संजय उवाच । (१।१)

विरथं तं समासाद्य चित्रसेनं मनस्विनम् । (१।२)

रथम् आरोपयामास विकर्णस्तनयस्तव ॥ (१।३)

तस्मिंस्तथा वर्तमाने तुमुले संकुले भृशम् । (२।१)

भीष्मः शांतनवस्तूर्णं युधिष्ठिरम् उपाद्रवत् ॥ (२।२)

ततः सरथनागाश्वाः समकम्पन्त सृञ्जयाः । (३।१)

मृत्योर् आस्यम् अनुप्राप्तं मेनिरे च युधिष्ठिरम् ॥ (३।२)

युधिष्ठिरो ऽपि कौरव्यो यमाभ्यां सहितः प्रभुः । (४।१)

महेष्वासं नरव्याघ्रं भीष्मं शांतनवं ययौ ॥ (४।२)

ततः शरसहस्राणि प्रमुञ्चन् पाण्डवो युधि । (५।१)

भीष्मं संछादयामास यथा मेघो दिवाकरम् ॥ (५।२)

तेन सम्यक् प्रणीतानि शरजालानि भारत । (६।१)

प्रतिजग्राह गाङ्गेयः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (६।२)

तथैव शरजालानि भीष्मेणास्तानि मारिष । (७।१)

आकाशे समदृश्यन्त खगमानां व्रजा इव ॥ (७।२)

निमेषार्धाच्च कौन्तेयं भीष्मः शांतनवो युधि । (८।१)

अदृश्यं समरे चक्रे शरजालेन भागशः ॥ (८।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा कौरव्यस्य महात्मनः । (९।१)

नाराचं प्रेषयामास क्रुद्ध आशीविषोपमम् ॥ (९।२)

असंप्राप्तं ततस्तं तु क्षुरप्रेण महारथः । (१०।१)

चिछेद समरे राजन् भीष्मस्तस्य धनुश्च्युतम् ॥ (१०।२)

तं तु छित्त्वा रणे भीष्मो नाराचं कालसंमितम् । (११।१)

निजघ्ने कौरवेन्द्रस्य हयान् काञ्चनभूषणान् ॥ (११।२)

हताश्वं तु रथं त्यक्त्वा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (१२।१)

आरुरोह रथं तूर्णं नकुलस्य महात्मनः ॥ (१२।२)

यमावपि सुसंक्रुद्धः समासाद्य रणे तदा । (१३।१)

शरैः संछादयामास भीष्मः परपुरंजयः ॥ (१३।२)

तौ तु दृष्ट्वा महाराज भीष्मबाणप्रपीडितौ । (१४।१)

जगामाथ परां चिन्तां भीष्मस्य वधकाङ्क्षया ॥ (१४।२)

ततो युधिष्ठिरो वश्यान् राज्ञस्तान् समचोदयत् । (१५।१)

भीष्मं शांतनवं सर्वे निहतेति सुहृद्गणान् ॥ (१५।२)

ततस्ते पार्थिवाः सर्वे श्रुत्वा पार्थस्य भाषितम् । (१६।१)

महता रथवंशेन परिवव्रुः पितामहम् ॥ (१६।२)

स समन्तात् परिवृतः पिता देवव्रतस्तव । (१७।१)

चिक्रीड धनुषा राजन् पातयानो महारथान् ॥ (१७।२)

तं चरन्तं रणे पार्था ददृशुः कौरवं युधि । (१८।१)

मृगमध्यं प्रविश्येव यथा सिंहशिशुं वने ॥ (१८।२)

तर्जयानं रणे शूरांस्त्रासयानं च सायकैः । (१९।१)

दृष्ट्वा त्रेसुर् महाराज सिंहं मृगगणा इव ॥ (१९।२)

रणे भरतसिंहस्य ददृशुः क्षत्रिया गतिम् । (२०।१)

अग्नेर् वायुसहायस्य यथा कक्षं दिधक्षतः ॥ (२०।२)

शिरांसि रथिनां भीष्मः पातयामास संयुगे । (२१।१)

तालेभ्य इव पक्वानि फलानि कुशलो नरः ॥ (२१।२)

पतद्भिश्च महाराज शिरोभिर् धरणीतले । (२२।१)

बभूव तुमुलः शब्दः पतताम् अश्मनाम् इव ॥ (२२।२)

तस्मिंस्तु तुमुले युद्धे वर्तमाने सुदारुणे । (२३।१)

सर्वेषाम् एव सैन्यानाम् आसीद् व्यतिकरो महान् ॥ (२३।२)

भिन्नेषु तेषु व्यूहेषु क्षत्रिया इतरेतरम् । (२४।१)

एकम् एकं समाहूय युद्धायैवोपतस्थिरे ॥ (२४।२)

शिखण्डी तु समासाद्य भरतानां पितामहम् । (२५।१)

अभिदुद्राव वेगेन तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (२५।२)

अनादृत्य ततो भीष्मस्तं शिखण्डिनम् आहवे । (२६।१)

प्रययौ सृञ्जयान् क्रुद्धः स्त्रीत्वं चिन्त्य शिखण्डिनः ॥ (२६।२)

सृञ्जयास्तु ततो हृष्टा दृष्ट्वा भीष्मं महारथम् । (२७।१)

सिंहनादान् बहुविधांश्चक्रुः शङ्खविमिश्रितान् ॥ (२७।२)

ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम् । (२८।१)

अपरां दिशम् आस्थाय स्थिते सवितरि प्रभो ॥ (२८।२)

धृष्टद्युम्नो ऽथ पाञ्चाल्यः सात्यकिश्च महारथः । (२९।१)

पीडयन्तौ भृशं सैन्यं शक्तितोमरवृष्टिभिः । (२९।२)

शस्त्रैश्च बहुभी राजञ् जघ्नतुस्तावकान् रणे ॥ (२९।३)

ते हन्यमानाः समरे तावकाः पुरुषर्षभ । (३०।१)

आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा न त्यजन्ति स्म संयुगम् । (३०।२)

यथोत्साहं च समरे जघ्नुर् लोकं महारथाः ॥ (३०।३)

तत्राक्रन्दो महान् आसीत् तावकानां महात्मनाम् । (३१।१)

वध्यतां समरे राजन् पार्षतेन महात्मना ॥ (३१।२)

तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां महारथौ । (३२।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ पार्षतं प्रत्युपस्थितौ ॥ (३२।२)

तौ तस्य तुरगान् हत्वा त्वरमाणौ महारथौ । (३३।१)

छादयामासतुर् उभौ शरवर्षेण पार्षतम् ॥ (३३।२)

अवप्लुत्याथ पाञ्चाल्यो रथात् तूर्णं महाबलः । (३४।१)

आरुरोह रथं तूर्णं सात्यकेः सुमहात्मनः ॥ (३४।२)

ततो युधिष्ठिरो राजा महत्या सेनया वृतः । (३५।१)

आवन्त्यौ समरे क्रुद्धावभ्ययात् स परंतपौ ॥ (३५।२)

तथैव तव पुत्रो ऽपि सर्वोद्योगेन मारिष । (३६।१)

विन्दानुविन्दावावन्त्यौ परिवार्योपतस्थिवान् ॥ (३६।२)

अर्जुनश्चापि संक्रुद्धः क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभ । (३७।१)

अयोधयत संग्रामे वज्रपाणिर् इवासुरान् ॥ (३७।२)

द्रोणश्च समरे क्रुद्धः पुत्रस्य प्रियकृत् तव । (३८।१)

व्यधमत् सर्वपाञ्चालांस्तूलराशिम् इवानलः ॥ (३८।२)

दुर्योधनपुरोगास्तु पुत्रास्तव विशां पते । (३९।१)

परिवार्य रणे भीष्मं युयुधुः पाण्डवैः सह ॥ (३९।२)

ततो दुर्योधनो राजा लोहितायति भास्करे । (४०।१)

अब्रवीत् तावकान् सर्वांस्त्वरध्वम् इति भारत ॥ (४०।२)

युध्यतां तु तथा तेषां कुर्वतां कर्म दुष्करम् । (४१।१)

अस्तं गिरिम् अथारूढे नप्रकाशति भास्करे ॥ (४१।२)

प्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरङ्गिणी । (४२।१)

गोमायुगणसंकीर्णा क्षणेन रजनीमुखे ॥ (४२।२)

शिवाभिर् अशिवाभिश्च रुवद्भिर् भैरवं रवम् । (४३।१)

घोरम् आयोधनं जज्ञे भूतसंघसमाकुलम् ॥ (४३।२)

राक्षसाश्च पिशाचाश्च तथान्ये पिशिताशनाः । (४४।१)

समन्ततो व्यदृश्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४४।२)

अर्जुनो ऽथ सुशर्मादीन् राज्ञस्तान् सपदानुगान् । (४५।१)

विजित्य पृतनामध्ये ययौ स्वशिबिरं प्रति ॥ (४५।२)

युधिष्ठिरो ऽपि कौरव्यो भ्रातृभ्यां सहितस्तदा । (४६।१)

ययौ स्वशिबिरं राजा निशायां सेनया वृतः ॥ (४६।२)

भीमसेनो ऽपि राजेन्द्र दुर्योधनमुखान् रथान् । (४७।१)

अवजित्य ततः संख्ये ययौ स्वशिबिरं प्रति ॥ (४७।२)

दुर्योधनो ऽपि नृपतिः परिवार्य महारणे । (४८।१)

भीष्मं शांतनवं तूर्णं प्रयातः शिबिरं प्रति ॥ (४८।२)

द्रोणो द्रौणिः कृपः शल्यः कृतवर्मा च सात्वतः । (४९।१)

परिवार्य चमूं सर्वां प्रययुः शिबिरं प्रति ॥ (४९।२)

तथैव सात्यकी राजन् धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (५०।१)

परिवार्य रणे योधान् ययतुः शिबिरं प्रति ॥ (५०।२)

एवम् एते महाराज तावकाः पाण्डवैः सह । (५१।१)

पर्यवर्तन्त सहिता निशाकाले परंतपाः ॥ (५१।२)

ततः स्वशिबिरं गत्वा पाण्डवाः कुरवस्तथा । (५२।१)

न्यविशन्त महाराज पूजयन्तः परस्परम् ॥ (५२।२)

रक्षां कृत्वात्मनः शूरा न्यस्य गुल्मान् यथाविधि । (५३।१)

अपनीय च शल्यांस्ते स्नात्वा च विविधैर् जलैः ॥ (५३।२)

कृतस्वस्त्ययनाः सर्वे संस्तूयन्तश्च बन्दिभिः । (५४।१)

गीतवादित्रशब्देन व्यक्रीडन्त यशस्विनः ॥ (५४।२)

मुहूर्तम् इव तत् सर्वम् अभवत् स्वर्गसंनिभम् । (५५।१)

न हि युद्धकथां कांचित् तत्र चक्रुर् महारथाः ॥ (५५।२)

ते प्रसुप्ते बले तत्र परिश्रान्तजने नृप । (५६।१)

हस्त्यश्वबहुले राजन् प्रेक्षणीये बभूवतुः ॥ (५६।२)