महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 46

1196 of 1995 · 99 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

महासत्त्वौ तु तौ दृष्ट्वा सहितौ केशवार्जुनौ । (१।२)

mahāsattvau tu tau dṛṣṭvā sahitau keśavārjunau |

1.3१.३

हतम् आधिरथिं मेने संख्ये गाण्डीवधन्वना ॥ (१।३)

hatam ādhirathiṃ mene saṃkhye gāṇḍīvadhanvanā ||

2.1२.१

ताव् अभ्यनन्दत् कौन्तेयः साम्ना परमवल्गुना । (२।१)

tāv abhyanandat kaunteyaḥ sāmnā paramavalgunā |

2.2२.२

स्मितपूर्वम् अमित्रघ्नः पूजयन् भरतर्षभ ॥ (२।२)

smitapūrvam amitraghnaḥ pūjayan bharatarṣabha ||

3.1३.१

युधिष्ठिर उवाच । (३।१)

yudhiṣṭhira uvāca

3.2३.२

स्वागतं देवकीपुत्र स्वागतं ते धनंजय । (३।२)

svāgataṃ devakīputra svāgataṃ te dhanaṃjaya |

3.3३.३

प्रियं मे दर्शनं बाढं युवयोर् अच्युतार्जुनौ ॥ (३।३)

priyaṃ me darśanaṃ bāḍhaṃ yuvayor acyutārjunau ||

4.1४.१

अक्षताभ्याम् अरिष्टाभ्यां कथं युध्य महारथम् । (४।१)

akṣatābhyām ariṣṭābhyāṃ kathaṃ yudhya mahāratham |

4.2४.२

आशीविषसमं युद्धे सर्वशस्त्रविशारदम् ॥ (४।२)

āśīviṣasamaṃ yuddhe sarvaśastraviśāradam ||

5.1५.१

अग्रगं धार्तराष्ट्राणां सर्वेषां शर्म वर्म च । (५।१)

agragaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ sarveṣāṃ śarma varma ca |

5.2५.२

रक्षितं वृषसेनेन सुषेणेन च धन्विना ॥ (५।२)

rakṣitaṃ vṛṣasenena suṣeṇena ca dhanvinā ||

6.1६.१

अनुज्ञातं महावीर्यं रमेणास्त्रेषु दुर्जयम् । (६।१)

anujñātaṃ mahāvīryaṃ rameṇāstreṣu durjayam |

6.2६.२

त्रातारं धार्तराष्ट्राणां गन्तारं वाहिनीमुखे ॥ (६।२)

trātāraṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ gantāraṃ vāhinīmukhe ||

7.1७.१

हन्तारम् अरिसैन्यानाम् अमित्रगणमर्दनम् । (७।१)

hantāram arisainyānām amitragaṇamardanam |

7.2७.२

दुर्योधनहिते युक्तम् अस्मद्युद्धाय चोद्यतम् ॥ (७।२)

duryodhanahite yuktam asmadyuddhāya codyatam ||

8.1८.१

अप्रधृष्यं महायुद्धे देवैर् अपि सवासवैः । (८।१)

apradhṛṣyaṃ mahāyuddhe devair api savāsavaiḥ |

8.2८.२

अनलानिलयोस् तुल्यं तेजसा च बलेन च ॥ (८।२)

analānilayos tulyaṃ tejasā ca balena ca ||

9.1९.१

पातालम् इव गम्भीरं सुहृदानन्दवर्धनम् । (९।१)

pātālam iva gambhīraṃ suhṛdānandavardhanam |

9.2९.२

अन्तकाभम् अमित्राणां कर्णं हत्वा महाहवे । (९।२)

antakābham amitrāṇāṃ karṇaṃ hatvā mahāhave |

9.3९.३

दिष्ट्या युवाम् अनुप्राप्तौ जित्वासुरम् इवामरौ ॥ (९।३)

diṣṭyā yuvām anuprāptau jitvāsuram ivāmarau ||

10.1१०.१

तेन युद्धम् अदीनेन मया ह्य् अद्याच्युतार्जुनौ । (१०।१)

tena yuddham adīnena mayā hy adyācyutārjunau |

10.2१०.२

कुपितेनान्तकेनेव प्रजाः सर्वा जिघांसता ॥ (१०।२)

kupitenāntakeneva prajāḥ sarvā jighāṃsatā ||

11.1११.१

तेन केतुश् च मे छिन्नो हतौ च पार्ष्णिसारथी । (११।१)

tena ketuś ca me chinno hatau ca pārṣṇisārathī |

11.2११.२

हतवाहः कृतश् चास्मि युयुधानस्य पश्यतः ॥ (११।२)

hatavāhaḥ kṛtaś cāsmi yuyudhānasya paśyataḥ ||

12.1१२.१

धृष्टद्युम्नस्य यमयोर् वीरस्य च शिखण्डिनः । (१२।१)

dhṛṣṭadyumnasya yamayor vīrasya ca śikhaṇḍinaḥ |

12.2१२.२

पश्यतां द्रौपदेयानां पाञ्चालानां च सर्वशः ॥ (१२।२)

paśyatāṃ draupadeyānāṃ pāñcālānāṃ ca sarvaśaḥ ||

13.1१३.१

एताञ् जित्वा महावीर्यान् कर्णः शत्रुगणान् बहून् । (१३।१)

etāñ jitvā mahāvīryān karṇaḥ śatrugaṇān bahūn |

13.2१३.२

जितवान् मां महाबाहो यतमानं महारणे ॥ (१३।२)

jitavān māṃ mahābāho yatamānaṃ mahāraṇe ||

14.1१४.१

अनुसृत्य च मां युद्धे परुषाण्य् उक्तवान् बहु । (१४।१)

anusṛtya ca māṃ yuddhe paruṣāṇy uktavān bahu |

14.2१४.२

तत्र तत्र युधां श्रेष्ठः परिभूय न संशयः ॥ (१४।२)

tatra tatra yudhāṃ śreṣṭhaḥ paribhūya na saṃśayaḥ ||

15.1१५.१

भीमसेनप्रभावात् तु यज् जीवामि धनंजय । (१५।१)

bhīmasenaprabhāvāt tu yaj jīvāmi dhanaṃjaya |

15.2१५.२

बहुनात्र किम् उक्तेन नाहं तत् सोढुम् उत्सहे ॥ (१५।२)

bahunātra kim uktena nāhaṃ tat soḍhum utsahe ||

16.1१६.१

त्रयोदशाहं वर्षाणि यस्माद् भीतो धनंजय । (१६।१)

trayodaśāhaṃ varṣāṇi yasmād bhīto dhanaṃjaya |

16.2१६.२

न स्म निद्रां लभे रात्रौ न चाहनि सुखं क्वचित् ॥ (१६।२)

na sma nidrāṃ labhe rātrau na cāhani sukhaṃ kvacit ||

17.1१७.१

तस्य द्वेषेण संयुक्तः परिदह्ये धनंजय । (१७।१)

tasya dveṣeṇa saṃyuktaḥ paridahye dhanaṃjaya |

17.2१७.२

आत्मनो मरणं जानन् वाध्रीणस इव द्विपः ॥ (१७।२)

ātmano maraṇaṃ jānan vādhrīṇasa iva dvipaḥ ||

18.1१८.१

यस्यायम् अगमत् कालश् चिन्तयानस्य मे विभो । (१८।१)

yasyāyam agamat kālaś cintayānasya me vibho |

18.2१८.२

कथं शक्यो मया कर्णो युद्धे क्षपयितुं भवेत् ॥ (१८।२)

kathaṃ śakyo mayā karṇo yuddhe kṣapayituṃ bhavet ||

19.1१९.१

जाग्रत् स्वपंश् च कौन्तेय कर्णम् एव सदा ह्य् अहम् । (१९।१)

jāgrat svapaṃś ca kaunteya karṇam eva sadā hy aham |

19.2१९.२

पश्यामि तत्र तत्रैव कर्णभूतम् इदं जगत् ॥ (१९।२)

paśyāmi tatra tatraiva karṇabhūtam idaṃ jagat ||

20.1२०.१

यत्र यत्र हि गच्छामि कर्णाद् भीतो धनंजय । (२०।१)

yatra yatra hi gacchāmi karṇād bhīto dhanaṃjaya |

20.2२०.२

तत्र तत्र हि पश्यामि कर्णम् एवाग्रतः स्थितम् ॥ (२०।२)

tatra tatra hi paśyāmi karṇam evāgrataḥ sthitam ||

21.1२१.१

सो ऽहं तेनैव वीरेण समरेष्व् अपलायिना । (२१।१)

so 'haṃ tenaiva vīreṇa samareṣv apalāyinā |

21.2२१.२

सहयः सरथः पार्थ जित्वा जीवन् विसर्जितः ॥ (२१।२)

sahayaḥ sarathaḥ pārtha jitvā jīvan visarjitaḥ ||

22.1२२.१

को नु मे जीवितेनार्थो राज्येनार्थो ऽथवा पुनः । (२२।१)

ko nu me jīvitenārtho rājyenārtho 'thavā punaḥ |

22.2२२.२

ममैवं धिक्कृतस्येह कर्णेनाहवशोभिना ॥ (२२।२)

mamaivaṃ dhikkṛtasyeha karṇenāhavaśobhinā ||

23.1२३.१

न प्राप्तपूर्वं यद् भीष्मात् कृपाद् द्रोणाच् च संयुगे । (२३।१)

na prāptapūrvaṃ yad bhīṣmāt kṛpād droṇāc ca saṃyuge |

23.2२३.२

तत् प्राप्तम् अद्य मे युद्धे सूतपुत्रान् महारथात् ॥ (२३।२)

tat prāptam adya me yuddhe sūtaputrān mahārathāt ||

24.1२४.१

तत् त्वा पृच्छामि कौन्तेय यथा ह्य् अकुशलस् तथा । (२४।१)

tat tvā pṛcchāmi kaunteya yathā hy akuśalas tathā |

24.2२४.२

तन् ममाचक्ष्व कार्त्स्न्येन यथा कर्णस् त्वया हतः ॥ (२४।२)

tan mamācakṣva kārtsnyena yathā karṇas tvayā hataḥ ||

25.1२५.१

शक्रवीर्यसमो युद्धे यमतुल्यपराक्रमः । (२५।१)

śakravīryasamo yuddhe yamatulyaparākramaḥ |

25.2२५.२

रामतुल्यस् तथास्त्रे यः स कथं वै निषूदितः ॥ (२५।२)

rāmatulyas tathāstre yaḥ sa kathaṃ vai niṣūditaḥ ||

26.1२६.१

महारथः समाख्यातः सर्वयुद्धविशारदः । (२६।१)

mahārathaḥ samākhyātaḥ sarvayuddhaviśāradaḥ |

26.2२६.२

धनुर्धराणां प्रवरः सर्वेषाम् एकपूरुषः ॥ (२६।२)

dhanurdharāṇāṃ pravaraḥ sarveṣām ekapūruṣaḥ ||

27.1२७.१

पूजितो धृतराष्ट्रेण सपुत्रेण विशां पते । (२७।१)

pūjito dhṛtarāṣṭreṇa saputreṇa viśāṃ pate |

27.2२७.२

सदा त्वदर्थं राधेयः स कथं निहतस् त्वया ॥ (२७।२)

sadā tvadarthaṃ rādheyaḥ sa kathaṃ nihatas tvayā ||

28.1२८.१

धृतराष्ट्रो हि योधेषु सर्वेष्व् एव सदार्जुन । (२८।१)

dhṛtarāṣṭro hi yodheṣu sarveṣv eva sadārjuna |

28.2२८.२

तव मृत्युं रणे कर्णं मन्यते पुरुषर्षभः ॥ (२८।२)

tava mṛtyuṃ raṇe karṇaṃ manyate puruṣarṣabhaḥ ||

29.1२९.१

स त्वया पुरुषव्याघ्र कथं युद्धे निषूदितः । (२९।१)

sa tvayā puruṣavyāghra kathaṃ yuddhe niṣūditaḥ |

29.2२९.२

तं ममाचक्ष्व बीभत्सो यथा कर्णो हतस् त्वया ॥ (२९।२)

taṃ mamācakṣva bībhatso yathā karṇo hatas tvayā ||

30.1३०.१

सोत्सेधम् अस्य च शिरः पश्यतां सुहृदां हृतम् । (३०।१)

sotsedham asya ca śiraḥ paśyatāṃ suhṛdāṃ hṛtam |

30.2३०.२

त्वया पुरुषशार्दूल शार्दूलेन यथा रुरोः ॥ (३०।२)

tvayā puruṣaśārdūla śārdūlena yathā ruroḥ ||

31.1३१.१

यः पर्युपासीत् प्रदिशो दिशश् च त्वां सूतपुत्रः समरे परीप्सन् । (३१।१)

yaḥ paryupāsīt pradiśo diśaś ca tvāṃ sūtaputraḥ samare parīpsan |

31.2३१.२

दित्सुः कर्णः समरे हस्तिपूगं स हीदानीं कङ्कपत्रैः सुतीक्ष्णैः ॥ (३१।२)

ditsuḥ karṇaḥ samare hastipūgaṃ sa hīdānīṃ kaṅkapatraiḥ sutīkṣṇaiḥ ||

32.1३२.१

त्वया रणे निहतः सूतपुत्रः कच्चिच्छेते भूमितले दुरात्मा । (३२।१)

tvayā raṇe nihataḥ sūtaputraḥ kaccicchete bhūmitale durātmā |

32.2३२.२

कच्चित् प्रियं मे परमं त्वयाद्य कृतं रणे सूतपुत्रं निहत्य ॥ (३२।२)

kaccit priyaṃ me paramaṃ tvayādya kṛtaṃ raṇe sūtaputraṃ nihatya ||

33.1३३.१

यः सर्वतः पर्यपतत् त्वदर्थे मदान्वितो गर्वितः सूतपुत्रः । (३३।१)

yaḥ sarvataḥ paryapatat tvadarthe madānvito garvitaḥ sūtaputraḥ |

33.2३३.२

स शूरमानी समरे समेत्य कच्चित् त्वया निहतः संयुगे ऽद्य ॥ (३३।२)

sa śūramānī samare sametya kaccit tvayā nihataḥ saṃyuge 'dya ||

34.1३४.१

रौक्मं रथं हस्तिवरैश् च युक्तं रथं दित्सुर् यः परेभ्यस् त्वदर्थे । (३४।१)

raukmaṃ rathaṃ hastivaraiś ca yuktaṃ rathaṃ ditsur yaḥ parebhyas tvadarthe |

34.2३४.२

सदा रणे स्पर्धते यः स पापः कच्चित् त्वया निहतस् तात युद्धे ॥ (३४।२)

sadā raṇe spardhate yaḥ sa pāpaḥ kaccit tvayā nihatas tāta yuddhe ||

35.1३५.१

यो ऽसौ नित्यं शूरमदेन मत्तो विकत्थते संसदि कौरवाणाम् । (३५।१)

yo 'sau nityaṃ śūramadena matto vikatthate saṃsadi kauravāṇām |

35.2३५.२

प्रियो ऽत्यर्थं तस्य सुयोधनस्य कच्चित् स पापो निहतस् त्वयाद्य ॥ (३५।२)

priyo 'tyarthaṃ tasya suyodhanasya kaccit sa pāpo nihatas tvayādya ||

36.1३६.१

कच्चित् समागम्य धनुःप्रमुक्तैस् त्वत्प्रेषितैर् लोहितार्थैर् विहंगैः । (३६।१)

kaccit samāgamya dhanuḥpramuktais tvatpreṣitair lohitārthair vihaṃgaiḥ |

36.2३६.२

शेते ऽद्य पापः स विभिन्नगात्रः कच्चिद् भग्नो धार्तराष्ट्रस्य बाहुः ॥ (३६।२)

śete 'dya pāpaḥ sa vibhinnagātraḥ kaccid bhagno dhārtarāṣṭrasya bāhuḥ ||

37.1३७.१

यो ऽसौ सदा श्लाघते राजमध्ये दुर्योधनं हर्षयन् दर्पपूर्णः । (३७।१)

yo 'sau sadā ślāghate rājamadhye duryodhanaṃ harṣayan darpapūrṇaḥ |

37.2३७.२

अहं हन्ता फल्गुनस्येति मोहात् कच्चिद्धतस् तस्य न वै तथा रथः ॥ (३७।२)

ahaṃ hantā phalgunasyeti mohāt kacciddhatas tasya na vai tathā rathaḥ ||

38.1३८.१

नाहं पादौ धावयिष्ये कदाचिद् यावत् स्थितः पार्थ इत्य् अल्पबुद्धिः । (३८।१)

nāhaṃ pādau dhāvayiṣye kadācid yāvat sthitaḥ pārtha ity alpabuddhiḥ |

38.2३८.२

व्रतं तस्यैतत् सर्वदा शक्रसूनो कच्चित् त्वया निहतः सो ऽद्य कर्णः ॥ (३८।२)

vrataṃ tasyaitat sarvadā śakrasūno kaccit tvayā nihataḥ so 'dya karṇaḥ ||

39.1३९.१

यो ऽसौ कृष्णाम् अब्रवीद् दुष्टबुद्धिः कर्णः सभायां कुरुवीरमध्ये । (३९।१)

yo 'sau kṛṣṇām abravīd duṣṭabuddhiḥ karṇaḥ sabhāyāṃ kuruvīramadhye |

39.2३९.२

किं पाण्डवांस् त्वं न जहासि कृष्णे सुदुर्बलान् पतितान् हीनसत्त्वान् ॥ (३९।२)

kiṃ pāṇḍavāṃs tvaṃ na jahāsi kṛṣṇe sudurbalān patitān hīnasattvān ||

40.1४०.१

यत् तत् कर्णः प्रत्यजानात् त्वदर्थे नाहत्वाहं सह कृष्णेन पार्थम् । (४०।१)

yat tat karṇaḥ pratyajānāt tvadarthe nāhatvāhaṃ saha kṛṣṇena pārtham |

40.2४०.२

इहोपयातेति स पापबुद्धिः कच्चिच्छेते शरसंभिन्नगात्रः ॥ (४०।२)

ihopayāteti sa pāpabuddhiḥ kaccicchete śarasaṃbhinnagātraḥ ||

41.1४१.१

कच्चित् संग्रामे विदितो वा तदायं समागमः सृञ्जयकौरवाणाम् । (४१।१)

kaccit saṃgrāme vidito vā tadāyaṃ samāgamaḥ sṛñjayakauravāṇām |

41.2४१.२

यत्रावस्थाम् ईदृशीं प्रापितो ऽहं कच्चित् त्वया सो ऽद्य हतः समेत्य ॥ (४१।२)

yatrāvasthām īdṛśīṃ prāpito 'haṃ kaccit tvayā so 'dya hataḥ sametya ||

42.1४२.१

कच्चित् त्वया तस्य सुमन्दबुद्धेर् गाण्डीवमुक्तैर् विशिखैर् ज्वलद्भिः । (४२।१)

kaccit tvayā tasya sumandabuddher gāṇḍīvamuktair viśikhair jvaladbhiḥ |

42.2४२.२

सकुण्डलं भानुमद् उत्तमाङ्गं कायात् प्रकृत्तं युधि सव्यसाचिन् ॥ (४२।२)

sakuṇḍalaṃ bhānumad uttamāṅgaṃ kāyāt prakṛttaṃ yudhi savyasācin ||

43.1४३.१

यत् तन् मया बाणसमर्पितेन ध्यातो ऽसि कर्णस्य वधाय वीर । (४३।१)

yat tan mayā bāṇasamarpitena dhyāto 'si karṇasya vadhāya vīra |

43.2४३.२

तन् मे त्वया कच्चिद् अमोघम् अद्य ध्यातं कृतं कर्णनिपातनेन ॥ (४३।२)

tan me tvayā kaccid amogham adya dhyātaṃ kṛtaṃ karṇanipātanena ||

44.1४४.१

यद् दर्पपूर्णः स सुयोधनो ऽस्मान् अवेक्षते कर्णसमाश्रयेण । (४४।१)

yad darpapūrṇaḥ sa suyodhano 'smān avekṣate karṇasamāśrayeṇa |

44.2४४.२

कच्चित् त्वया सो ऽद्य समाश्रयो ऽस्य भग्नः पराक्रम्य सुयोधनस्य ॥ (४४।२)

kaccit tvayā so 'dya samāśrayo 'sya bhagnaḥ parākramya suyodhanasya ||

45.1४५.१

यो नः पुरा षण्ढतिलान् अवोचत् सभामध्ये पार्थिवानां समक्षम् । (४५।१)

yo naḥ purā ṣaṇḍhatilān avocat sabhāmadhye pārthivānāṃ samakṣam |

45.2४५.२

स दुर्मतिः कच्चिद् उपेत्य संख्ये त्वया हतः सूतपुत्रो ऽत्यमर्षी ॥ (४५।२)

sa durmatiḥ kaccid upetya saṃkhye tvayā hataḥ sūtaputro 'tyamarṣī ||

46.1४६.१

यः सूतपुत्रः प्रहसन् दुरात्मा पुराब्रवीन् निर्जितां सौबलेन । (४६।१)

yaḥ sūtaputraḥ prahasan durātmā purābravīn nirjitāṃ saubalena |

46.2४६.२

स्वयं प्रसह्यानय याज्ञसेनीम् अपीह कच्चित् स हतस् त्वयाद्य ॥ (४६।२)

svayaṃ prasahyānaya yājñasenīm apīha kaccit sa hatas tvayādya ||

47.1४७.१

यः शस्त्रभृच्छ्रेष्ठतमं पृथिव्यां पितामहं व्याक्षिपद् अल्पचेताः । (४७।१)

yaḥ śastrabhṛcchreṣṭhatamaṃ pṛthivyāṃ pitāmahaṃ vyākṣipad alpacetāḥ |

47.2४७.२

संख्यायमानो ऽर्धरथः स कच्चित् त्वया हतो ऽद्याधिरथिर् दुरात्मा ॥ (४७।२)

saṃkhyāyamāno 'rdharathaḥ sa kaccit tvayā hato 'dyādhirathir durātmā ||

48.1४८.१

अमर्षणं निकृतिसमीरणेरितं हृदि श्रितं ज्वलनम् इमं सदा मम । (४८।१)

amarṣaṇaṃ nikṛtisamīraṇeritaṃ hṛdi śritaṃ jvalanam imaṃ sadā mama |

48.2४८.२

हतो मया सो ऽद्य समेत्य पापधीर् इति ब्रुवन् प्रशमय मे ऽद्य फल्गुन ॥ (४८।२)

hato mayā so 'dya sametya pāpadhīr iti bruvan praśamaya me 'dya phalguna ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 46

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit