महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 13

1848 of 1995 · 45 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

न बाह्यं द्रव्यम् उत्सृज्य सिद्धिर् भवति भारत । (१।२)

na bāhyaṃ dravyam utsṛjya siddhir bhavati bhārata |

1.3१.३

शारीरं द्रव्यम् उत्सृज्य सिद्धिर् भवति वा न वा ॥ (१।३)

śārīraṃ dravyam utsṛjya siddhir bhavati vā na vā ||

2.1२.१

बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृध्यतः । (२।१)

bāhyadravyavimuktasya śārīreṣu ca gṛdhyataḥ |

2.2२.२

यो धर्मो यत् सुखं चैव द्विषताम् अस्तु तत् तथा ॥ (२।२)

yo dharmo yat sukhaṃ caiva dviṣatām astu tat tathā ||

3.1३.१

द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् । (३।१)

dvyakṣarastu bhavenmṛtyustryakṣaraṃ brahma śāśvatam |

3.2३.२

ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर् न ममेति च शाश्वतम् ॥ (३।२)

mameti dvyakṣaro mṛtyur na mameti ca śāśvatam ||

4.1४.१

ब्रह्म मृत्युश्च तौ राजन्न् आत्मन्येव व्यवस्थितौ । (४।१)

brahma mṛtyuśca tau rājann ātmanyeva vyavasthitau |

4.2४.२

अदृश्यमानौ भूतानि योधयेताम् असंशयम् ॥ (४।२)

adṛśyamānau bhūtāni yodhayetām asaṃśayam ||

5.1५.१

अविनाशो ऽस्य सत्त्वस्य नियतो यदि भारत । (५।१)

avināśo 'sya sattvasya niyato yadi bhārata |

5.2५.२

भित्त्वा शरीरं भूतानाम् अहिंसां प्रतिपद्यते ॥ (५।२)

bhittvā śarīraṃ bhūtānām ahiṃsāṃ pratipadyate ||

6.1६.१

लब्ध्वापि पृथिवीं सर्वां सहस्थावरजङ्गमाम् । (६।१)

labdhvāpi pṛthivīṃ sarvāṃ sahasthāvarajaṅgamām |

6.2६.२

ममत्वं यस्य नैव स्यात् किं तया स करिष्यति ॥ (६।२)

mamatvaṃ yasya naiva syāt kiṃ tayā sa kariṣyati ||

7.1७.१

अथवा वसतः पार्थ वने वन्येन जीवतः । (७।१)

athavā vasataḥ pārtha vane vanyena jīvataḥ |

7.2७.२

ममता यस्य द्रव्येषु मृत्योर् आस्ये स वर्तते ॥ (७।२)

mamatā yasya dravyeṣu mṛtyor āsye sa vartate ||

8.1८.१

बाह्यान्तराणां शत्रूणां स्वभावं पश्य भारत । (८।१)

bāhyāntarāṇāṃ śatrūṇāṃ svabhāvaṃ paśya bhārata |

8.2८.२

यन्न पश्यति तद् भूतं मुच्यते स महाभयात् ॥ (८।२)

yanna paśyati tad bhūtaṃ mucyate sa mahābhayāt ||

9.1९.१

कामात्मानं न प्रशंसन्ति लोके न चाकामात् काचिद् अस्ति प्रवृत्तिः । (९।१)

kāmātmānaṃ na praśaṃsanti loke na cākāmāt kācid asti pravṛttiḥ |

9.2९.२

दानं हि वेदाध्ययनं तपश्च कामेन कर्माणि च वैदिकानि ॥ (९।२)

dānaṃ hi vedādhyayanaṃ tapaśca kāmena karmāṇi ca vaidikāni ||

10.1१०.१

व्रतं यज्ञान्नियमान् ध्यानयोगान् कामेन यो नारभते विदित्वा । (१०।१)

vrataṃ yajñānniyamān dhyānayogān kāmena yo nārabhate viditvā |

10.2१०.२

यद् यद्ध्ययं कामयते स धर्मो न यो धर्मो नियमस्तस्य मूलम् ॥ (१०।२)

yad yaddhyayaṃ kāmayate sa dharmo na yo dharmo niyamastasya mūlam ||

11.1११.१

अत्र गाथाः कामगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः । (११।१)

atra gāthāḥ kāmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ |

11.2११.२

शृणु संकीर्त्यमानास्ता निखिलेन युधिष्ठिर ॥ (११।२)

śṛṇu saṃkīrtyamānāstā nikhilena yudhiṣṭhira ||

12.1१२.१

नाहं शक्यो ऽनुपायेन हन्तुं भूतेन केनचित् । (१२।१)

nāhaṃ śakyo 'nupāyena hantuṃ bhūtena kenacit |

12.2१२.२

यो मां प्रयतते हन्तुं ज्ञात्वा प्रहरणे बलम् । (१२।२)

yo māṃ prayatate hantuṃ jñātvā praharaṇe balam |

12.3१२.३

तस्य तस्मिन् प्रहरणे पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ (१२।३)

tasya tasmin praharaṇe punaḥ prādurbhavāmyaham ||

13.1१३.१

यो मां प्रयतते हन्तुं यज्ञैर् विविधदक्षिणैः । (१३।१)

yo māṃ prayatate hantuṃ yajñair vividhadakṣiṇaiḥ |

13.2१३.२

जङ्गमेष्विव कर्मात्मा पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ (१३।२)

jaṅgameṣviva karmātmā punaḥ prādurbhavāmyaham ||

14.1१४.१

यो मां प्रयतते हन्तुं वेदैर् वेदान्तसाधनैः । (१४।१)

yo māṃ prayatate hantuṃ vedair vedāntasādhanaiḥ |

14.2१४.२

स्थावरेष्विव शान्तात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ (१४।२)

sthāvareṣviva śāntātmā tasya prādurbhavāmyaham ||

15.1१५.१

यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रमः । (१५।१)

yo māṃ prayatate hantuṃ dhṛtyā satyaparākramaḥ |

15.2१५.२

भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते ॥ (१५।२)

bhāvo bhavāmi tasyāhaṃ sa ca māṃ nāvabudhyate ||

16.1१६.१

यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रतः । (१६।१)

yo māṃ prayatate hantuṃ tapasā saṃśitavrataḥ |

16.2१६.२

ततस्तपसि तस्याथ पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ (१६।२)

tatastapasi tasyātha punaḥ prādurbhavāmyaham ||

17.1१७.१

यो मां प्रयतते हन्तुं मोक्षम् आस्थाय पण्डितः । (१७।१)

yo māṃ prayatate hantuṃ mokṣam āsthāya paṇḍitaḥ |

17.2१७.२

तस्य मोक्षरतिस्थस्य नृत्यामि च हसामि च । (१७।२)

tasya mokṣaratisthasya nṛtyāmi ca hasāmi ca |

17.3१७.३

अवध्यः सर्वभूतानाम् अहम् एकः सनातनः ॥ (१७।३)

avadhyaḥ sarvabhūtānām aham ekaḥ sanātanaḥ ||

18.1१८.१

तस्मात् त्वम् अपि तं कामं यज्ञैर् विविधदक्षिणैः । (१८।१)

tasmāt tvam api taṃ kāmaṃ yajñair vividhadakṣiṇaiḥ |

18.2१८.२

धर्मं कुरु महाराज तत्र ते स भविष्यति ॥ (१८।२)

dharmaṃ kuru mahārāja tatra te sa bhaviṣyati ||

19.1१९.१

यजस्व वाजिमेधेन विधिवद् दक्षिणावता । (१९।१)

yajasva vājimedhena vidhivad dakṣiṇāvatā |

19.2१९.२

अन्यैश्च विविधैर् यज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः ॥ (१९।२)

anyaiśca vividhair yajñaiḥ samṛddhair āptadakṣiṇaiḥ ||

20.1२०.१

मा ते व्यथास्तु निहतान् बन्धून् वीक्ष्य पुनः पुनः । (२०।१)

mā te vyathāstu nihatān bandhūn vīkṣya punaḥ punaḥ |

20.2२०.२

न शक्यास्ते पुनर् द्रष्टुं ये हतास्मिन् रणाजिरे ॥ (२०।२)

na śakyāste punar draṣṭuṃ ye hatāsmin raṇājire ||

21.1२१.१

स त्वम् इष्ट्वा महायज्ञैः समृद्धैर् आप्तदक्षिणैः । (२१।१)

sa tvam iṣṭvā mahāyajñaiḥ samṛddhair āptadakṣiṇaiḥ |

21.2२१.२

लोके कीर्तिं परां प्राप्य गतिम् अग्र्यां गमिष्यसि ॥ (२१।२)

loke kīrtiṃ parāṃ prāpya gatim agryāṃ gamiṣyasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 13

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit