MBh, 15, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
नासौ वृथाग्निना दग्धो यथा तत्र श्रुतं मया । (१।२)
nāsau vṛthāgninā dagdho yathā tatra śrutaṃ mayā |
वैचित्रवीर्यो नृपतिस्तत् ते वक्ष्यामि भारत ॥ (१।३)
vaicitravīryo nṛpatistat te vakṣyāmi bhārata ||
अग्नयः कारयित्वेष्टिम् उत्सृष्टा इति नः श्रुतम् ॥ (२।२)
agnayaḥ kārayitveṣṭim utsṛṣṭā iti naḥ śrutam ||
याजकास् तु ततस् तस्य तान् अग्नीन् निर्जने वने । (३।१)
yājakās tu tatas tasya tān agnīn nirjane vane |
स विवृद्धस् तदा वह्निर् वने तस्मिन्न् अभूत् किल । (४।१)
sa vivṛddhas tadā vahnir vane tasminn abhūt kila |
तेन तद् वनम् आदीप्तम् इति मे तापसाब्रुवन् ॥ (४।२)
tena tad vanam ādīptam iti me tāpasābruvan ||
मा शोचिथास् त्वं नृपतिं गतः स परमां गतिम् ॥ (७।२)
mā śocithās tvaṃ nṛpatiṃ gataḥ sa paramāṃ gatim ||
प्राप्ता सुमहतीं सिद्धिम् इति मे नात्र संशयः ॥ (८।२)
prāptā sumahatīṃ siddhim iti me nātra saṃśayaḥ ||
कर्तुम् अर्हसि कौरव्य तेषां त्वम् उदकक्रियाम् । (९।१)
kartum arhasi kauravya teṣāṃ tvam udakakriyām |
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर् एतद् अत्र विधीयताम् ॥ (९।२)
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvair etad atra vidhīyatām ||
गङ्गां प्रजग्मुर् अभितो वाससैकेन संवृताः ॥ (११।२)
gaṅgāṃ prajagmur abhito vāsasaikena saṃvṛtāḥ ||
ततो ऽवगाह्य सलिलं सर्वे ते कुरुपुंगवाः । (१२।१)
tato 'vagāhya salilaṃ sarve te kurupuṃgavāḥ |
युयुत्सुम् अग्रतः कृत्वा ददुस् तोयं महात्मने ॥ (१२।२)
yuyutsum agrataḥ kṛtvā dadus toyaṃ mahātmane ||
गान्धार्याश् च पृथायाश् च विधिवन् नामगोत्रतः । (१३।१)
gāndhāryāś ca pṛthāyāś ca vidhivan nāmagotrataḥ |
शौचं निवर्तयन्तस्ते तत्रोषुर् नगराद् बहिः ॥ (१३।२)
śaucaṃ nivartayantaste tatroṣur nagarād bahiḥ ||
प्रेषयामास स नरान् विधिज्ञान् आप्तकारिणः । (१४।१)
preṣayāmāsa sa narān vidhijñān āptakāriṇaḥ |
गङ्गाद्वारं कुरुश्रेष्ठो यत्र दग्धो ऽभवन् नृपः ॥ (१४।२)
gaṅgādvāraṃ kuruśreṣṭho yatra dagdho 'bhavan nṛpaḥ ||
तत्रैव तेषां कुल्यानि गङ्गाद्वारे ऽन्वशात् तदा । (१५।१)
tatraiva teṣāṃ kulyāni gaṅgādvāre 'nvaśāt tadā |
कर्तव्यानीति पुरुषान् दत्तदेयान् महीपतिः ॥ (१५।२)
kartavyānīti puruṣān dattadeyān mahīpatiḥ ||
द्वादशे ऽहनि तेभ्यः स कृतशौचो नराधिपः । (१६।१)
dvādaśe 'hani tebhyaḥ sa kṛtaśauco narādhipaḥ |
ददौ श्राद्धानि विधिवद् दक्षिणावन्ति पाण्डवः ॥ (१६।२)
dadau śrāddhāni vidhivad dakṣiṇāvanti pāṇḍavaḥ ||
धृतराष्ट्रं समुद्दिश्य ददौ स पृथिवीपतिः । (१७।१)
dhṛtarāṣṭraṃ samuddiśya dadau sa pṛthivīpatiḥ |
सुवर्णं रजतं गाश् च शय्याश् च सुमहाधनाः ॥ (१७।२)
suvarṇaṃ rajataṃ gāś ca śayyāś ca sumahādhanāḥ ||
गान्धार्याश् चैव तेजस्वी पृथायाश् च पृथक् पृथक् । (१८।१)
gāndhāryāś caiva tejasvī pṛthāyāś ca pṛthak pṛthak |
संकीर्त्य नामनी राजा ददौ दानम् अनुत्तमम् ॥ (१८।२)
saṃkīrtya nāmanī rājā dadau dānam anuttamam ||
यो यद् इच्छति यावच्च तावत् स लभते द्विजः । (१९।१)
yo yad icchati yāvacca tāvat sa labhate dvijaḥ |
यानम् आच्छादनं भोगान् दासीश् च परिचारिकाः । (२०।१)
yānam ācchādanaṃ bhogān dāsīś ca paricārikāḥ |
ददौ राजा समुद्दिश्य तयोर् मात्रोर् महीपतिः ॥ (२०।२)
dadau rājā samuddiśya tayor mātror mahīpatiḥ ||
ततः स पृथिवीपालो दत्त्वा श्राद्धान्यनेकशः । (२१।१)
tataḥ sa pṛthivīpālo dattvā śrāddhānyanekaśaḥ |
प्रविवेश पुनर् धीमान् नगरं वारणाह्वयम् ॥ (२१।२)
praviveśa punar dhīmān nagaraṃ vāraṇāhvayam ||
संकल्प्य तेषां कुल्यानि पुनः प्रत्यागमंस् ततः ॥ (२२।२)
saṃkalpya teṣāṃ kulyāni punaḥ pratyāgamaṃs tataḥ ||
माल्यैर्गन्धैश्च विविधैः पूजयित्वा यथाविधि । (२३।१)
mālyairgandhaiśca vividhaiḥ pūjayitvā yathāvidhi |
कुल्यानि तेषां संयोज्य तदाचख्युर् महीपतेः ॥ (२३।२)
kulyāni teṣāṃ saṃyojya tadācakhyur mahīpateḥ ||
समाश्वास्य च राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (२४।१)
samāśvāsya ca rājānaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |
नारदो ऽप्य् अगमद् राजन् परमर्षिर् यथेप्सितम् ॥ (२४।२)
nārado 'py agamad rājan paramarṣir yathepsitam ||
एवं वर्षाण्यतीतानि धृतराष्ट्रस्य धीमतः । (२५।१)
evaṃ varṣāṇyatītāni dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ |
ज्ञातिसंबन्धिमित्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च ॥ (२६।२)
jñātisaṃbandhimitrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ svajanasya ca ||
युधिष्ठिरस्तु नृपतिर् नातिप्रीतमनास् तदा । (२७।१)
yudhiṣṭhirastu nṛpatir nātiprītamanās tadā |
धारयामास तद् राज्यं निहतज्ञातिबान्धवः ॥ (२७।२)
dhārayāmāsa tad rājyaṃ nihatajñātibāndhavaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.