महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 269

1597 of 1995 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपरायणः । (१।२)

kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ kiṃvidyaḥ kiṃparāyaṇaḥ |

1.3१.३

प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत् परं प्रकृतेर् ध्रुवम् ॥ (१।३)

prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ yat paraṃ prakṛter dhruvam ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

मोक्षधर्मेषु निरतो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । (२।२)

mokṣadharmeṣu nirato laghvāhāro jitendriyaḥ |

2.3२.३

प्राप्नोति परमं स्थानं यत् परं प्रकृतेर् ध्रुवम् ॥ (२।३)

prāpnoti paramaṃ sthānaṃ yat paraṃ prakṛter dhruvam ||

3.1३.१

स्वगृहाद् अभिनिःसृत्य लाभालाभे समो मुनिः । (३।१)

svagṛhād abhiniḥsṛtya lābhālābhe samo muniḥ |

3.2३.२

समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत् ॥ (३।२)

samupoḍheṣu kāmeṣu nirapekṣaḥ parivrajet ||

4.1४.१

न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेद् अपि । (४।१)

na cakṣuṣā na manasā na vācā dūṣayed api |

4.2४.२

न प्रत्यक्षं परोक्षं वा दूषणं व्याहरेत् क्वचित् ॥ (४।२)

na pratyakṣaṃ parokṣaṃ vā dūṣaṇaṃ vyāharet kvacit ||

5.1५.१

न हिंस्यात् सर्वभूतानि मैत्रायणगतिश्चरेत् । (५।१)

na hiṃsyāt sarvabhūtāni maitrāyaṇagatiścaret |

5.2५.२

नेदं जीवितम् आसाद्य वैरं कुर्वीत केनचित् ॥ (५।२)

nedaṃ jīvitam āsādya vairaṃ kurvīta kenacit ||

6.1६.१

अतिवादांस्तितिक्षेत नाभिमन्येत् कथंचन । (६।१)

ativādāṃstitikṣeta nābhimanyet kathaṃcana |

6.2६.२

क्रोध्यमानः प्रियं ब्रूयाद् आक्रुष्टः कुशलं वदेत् ॥ (६।२)

krodhyamānaḥ priyaṃ brūyād ākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet ||

7.1७.१

प्रदक्षिणं प्रसव्यं च ग्राममध्ये न चाचरेत् । (७।१)

pradakṣiṇaṃ prasavyaṃ ca grāmamadhye na cācaret |

7.2७.२

भैक्षचर्याम् अनापन्नो न गच्छेत् पूर्वकेतितः ॥ (७।२)

bhaikṣacaryām anāpanno na gacchet pūrvaketitaḥ ||

8.1८.१

अवकीर्णः सुगुप्तश्च न वाचा ह्यप्रियं वदेत् । (८।१)

avakīrṇaḥ suguptaśca na vācā hyapriyaṃ vadet |

8.2८.२

मृदुः स्याद् अप्रतिक्रूरो विश्रब्धः स्याद् अरोषणः ॥ (८।२)

mṛduḥ syād apratikrūro viśrabdhaḥ syād aroṣaṇaḥ ||

9.1९.१

विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने । (९।१)

vidhūme nyastamusale vyaṅgāre bhuktavajjane |

9.2९.२

अतीते पात्रसंचारे भिक्षां लिप्सेत वै मुनिः ॥ (९।२)

atīte pātrasaṃcāre bhikṣāṃ lipseta vai muniḥ ||

10.1१०.१

अनुयात्रिकम् अर्थस्य मात्रालाभेष्वनादृतः । (१०।१)

anuyātrikam arthasya mātrālābheṣvanādṛtaḥ |

10.2१०.२

अलाभे न विहन्येत लाभश्चैनं न हर्षयेत् ॥ (१०।२)

alābhe na vihanyeta lābhaścainaṃ na harṣayet ||

11.1११.१

लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः । (११।१)

lābhaṃ sādhāraṇaṃ necchenna bhuñjītābhipūjitaḥ |

11.2११.२

अभिपूजितलाभं हि जुगुप्सेतैव तादृशः ॥ (११।२)

abhipūjitalābhaṃ hi jugupsetaiva tādṛśaḥ ||

12.1१२.१

न चान्नदोषान्निन्देत न गुणान् अभिपूजयेत् । (१२।१)

na cānnadoṣānnindeta na guṇān abhipūjayet |

12.2१२.२

शय्यासने विविक्ते च नित्यम् एवाभिपूजयेत् ॥ (१२।२)

śayyāsane vivikte ca nityam evābhipūjayet ||

13.1१३.१

शून्यागारं वृक्षमूलम् अरण्यम् अथवा गुहाम् । (१३।१)

śūnyāgāraṃ vṛkṣamūlam araṇyam athavā guhām |

13.2१३.२

अज्ञातचर्यां गत्वान्यां ततो ऽन्यत्रैव संविशेत् ॥ (१३।२)

ajñātacaryāṃ gatvānyāṃ tato 'nyatraiva saṃviśet ||

14.1१४.१

अनुरोधविरोधाभ्यां समः स्याद् अचलो ध्रुवः । (१४।१)

anurodhavirodhābhyāṃ samaḥ syād acalo dhruvaḥ |

14.2१४.२

सुकृतं दुष्कृतं चोभे नानुरुध्येत कर्मणि ॥ (१४।२)

sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhe nānurudhyeta karmaṇi ||

15.1१५.१

वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं विवित्सावेगम् उदरोपस्थवेगम् । (१५।१)

vāco vegaṃ manasaḥ krodhavegaṃ vivitsāvegam udaropasthavegam |

15.2१५.२

एतान् वेगान् विनयेद् वै तपस्वी निन्दा चास्य हृदयं नोपहन्यात् ॥ (१५।२)

etān vegān vinayed vai tapasvī nindā cāsya hṛdayaṃ nopahanyāt ||

16.1१६.१

मध्यस्थ एव तिष्ठेत प्रशंसानिन्दयोः समः । (१६।१)

madhyastha eva tiṣṭheta praśaṃsānindayoḥ samaḥ |

16.2१६.२

एतत् पवित्रं परमं परिव्राजक आश्रमे ॥ (१६।२)

etat pavitraṃ paramaṃ parivrājaka āśrame ||

17.1१७.१

महात्मा सुव्रतो दान्तः सर्वत्रैवानपाश्रितः । (१७।१)

mahātmā suvrato dāntaḥ sarvatraivānapāśritaḥ |

17.2१७.२

अपूर्वचारकः सौम्यो ऽनिकेतः समाहितः ॥ (१७।२)

apūrvacārakaḥ saumyo 'niketaḥ samāhitaḥ ||

18.1१८.१

वानप्रस्थगृहस्थाभ्यां न संसृज्येत कर्हिचित् । (१८।१)

vānaprasthagṛhasthābhyāṃ na saṃsṛjyeta karhicit |

18.2१८.२

अज्ञातलिप्सां लिप्सेत न चैनं हर्ष आविशेत् ॥ (१८।२)

ajñātalipsāṃ lipseta na cainaṃ harṣa āviśet ||

19.1१९.१

विजानतां मोक्ष एष श्रमः स्याद् अविजानताम् । (१९।१)

vijānatāṃ mokṣa eṣa śramaḥ syād avijānatām |

19.2१९.२

मोक्षयानम् इदं कृत्स्नं विदुषां हारितो ऽब्रवीत् ॥ (१९।२)

mokṣayānam idaṃ kṛtsnaṃ viduṣāṃ hārito 'bravīt ||

20.1२०.१

अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद् गृहात् । (२०।१)

abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaḥ pravrajed gṛhāt |

20.2२०.२

लोकास्तेजोमयास्तस्य तथानन्त्याय कल्पते ॥ (२०।२)

lokāstejomayāstasya tathānantyāya kalpate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 269

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit