiprakāśaṃ bhrājiṣṇu vaktraṃ nicakarta dehāt |
यथा पुरा वज्रधरः प्रसह्य बलस्य संख्ये ऽतिबलस्य राजन् ॥ (१५।२)
yathā purā vajradharaḥ prasahya balasya saṃkhye 'tibalasya rājan ||
निहत्य तं पार्थिवपुत्रपौत्रं रणे यदूनाम् ऋषभस्तरस्वी । (१६।१)
nihatya taṃ pārthivaputrapautraṃ raṇe yadūnām ṛṣabhastarasvī |
मुदा समेतः परया महात्मा रराज राजन् सुरराजकल्पः ॥ (१६।२)
mudā sametaḥ parayā mahātmā rarāja rājan surarājakalpaḥ ||
ततो ययावर्जुनम् एव येन निवार्य सैन्यं तव मार्गणौघैः । (१७।१)
tato yayāvarjunam eva yena nivārya sainyaṃ tava mārgaṇaughaiḥ |
सदश्वयुक्तेन रथेन निर्याल् लोकान् विसिस्मापयिषुर् नृवीरः ॥ (१७।२)
sadaśvayuktena rathena niryāl lokān visismāpayiṣur nṛvīraḥ ||
तत् तस्य विस्मापयनीयम् अग्र्यम् अपूजयन् योधवराः समेताः । (१८।१)
tat tasya vismāpayanīyam agryam apūjayan yodhavarāḥ sametāḥ |
यद् वर्तमानान् इषुगोचरे ऽरीन् ददाह बाणैर् हुतभुग् यथैव ॥ (१८।२)
yad vartamānān iṣugocare 'rīn dadāha bāṇair hutabhug yathaiva ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.