महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 156

1484 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

सत्यं धर्मे प्रशंसन्ति विप्रर्षिपितृदेवताः । (१।२)

satyaṃ dharme praśaṃsanti viprarṣipitṛdevatāḥ |

1.3१.३

सत्यम् इच्छाम्यहं श्रोतुं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

satyam icchāmyahaṃ śrotuṃ tanme brūhi pitāmaha ||

2.1२.१

सत्यं किंलक्षणं राजन् कथं वा तद् अवाप्यते । (२।१)

satyaṃ kiṃlakṣaṇaṃ rājan kathaṃ vā tad avāpyate |

2.2२.२

सत्यं प्राप्य भवेत् किं च कथं चैव तद् उच्यते ॥ (२।२)

satyaṃ prāpya bhavet kiṃ ca kathaṃ caiva tad ucyate ||

3.1३.१

भीष्म उवाच । (३।१)

bhīṣma uvāca

3.2३.२

चातुर्वर्ण्यस्य धर्माणां संकरो न प्रशस्यते । (३।२)

cāturvarṇyasya dharmāṇāṃ saṃkaro na praśasyate |

3.3३.३

अविकारितमं सत्यं सर्ववर्णेषु भारत ॥ (३।३)

avikāritamaṃ satyaṃ sarvavarṇeṣu bhārata ||

4.1४.१

सत्यं सत्सु सदा धर्मः सत्यं धर्मः सनातनः । (४।१)

satyaṃ satsu sadā dharmaḥ satyaṃ dharmaḥ sanātanaḥ |

4.2४.२

सत्यम् एव नमस्येत सत्यं हि परमा गतिः ॥ (४।२)

satyam eva namasyeta satyaṃ hi paramā gatiḥ ||

5.1५.१

सत्यं धर्मस्तपो योगः सत्यं ब्रह्म सनातनम् । (५।१)

satyaṃ dharmastapo yogaḥ satyaṃ brahma sanātanam |

5.2५.२

सत्यं यज्ञः परः प्रोक्तः सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ (५।२)

satyaṃ yajñaḥ paraḥ proktaḥ satye sarvaṃ pratiṣṭhitam ||

6.1६.१

आचारान् इह सत्यस्य यथावद् अनुपूर्वशः । (६।१)

ācārān iha satyasya yathāvad anupūrvaśaḥ |

6.2६.२

लक्षणं च प्रवक्ष्यामि सत्यस्येह यथाक्रमम् ॥ (६।२)

lakṣaṇaṃ ca pravakṣyāmi satyasyeha yathākramam ||

7.1७.१

प्राप्यते हि यथा सत्यं तच्च श्रोतुं त्वम् अर्हसि । (७।१)

prāpyate hi yathā satyaṃ tacca śrotuṃ tvam arhasi |

7.2७.२

सत्यं त्रयोदशविधं सर्वलोकेषु भारत ॥ (७।२)

satyaṃ trayodaśavidhaṃ sarvalokeṣu bhārata ||

8.1८.१

सत्यं च समता चैव दमश्चैव न संशयः । (८।१)

satyaṃ ca samatā caiva damaścaiva na saṃśayaḥ |

8.2८.२

अमात्सर्यं क्षमा चैव ह्रीस्तितिक्षानसूयता ॥ (८।२)

amātsaryaṃ kṣamā caiva hrīstitikṣānasūyatā ||

9.1९.१

त्यागो ध्यानम् अथार्यत्वं धृतिश्च सततं स्थिरा । (९।१)

tyāgo dhyānam athāryatvaṃ dhṛtiśca satataṃ sthirā |

9.2९.२

अहिंसा चैव राजेन्द्र सत्याकारास्त्रयोदश ॥ (९।२)

ahiṃsā caiva rājendra satyākārāstrayodaśa ||

10.1१०.१

सत्यं नामाव्ययं नित्यम् अविकारि तथैव च । (१०।१)

satyaṃ nāmāvyayaṃ nityam avikāri tathaiva ca |

10.2१०.२

सर्वधर्माविरुद्धं च योगेनैतद् अवाप्यते ॥ (१०।२)

sarvadharmāviruddhaṃ ca yogenaitad avāpyate ||

11.1११.१

आत्मनीष्टे तथानिष्टे रिपौ च समता तथा । (११।१)

ātmanīṣṭe tathāniṣṭe ripau ca samatā tathā |

11.2११.२

इच्छाद्वेषक्षयं प्राप्य कामक्रोधक्षयं तथा ॥ (११।२)

icchādveṣakṣayaṃ prāpya kāmakrodhakṣayaṃ tathā ||

12.1१२.१

दमो नान्यस्पृहा नित्यं धैर्यं गाम्भीर्यम् एव च । (१२।१)

damo nānyaspṛhā nityaṃ dhairyaṃ gāmbhīryam eva ca |

12.2१२.२

अभयं क्रोधशमनं ज्ञानेनैतद् अवाप्यते ॥ (१२।२)

abhayaṃ krodhaśamanaṃ jñānenaitad avāpyate ||

13.1१३.१

अमात्सर्यं बुधाः प्राहुर् दानं धर्मे च संयमम् । (१३।१)

amātsaryaṃ budhāḥ prāhur dānaṃ dharme ca saṃyamam |

13.2१३.२

अवस्थितेन नित्यं च सत्येनामत्सरी भवेत् ॥ (१३।२)

avasthitena nityaṃ ca satyenāmatsarī bhavet ||

14.1१४.१

अक्षमायाः क्षमायाश्च प्रियाणीहाप्रियाणि च । (१४।१)

akṣamāyāḥ kṣamāyāśca priyāṇīhāpriyāṇi ca |

14.2१४.२

क्षमते सर्वतः साधुः साध्वाप्नोति च सत्यवान् ॥ (१४।२)

kṣamate sarvataḥ sādhuḥ sādhvāpnoti ca satyavān ||

15.1१५.१

कल्याणं कुरुते गाढं ह्रीमान्न श्लाघते क्वचित् । (१५।१)

kalyāṇaṃ kurute gāḍhaṃ hrīmānna ślāghate kvacit |

15.2१५.२

प्रशान्तवाङ्मना नित्यं ह्रीस्तु धर्माद् अवाप्यते ॥ (१५।२)

praśāntavāṅmanā nityaṃ hrīstu dharmād avāpyate ||

16.1१६.१

धर्मार्थहेतोः क्षमते तितिक्षा क्षान्तिर् उच्यते । (१६।१)

dharmārthahetoḥ kṣamate titikṣā kṣāntir ucyate |

16.2१६.२

लोकसंग्रहणार्थं तु सा तु धैर्येण लभ्यते ॥ (१६।२)

lokasaṃgrahaṇārthaṃ tu sā tu dhairyeṇa labhyate ||

17.1१७.१

त्यागः स्नेहस्य यस्त्यागो विषयाणां तथैव च । (१७।१)

tyāgaḥ snehasya yastyāgo viṣayāṇāṃ tathaiva ca |

17.2१७.२

रागद्वेषप्रहीणस्य त्यागो भवति नान्यथा ॥ (१७।२)

rāgadveṣaprahīṇasya tyāgo bhavati nānyathā ||

18.1१८.१

आर्यता नाम भूतानां यः करोति प्रयत्नतः । (१८।१)

āryatā nāma bhūtānāṃ yaḥ karoti prayatnataḥ |

18.2१८.२

शुभं कर्म निराकारो वीतरागत्वम् एव च ॥ (१८।२)

śubhaṃ karma nirākāro vītarāgatvam eva ca ||

19.1१९.१

धृतिर् नाम सुखे दुःखे यथा नाप्नोति विक्रियाम् । (१९।१)

dhṛtir nāma sukhe duḥkhe yathā nāpnoti vikriyām |

19.2१९.२

तां भजेत सदा प्राज्ञो य इच्छेद् भूतिम् आत्मनः ॥ (१९।२)

tāṃ bhajeta sadā prājño ya icched bhūtim ātmanaḥ ||

20.1२०.१

सर्वथा क्षमिणा भाव्यं तथा सत्यपरेण च । (२०।१)

sarvathā kṣamiṇā bhāvyaṃ tathā satyapareṇa ca |

20.2२०.२

वीतहर्षभयक्रोधो धृतिम् आप्नोति पण्डितः ॥ (२०।२)

vītaharṣabhayakrodho dhṛtim āpnoti paṇḍitaḥ ||

21.1२१.१

अद्रोहः सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा । (२१।१)

adrohaḥ sarvabhūteṣu karmaṇā manasā girā |

21.2२१.२

अनुग्रहश्च दानं च सतां धर्मः सनातनः ॥ (२१।२)

anugrahaśca dānaṃ ca satāṃ dharmaḥ sanātanaḥ ||

22.1२२.१

एते त्रयोदशाकाराः पृथक् सत्यैकलक्षणाः । (२२।१)

ete trayodaśākārāḥ pṛthak satyaikalakṣaṇāḥ |

22.2२२.२

भजन्ते सत्यम् एवेह बृंहयन्ति च भारत ॥ (२२।२)

bhajante satyam eveha bṛṃhayanti ca bhārata ||

23.1२३.१

नान्तः शक्यो गुणानां हि वक्तुं सत्यस्य भारत । (२३।१)

nāntaḥ śakyo guṇānāṃ hi vaktuṃ satyasya bhārata |

23.2२३.२

अतः सत्यं प्रशंसन्ति विप्राः सपितृदेवताः ॥ (२३।२)

ataḥ satyaṃ praśaṃsanti viprāḥ sapitṛdevatāḥ ||

24.1२४.१

नास्ति सत्यात् परो धर्मो नानृतात् पातकं परम् । (२४।१)

nāsti satyāt paro dharmo nānṛtāt pātakaṃ param |

24.2२४.२

स्थितिर् हि सत्यं धर्मस्य तस्मात् सत्यं न लोपयेत् ॥ (२४।२)

sthitir hi satyaṃ dharmasya tasmāt satyaṃ na lopayet ||

25.1२५.१

उपैति सत्याद् दानं हि तथा यज्ञाः सदक्षिणाः । (२५।१)

upaiti satyād dānaṃ hi tathā yajñāḥ sadakṣiṇāḥ |

25.2२५.२

व्रताग्निहोत्रं वेदाश्च ये चान्ये धर्मनिश्चयाः ॥ (२५।२)

vratāgnihotraṃ vedāśca ye cānye dharmaniścayāḥ ||

26.1२६.१

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । (२६।१)

aśvamedhasahasraṃ ca satyaṃ ca tulayā dhṛtam |

26.2२६.२

अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यम् एवातिरिच्यते ॥ (२६।२)

aśvamedhasahasrāddhi satyam evātiricyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 156

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit