युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

तिलानां कीदृशं दानम् अथ दीपस्य चैव ह । (१।२)

अन्नानां वाससां चैव भूय एव ब्रवीहि मे ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

ब्राह्मणस्य च संवादं यमस्य च युधिष्ठिर ॥ (२।३)

मध्यदेशे महान् ग्रामो ब्राह्मणानां बभूव ह । (३।१)

गङ्गायमुनयोर् मध्ये यामुनस्य गिरेर् अधः ॥ (३।२)

पर्णशालेति विख्यातो रमणीयो नराधिप । (४।१)

विद्वांसस्तत्र भूयिष्ठा ब्राह्मणाश्चावसंस्तदा ॥ (४।२)

अथ प्राह यमः कंचित् पुरुषं कृष्णवाससम् । (५।१)

रक्ताक्षम् ऊर्ध्वरोमाणं काकजङ्घाक्षिनासिकम् ॥ (५।२)

गच्छ त्वं ब्राह्मणग्रामं ततो गत्वा तम् आनय । (६।१)

अगस्त्यं गोत्रतश्चापि नामतश्चापि शर्मिणम् ॥ (६।२)

शमे निविष्टं विद्वांसम् अध्यापकम् अनादृतम् । (७।१)

मा चान्यम् आनयेथास्त्वं सगोत्रं तस्य पार्श्वतः ॥ (७।२)

स हि तादृग्गुणस्तेन तुल्यो ऽध्ययनजन्मना । (८।१)

अपत्येषु तथा वृत्ते समस्तेनैव धीमता । (८।२)

तम् आनय यथोद्दिष्टं पूजा कार्या हि तस्य मे ॥ (८।३)

स गत्वा प्रतिकूलं तच्चकार यमशासनम् । (९।१)

तम् आक्रम्यानयामास प्रतिषिद्धो यमेन यः ॥ (९।२)

तस्मै यमः समुत्थाय पूजां कृत्वा च वीर्यवान् । (१०।१)

प्रोवाच नीयताम् एष सो ऽन्य आनीयताम् इति ॥ (१०।२)

एवम् उक्ते तु वचने धर्मराजेन स द्विजः । (११।१)

उवाच धर्मराजानं निर्विण्णो ऽध्ययनेन वै । (११।२)

यो मे कालो भवेच्छेषस्तं वसेयम् इहाच्युत ॥ (११।३)

यम उवाच । (१२।१)

नाहं कालस्य विहितं प्राप्नोमीह कथंचन । (१२।२)

यो हि धर्मं चरति वै तं तु जानामि केवलम् ॥ (१२।३)

गच्छ विप्र त्वम् अद्यैव आलयं स्वं महाद्युते । (१३।१)

ब्रूहि वा त्वं यथा स्वैरं करवाणि किम् इत्युत ॥ (१३।२)

ब्राह्मण उवाच । (१४।१)

यत् तत्र कृत्वा सुमहत् पुण्यं स्यात् तद् ब्रवीहि मे । (१४।२)

सर्वस्य हि प्रमाणं त्वं त्रैलोक्यस्यापि सत्तम ॥ (१४।३)

यम उवाच । (१५।१)

शृणु तत्त्वेन विप्रर्षे प्रदानविधिम् उत्तमम् । (१५।२)

तिलाः परमकं दानं पुण्यं चैवेह शाश्वतम् ॥ (१५।३)

तिलाश्च सम्प्रदातव्या यथाशक्ति द्विजर्षभ । (१६।१)

नित्यदानात् सर्वकामांस्तिला निर्वर्तयन्त्युत ॥ (१६।२)

तिलाञ्श्राद्धे प्रशंसन्ति दानम् एतद्ध्यनुत्तमम् । (१७।१)

तान् प्रयच्छस्व विप्रेभ्यो विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (१७।२)

तिला भक्षयितव्याश्च सदा त्वालभनं च तैः । (१८।१)

कार्यं सततम् इच्छद्भिः श्रेयः सर्वात्मना गृहे ॥ (१८।२)

तथापः सर्वदा देयाः पेयाश्चैव न संशयः । (१९।१)

पुष्करिण्यस्तडागानि कूपांश्चैवात्र खानयेत् ॥ (१९।२)

एतत् सुदुर्लभतरम् इह लोके द्विजोत्तम । (२०।१)

आपो नित्यं प्रदेयास्ते पुण्यं ह्येतद् अनुत्तमम् ॥ (२०।२)

प्रपाश्च कार्याः पानार्थं नित्यं ते द्विजसत्तम । (२१।१)

भुक्ते ऽप्यथ प्रदेयं ते पानीयं वै विशेषतः ॥ (२१।२)

इत्युक्ते स तदा तेन यमदूतेन वै गृहान् । (२२।१)

नीतश्चकार च तथा सर्वं तद् यमशासनम् ॥ (२२।२)

नीत्वा तं यमदूतो ऽपि गृहीत्वा शर्मिणं तदा । (२३।१)

ययौ स धर्मराजाय न्यवेदयत चापि तम् ॥ (२३।२)

तं धर्मराजो धर्मज्ञं पूजयित्वा प्रतापवान् । (२४।१)

कृत्वा च संविदं तेन विससर्ज यथागतम् ॥ (२४।२)

तस्यापि च यमः सर्वम् उपदेशं चकार ह । (२५।१)

प्रत्येत्य च स तत् सर्वं चकारोक्तं यमेन तत् ॥ (२५।२)

तथा प्रशंसते दीपान् यमः पितृहितेप्सया । (२६।१)

तस्माद् दीपप्रदो नित्यं संतारयति वै पितॄन् ॥ (२६।२)

दातव्याः सततं दीपास्तस्माद् भरतसत्तम । (२७।१)

देवानां च पितॄणां च चक्षुष्यास्ते मताः प्रभो ॥ (२७।२)

रत्नदानं च सुमहत् पुण्यम् उक्तं जनाधिप । (२८।१)

तानि विक्रीय यजते ब्राह्मणो ह्यभयंकरः ॥ (२८।२)

यद् वै ददाति विप्रेभ्यो ब्राह्मणः प्रतिगृह्य वै । (२९।१)

उभयोः स्यात् तद् अक्षय्यं दातुर् आदातुर् एव च ॥ (२९।२)

यो ददाति स्थितः स्थित्यां तादृशाय प्रतिग्रहम् । (३०।१)

उभयोर् अक्षयं धर्मं तं मनुः प्राह धर्मवित् ॥ (३०।२)

वाससां तु प्रदानेन स्वदारनिरतो नरः । (३१।१)

सुवस्त्रश्च सुवेषश्च भवतीत्यनुशुश्रुम ॥ (३१।२)

गावः सुवर्णं च तथा तिलाश्चैवानुवर्णिताः । (३२।१)

बहुशः पुरुषव्याघ्र वेदप्रामाण्यदर्शनात् ॥ (३२।२)

विवाहांश्चैव कुर्वीत पुत्रान् उत्पादयेत च । (३३।१)

पुत्रलाभो हि कौरव्य सर्वलाभाद् विशिष्यते ॥ (३३।२)