महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 47

1978 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

नासौ वृथाग्निना दग्धो यथा तत्र श्रुतं मया । (१।२)

nāsau vṛthāgninā dagdho yathā tatra śrutaṃ mayā |

1.3१.३

वैचित्रवीर्यो नृपतिस्तत् ते वक्ष्यामि भारत ॥ (१।३)

vaicitravīryo nṛpatistat te vakṣyāmi bhārata ||

2.1२.१

वनं प्रविशता तेन वायुभक्षेण धीमता । (२।१)

vanaṃ praviśatā tena vāyubhakṣeṇa dhīmatā |

2.2२.२

अग्नयः कारयित्वेष्टिम् उत्सृष्टा इति नः श्रुतम् ॥ (२।२)

agnayaḥ kārayitveṣṭim utsṛṣṭā iti naḥ śrutam ||

3.1३.१

याजकास् तु ततस् तस्य तान् अग्नीन् निर्जने वने । (३।१)

yājakās tu tatas tasya tān agnīn nirjane vane |

3.2३.२

समुत्सृज्य यथाकामं जग्मुर् भरतसत्तम ॥ (३।२)

samutsṛjya yathākāmaṃ jagmur bharatasattama ||

4.1४.१

स विवृद्धस् तदा वह्निर् वने तस्मिन्न् अभूत् किल । (४।१)

sa vivṛddhas tadā vahnir vane tasminn abhūt kila |

4.2४.२

तेन तद् वनम् आदीप्तम् इति मे तापसाब्रुवन् ॥ (४।२)

tena tad vanam ādīptam iti me tāpasābruvan ||

5.1५.१

स राजा जाह्नवीकच्छे यथा ते कथितं मया । (५।१)

sa rājā jāhnavīkacche yathā te kathitaṃ mayā |

5.2५.२

तेनाग्निना समायुक्तः स्वेनैव भरतर्षभ ॥ (५।२)

tenāgninā samāyuktaḥ svenaiva bharatarṣabha ||

6.1६.१

एवम् आवेदयामासुर्मुनयस्ते ममानघ । (६।१)

evam āvedayāmāsurmunayaste mamānagha |

6.2६.२

ये ते भागीरथीतीरे मया दृष्टा युधिष्ठिर ॥ (६।२)

ye te bhāgīrathītīre mayā dṛṣṭā yudhiṣṭhira ||

7.1७.१

एवं स्वेनाग्निना राजा समायुक्तो महीपते । (७।१)

evaṃ svenāgninā rājā samāyukto mahīpate |

7.2७.२

मा शोचिथास् त्वं नृपतिं गतः स परमां गतिम् ॥ (७।२)

mā śocithās tvaṃ nṛpatiṃ gataḥ sa paramāṃ gatim ||

8.1८.१

गुरुशुश्रूषया चैव जननी तव पाण्डव । (८।१)

guruśuśrūṣayā caiva jananī tava pāṇḍava |

8.2८.२

प्राप्ता सुमहतीं सिद्धिम् इति मे नात्र संशयः ॥ (८।२)

prāptā sumahatīṃ siddhim iti me nātra saṃśayaḥ ||

9.1९.१

कर्तुम् अर्हसि कौरव्य तेषां त्वम् उदकक्रियाम् । (९।१)

kartum arhasi kauravya teṣāṃ tvam udakakriyām |

9.2९.२

भ्रातृभिः सहितः सर्वैर् एतद् अत्र विधीयताम् ॥ (९।२)

bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvair etad atra vidhīyatām ||

10.1१०.१

वैशंपायन उवाच । (१०।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

10.2१०.२

ततः स पृथिवीपालः पाण्डवानां धुरंधरः । (१०।२)

tataḥ sa pṛthivīpālaḥ pāṇḍavānāṃ dhuraṃdharaḥ |

10.3१०.३

निर्ययौ सह सोदर्यैः सदारो भरतर्षभ ॥ (१०।३)

niryayau saha sodaryaiḥ sadāro bharatarṣabha ||

11.1११.१

पौरजानपदाश्चैव राजभक्तिपुरस्कृताः । (११।१)

paurajānapadāścaiva rājabhaktipuraskṛtāḥ |

11.2११.२

गङ्गां प्रजग्मुर् अभितो वाससैकेन संवृताः ॥ (११।२)

gaṅgāṃ prajagmur abhito vāsasaikena saṃvṛtāḥ ||

12.1१२.१

ततो ऽवगाह्य सलिलं सर्वे ते कुरुपुंगवाः । (१२।१)

tato 'vagāhya salilaṃ sarve te kurupuṃgavāḥ |

12.2१२.२

युयुत्सुम् अग्रतः कृत्वा ददुस् तोयं महात्मने ॥ (१२।२)

yuyutsum agrataḥ kṛtvā dadus toyaṃ mahātmane ||

13.1१३.१

गान्धार्याश् च पृथायाश् च विधिवन् नामगोत्रतः । (१३।१)

gāndhāryāś ca pṛthāyāś ca vidhivan nāmagotrataḥ |

13.2१३.२

शौचं निवर्तयन्तस्ते तत्रोषुर् नगराद् बहिः ॥ (१३।२)

śaucaṃ nivartayantaste tatroṣur nagarād bahiḥ ||

14.1१४.१

प्रेषयामास स नरान् विधिज्ञान् आप्तकारिणः । (१४।१)

preṣayāmāsa sa narān vidhijñān āptakāriṇaḥ |

14.2१४.२

गङ्गाद्वारं कुरुश्रेष्ठो यत्र दग्धो ऽभवन् नृपः ॥ (१४।२)

gaṅgādvāraṃ kuruśreṣṭho yatra dagdho 'bhavan nṛpaḥ ||

15.1१५.१

तत्रैव तेषां कुल्यानि गङ्गाद्वारे ऽन्वशात् तदा । (१५।१)

tatraiva teṣāṃ kulyāni gaṅgādvāre 'nvaśāt tadā |

15.2१५.२

कर्तव्यानीति पुरुषान् दत्तदेयान् महीपतिः ॥ (१५।२)

kartavyānīti puruṣān dattadeyān mahīpatiḥ ||

16.1१६.१

द्वादशे ऽहनि तेभ्यः स कृतशौचो नराधिपः । (१६।१)

dvādaśe 'hani tebhyaḥ sa kṛtaśauco narādhipaḥ |

16.2१६.२

ददौ श्राद्धानि विधिवद् दक्षिणावन्ति पाण्डवः ॥ (१६।२)

dadau śrāddhāni vidhivad dakṣiṇāvanti pāṇḍavaḥ ||

17.1१७.१

धृतराष्ट्रं समुद्दिश्य ददौ स पृथिवीपतिः । (१७।१)

dhṛtarāṣṭraṃ samuddiśya dadau sa pṛthivīpatiḥ |

17.2१७.२

सुवर्णं रजतं गाश् च शय्याश् च सुमहाधनाः ॥ (१७।२)

suvarṇaṃ rajataṃ gāś ca śayyāś ca sumahādhanāḥ ||

18.1१८.१

गान्धार्याश् चैव तेजस्वी पृथायाश् च पृथक् पृथक् । (१८।१)

gāndhāryāś caiva tejasvī pṛthāyāś ca pṛthak pṛthak |

18.2१८.२

संकीर्त्य नामनी राजा ददौ दानम् अनुत्तमम् ॥ (१८।२)

saṃkīrtya nāmanī rājā dadau dānam anuttamam ||

19.1१९.१

यो यद् इच्छति यावच्च तावत् स लभते द्विजः । (१९।१)

yo yad icchati yāvacca tāvat sa labhate dvijaḥ |

19.2१९.२

शयनं भोजनं यानं मणिरत्नम् अथो धनम् ॥ (१९।२)

śayanaṃ bhojanaṃ yānaṃ maṇiratnam atho dhanam ||

20.1२०.१

यानम् आच्छादनं भोगान् दासीश् च परिचारिकाः । (२०।१)

yānam ācchādanaṃ bhogān dāsīś ca paricārikāḥ |

20.2२०.२

ददौ राजा समुद्दिश्य तयोर् मात्रोर् महीपतिः ॥ (२०।२)

dadau rājā samuddiśya tayor mātror mahīpatiḥ ||

21.1२१.१

ततः स पृथिवीपालो दत्त्वा श्राद्धान्यनेकशः । (२१।१)

tataḥ sa pṛthivīpālo dattvā śrāddhānyanekaśaḥ |

21.2२१.२

प्रविवेश पुनर् धीमान् नगरं वारणाह्वयम् ॥ (२१।२)

praviveśa punar dhīmān nagaraṃ vāraṇāhvayam ||

22.1२२.१

ते चापि राजवचनात् पुरुषा ये गताभवन् । (२२।१)

te cāpi rājavacanāt puruṣā ye gatābhavan |

22.2२२.२

संकल्प्य तेषां कुल्यानि पुनः प्रत्यागमंस् ततः ॥ (२२।२)

saṃkalpya teṣāṃ kulyāni punaḥ pratyāgamaṃs tataḥ ||

23.1२३.१

माल्यैर्गन्धैश्च विविधैः पूजयित्वा यथाविधि । (२३।१)

mālyairgandhaiśca vividhaiḥ pūjayitvā yathāvidhi |

23.2२३.२

कुल्यानि तेषां संयोज्य तदाचख्युर् महीपतेः ॥ (२३।२)

kulyāni teṣāṃ saṃyojya tadācakhyur mahīpateḥ ||

24.1२४.१

समाश्वास्य च राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (२४।१)

samāśvāsya ca rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |

24.2२४.२

नारदो ऽप्य् अगमद् राजन् परमर्षिर् यथेप्सितम् ॥ (२४।२)

nārado 'py agamad rājan paramarṣir yathepsitam ||

25.1२५.१

एवं वर्षाण्यतीतानि धृतराष्ट्रस्य धीमतः । (२५।१)

evaṃ varṣāṇyatītāni dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ |

25.2२५.२

वनवासे तदा त्रीणि नगरे दश पञ्च च ॥ (२५।२)

vanavāse tadā trīṇi nagare daśa pañca ca ||

26.1२६.१

हतपुत्रस्य संग्रामे दानानि ददतः सदा । (२६।१)

hataputrasya saṃgrāme dānāni dadataḥ sadā |

26.2२६.२

ज्ञातिसंबन्धिमित्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च ॥ (२६।२)

jñātisaṃbandhimitrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ svajanasya ca ||

27.1२७.१

युधिष्ठिरस्तु नृपतिर् नातिप्रीतमनास् तदा । (२७।१)

yudhiṣṭhirastu nṛpatir nātiprītamanās tadā |

27.2२७.२

धारयामास तद् राज्यं निहतज्ञातिबान्धवः ॥ (२७।२)

dhārayāmāsa tad rājyaṃ nihatajñātibāndhavaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit