महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 83

83 of 1995 · 32 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

इन्द्र उवाच । (१।१)

indra uvāca

1.2१.२

सर्वाणि कर्माणि समाप्य राजन् गृहान् परित्यज्य वनं गतो ऽसि । (१।२)

sarvāṇi karmāṇi samāpya rājan gṛhān parityajya vanaṃ gato 'si |

1.3१.३

तत् त्वां पृच्छामि नहुषस्य पुत्र केनासि तुल्यस्तपसा ययाते ॥ (१।३)

tat tvāṃ pṛcchāmi nahuṣasya putra kenāsi tulyastapasā yayāte ||

2.1२.१

ययातिर् उवाच । (२।१)

yayātir uvāca

2.2२.२

नाहं देवमनुष्येषु न गन्धर्वमहर्षिषु । (२।२)

nāhaṃ devamanuṣyeṣu na gandharvamaharṣiṣu |

2.3२.३

आत्मनस्तपसा तुल्यं कंचित् पश्यामि वासव ॥ (२।३)

ātmanastapasā tulyaṃ kaṃcit paśyāmi vāsava ||

3.1३.१

इन्द्र उवाच । (३।१)

indra uvāca

3.2३.२

यदावमंस्थाः सदृशः श्रेयसश्च पापीयसश्चाविदितप्रभावः । (३।२)

yadāvamaṃsthāḥ sadṛśaḥ śreyasaśca pāpīyasaścāviditaprabhāvaḥ |

3.3३.३

तस्माल्लोका अन्तवन्तस्तवेमे क्षीणे पुण्ये पतितास्यद्य राजन् ॥ (३।३)

tasmāllokā antavantastaveme kṣīṇe puṇye patitāsyadya rājan ||

4.1४.१

ययातिर् उवाच । (४।१)

yayātir uvāca

4.2४.२

सुरर्षिगन्धर्वनरावमानात् क्षयं गता मे यदि शक्र लोकाः । (४।२)

surarṣigandharvanarāvamānāt kṣayaṃ gatā me yadi śakra lokāḥ |

4.3४.३

इच्छेयं वै सुरलोकाद् विहीनः सतां मध्ये पतितुं देवराज ॥ (४।३)

iccheyaṃ vai suralokād vihīnaḥ satāṃ madhye patituṃ devarāja ||

5.1५.१

इन्द्र उवाच । (५।१)

indra uvāca

5.2५.२

सतां सकाशे पतितासि राजंश्च्युतः प्रतिष्ठां यत्र लब्धासि भूयः । (५।२)

satāṃ sakāśe patitāsi rājaṃścyutaḥ pratiṣṭhāṃ yatra labdhāsi bhūyaḥ |

5.3५.३

एवं विदित्वा तु पुनर् ययाते न ते ऽवमान्याः सदृशः श्रेयसश्च ॥ (५।३)

evaṃ viditvā tu punar yayāte na te 'vamānyāḥ sadṛśaḥ śreyasaśca ||

6.1६.१

वैशंपायन उवाच । (६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

6.2६.२

ततः प्रहायामरराजजुष्टान् पुण्यांल्लोकान् पतमानं ययातिम् । (६।२)

tataḥ prahāyāmararājajuṣṭān puṇyāṃllokān patamānaṃ yayātim |

6.3६.३

सम्प्रेक्ष्य राजर्षिवरो ऽष्टकस्तम् उवाच सद्धर्मविधानगोप्ता ॥ (६।३)

samprekṣya rājarṣivaro 'ṣṭakastam uvāca saddharmavidhānagoptā ||

7.1७.१

कस्त्वं युवा वासवतुल्यरूपः स्वतेजसा दीप्यमानो यथाग्निः । (७।१)

kastvaṃ yuvā vāsavatulyarūpaḥ svatejasā dīpyamāno yathāgniḥ |

7.2७.२

पतस्युदीर्णाम्बुधरान्धकारात् खात् खेचराणां प्रवरो यथार्कः ॥ (७।२)

patasyudīrṇāmbudharāndhakārāt khāt khecarāṇāṃ pravaro yathārkaḥ ||

8.1८.१

दृष्ट्वा च त्वां सूर्यपथात् पतन्तं वैश्वानरार्कद्युतिम् अप्रमेयम् । (८।१)

dṛṣṭvā ca tvāṃ sūryapathāt patantaṃ vaiśvānarārkadyutim aprameyam |

8.2८.२

किं नु स्विद् एतत् पततीति सर्वे वितर्कयन्तः परिमोहिताः स्मः ॥ (८।२)

kiṃ nu svid etat patatīti sarve vitarkayantaḥ parimohitāḥ smaḥ ||

9.1९.१

दृष्ट्वा च त्वां विष्ठितं देवमार्गे शक्रार्कविष्णुप्रतिमप्रभावम् । (९।१)

dṛṣṭvā ca tvāṃ viṣṭhitaṃ devamārge śakrārkaviṣṇupratimaprabhāvam |

9.2९.२

अभ्युद्गतास्त्वां वयम् अद्य सर्वे तत्त्वं पाते तव जिज्ञासमानाः ॥ (९।२)

abhyudgatāstvāṃ vayam adya sarve tattvaṃ pāte tava jijñāsamānāḥ ||

10.1१०.१

न चापि त्वां धृष्णुमः प्रष्टुम् अग्रे न च त्वम् अस्मान् पृच्छसि ये वयं स्मः । (१०।१)

na cāpi tvāṃ dhṛṣṇumaḥ praṣṭum agre na ca tvam asmān pṛcchasi ye vayaṃ smaḥ |

10.2१०.२

तत् त्वां पृच्छामः स्पृहणीयरूपं कस्य त्वं वा किंनिमित्तं त्वम् आगाः ॥ (१०।२)

tat tvāṃ pṛcchāmaḥ spṛhaṇīyarūpaṃ kasya tvaṃ vā kiṃnimittaṃ tvam āgāḥ ||

11.1११.१

भयं तु ते व्येतु विषादमोहौ त्यजाशु देवेन्द्रसमानरूप । (११।१)

bhayaṃ tu te vyetu viṣādamohau tyajāśu devendrasamānarūpa |

11.2११.२

त्वां वर्तमानं हि सतां सकाशे नालं प्रसोढुं बलहापि शक्रः ॥ (११।२)

tvāṃ vartamānaṃ hi satāṃ sakāśe nālaṃ prasoḍhuṃ balahāpi śakraḥ ||

12.1१२.१

सन्तः प्रतिष्ठा हि सुखच्युतानां सतां सदैवामरराजकल्प । (१२।१)

santaḥ pratiṣṭhā hi sukhacyutānāṃ satāṃ sadaivāmararājakalpa |

12.2१२.२

ते संगताः स्थावरजङ्गमेशाः प्रतिष्ठितस्त्वं सदृशेषु सत्सु ॥ (१२।२)

te saṃgatāḥ sthāvarajaṅgameśāḥ pratiṣṭhitastvaṃ sadṛśeṣu satsu ||

13.1१३.१

प्रभुर् अग्निः प्रतपने भूमिर् आवपने प्रभुः । (१३।१)

prabhur agniḥ pratapane bhūmir āvapane prabhuḥ |

13.2१३.२

प्रभुः सूर्यः प्रकाशित्वे सतां चाभ्यागतः प्रभुः ॥ (१३।२)

prabhuḥ sūryaḥ prakāśitve satāṃ cābhyāgataḥ prabhuḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 83

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit