MBh, 12, 156
Select a line for its word-by-word analysis.
सत्यं धर्मे प्रशंसन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः । (१।२)
satyaṃ dharme praśaṃsanti viprarṣipitṛdevatāḥ |
सत्यम् इच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)
satyam icchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi pitāmaha ||
सत्यं किंलक्षणं राजन् कथं वा तद् अवाप्यते । (२।१)
satyaṃ kiṃlakṣaṇaṃ rājan kathaṃ vā tad avāpyate |
सत्यं प्राप्य भवेत् किं च कथं चैव तद् उच्यते ॥ (२।२)
satyaṃ prāpya bhavet kiṃ ca kathaṃ caiva tad ucyate ||
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यते । (३।२)
cāturvarṇyasya dharmāṇāṃ saṃkaro na praśasyate |
सत्यं सत्सु सदा धर्मः सत्यं धर्मः सनातनः । (४।१)
satyaṃ satsu sadā dharmaḥ satyaṃ dharmaḥ sanātanaḥ |
सत्यं धर्मस्तपो योगः सत्यं ब्रह्म सनातनम् । (५।१)
satyaṃ dharmastapo yogaḥ satyaṃ brahma sanātanam |
सत्यं यज्ञः परः प्रोक्तः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ (५।२)
satyaṃ yajñaḥ paraḥ proktaḥ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam ||
लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह यथाक्रमम् ॥ (६।२)
lakṣaṇaṃ ca pravakṣyāmi satyasyeha yathākramam ||
प्राप्यते हि यथा सत्यं तच्च श्रोतुं त्वम् अर्हसि । (७।१)
prāpyate hi yathā satyaṃ tacca śrotuṃ tvam arhasi |
अमात्सर्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षानसूयता ॥ (८।२)
amātsaryaṃ kṣamā caiva hrīstitikṣānasūyatā ||
त्यागो ध्यानम् अथार्यत्वं धृतिश्च सततं स्थिरा । (९।१)
tyāgo dhyānam athāryatvaṃ dhṛtiśca satataṃ sthirā |
सत्यं नामाव्ययं नित्यम् अविकारि तथैव च । (१०।१)
satyaṃ nāmāvyayaṃ nityam avikāri tathaiva ca |
सर्वधर्माविरुद्धं च योगेनैतद् अवाप्यते ॥ (१०।२)
sarvadharmāviruddhaṃ ca yogenaitad avāpyate ||
इच्छाद्वेषक्षयं प्राप्य कामक्रोधक्षयं तथा ॥ (११।२)
icchādveṣakṣayaṃ prāpya kāmakrodhakṣayaṃ tathā ||
दमो नान्यस्पृहा नित्यं धैर्यं गाम्भीर्यम् एव च । (१२।१)
damo nānyaspṛhā nityaṃ dhairyaṃ gāmbhīryam eva ca |
अमात्सर्यं बुधाः प्राहुर् दानं धर्मे च संयमम् । (१३।१)
amātsaryaṃ budhāḥ prāhur dānaṃ dharme ca saṃyamam |
अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत् ॥ (१३।२)
avasthitena nityaṃ ca satyenāmatsarī bhavet ||
अक्षमायाः क्षमायाश्च प्रियाणीहाप्रियाणि च । (१४।१)
akṣamāyāḥ kṣamāyāśca priyāṇīhāpriyāṇi ca |
क्षमते सर्वतः साधुः साध्वाप्नोति च सत्यवान् ॥ (१४।२)
kṣamate sarvataḥ sādhuḥ sādhvāpnoti ca satyavān ||
कल्याणं कुरुते गाढं ह्रीमान्न श्लाघते क्वचित् । (१५।१)
kalyāṇaṃ kurute gāḍhaṃ hrīmānna ślāghate kvacit |
प्रशान्तवाङ्मना नित्यं ह्रीस्तु धर्माद् अवाप्यते ॥ (१५।२)
praśāntavāṅmanā nityaṃ hrīstu dharmād avāpyate ||
धर्मार्थहेतोः क्षमते तितिक्षा क्षान्तिर् उच्यते । (१६।१)
dharmārthahetoḥ kṣamate titikṣā kṣāntir ucyate |
लोकसंग्रहणार्थं तु सा तु धैर्येण लभ्यते ॥ (१६।२)
lokasaṃgrahaṇārthaṃ tu sā tu dhairyeṇa labhyate ||
त्यागः स्नेहस्य यस्त्यागो विषयाणां तथैव च । (१७।१)
tyāgaḥ snehasya yastyāgo viṣayāṇāṃ tathaiva ca |
धृतिर् नाम सुखे दुःखे यथा नाप्नोति विक्रियाम् । (१९।१)
dhṛtir nāma sukhe duḥkhe yathā nāpnoti vikriyām |
तां भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः ॥ (१९।२)
tāṃ bhajeta sadā prājño ya icched bhūtim ātmanaḥ ||
सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च । (२०।१)
sarvathā kṣamiṇā bhāvyaṃ tathā satyapareṇa ca |
वीतहर्षभयक्रोधो धृतिम् आप्नोति पण्डितः ॥ (२०।२)
vītaharṣabhayakrodho dhṛtim āpnoti paṇḍitaḥ ||
नान्तः शक्यो गुणानां हि वक्तुं सत्यस्य भारत । (२३।१)
nāntaḥ śakyo guṇānāṃ hi vaktuṃ satyasya bhārata |
अतः सत्यं प्रशंसन्ति विप्राः सपितृदेवताः ॥ (२३।२)
ataḥ satyaṃ praśaṃsanti viprāḥ sapitṛdevatāḥ ||
नास्ति सत्यात् परो धर्मो नानृतात् पातकं परम् । (२४।१)
nāsti satyāt paro dharmo nānṛtāt pātakaṃ param |
स्थितिर् हि सत्यं धर्मस्य तस्मात् सत्यं न लोपयेत् ॥ (२४।२)
sthitir hi satyaṃ dharmasya tasmāt satyaṃ na lopayet ||
उपैति सत्याद् दानं हि तथा यज्ञाः सदक्षिणाः । (२५।१)
upaiti satyād dānaṃ hi tathā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ |
व्रताग्निहोत्रं वेदाश्च ये चान्ये धर्मनिश्चयाः ॥ (२५।२)
vratāgnihotraṃ vedāśca ye cānye dharmaniścayāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.