MBh, 7, 18
Select a line for its word-by-word analysis.
दृष्ट्वा तु संनिवृत्तांस्तान् संशप्तकगणान् पुनः । (१।२)
dṛṣṭvā tu saṃnivṛttāṃstān saṃśaptakagaṇān punaḥ |
नैते हास्यन्ति संग्रामं जीवन्त इति मे मतिः ॥ (२।२)
naite hāsyanti saṃgrāmaṃ jīvanta iti me matiḥ ||
पश्य मे ऽस्त्रबलं घोरं बाह्वोर् इष्वसनस्य च । (३।१)
paśya me 'strabalaṃ ghoraṃ bāhvor iṣvasanasya ca |
अद्यैतान् पातयिष्यामि क्रुद्धो रुद्रः पशून् इव ॥ (३।२)
adyaitān pātayiṣyāmi kruddho rudraḥ paśūn iva ||
ततः कृष्णः स्मितं कृत्वा परिणन्द्य शिवेन तम् । (४।१)
tataḥ kṛṣṇaḥ smitaṃ kṛtvā pariṇandya śivena tam |
प्रावेशयत दुर्धर्षो यत्र यत्रैच्छद् अर्जुनः ॥ (४।२)
prāveśayata durdharṣo yatra yatraicchad arjunaḥ ||
बभ्राजे स रथो ऽत्यर्थम् उह्यमानो रणे तदा । (५।१)
babhrāje sa ratho 'tyartham uhyamāno raṇe tadā |
छादयन्तः शरव्रातैः परिवव्रुर् धनंजयम् ॥ (७।२)
chādayantaḥ śaravrātaiḥ parivavrur dhanaṃjayam ||
कृष्णेन सहितं युद्धे कुन्तीपुत्रं धनंजयम् ॥ (८।२)
kṛṣṇena sahitaṃ yuddhe kuntīputraṃ dhanaṃjayam ||
क्रुद्धस्तु फल्गुनः संख्ये द्विगुणीकृतविक्रमः । (९।१)
kruddhastu phalgunaḥ saṃkhye dviguṇīkṛtavikramaḥ |
गाण्डीवम् उपसंमृज्य तूर्णं जग्राह संयुगे ॥ (९।२)
gāṇḍīvam upasaṃmṛjya tūrṇaṃ jagrāha saṃyuge ||
बद्ध्वा च भृकुटीं वक्त्रे क्रोधस्य प्रतिलक्षणम् । (१०।१)
baddhvā ca bhṛkuṭīṃ vaktre krodhasya pratilakṣaṇam |
अथास्त्रम् अरिसंघघ्नं त्वाष्ट्रम् अभ्यस्यद् अर्जुनः । (११।१)
athāstram arisaṃghaghnaṃ tvāṣṭram abhyasyad arjunaḥ |
ततो रूपसहस्राणि प्रादुरासन् पृथक् पृथक् ॥ (११।२)
tato rūpasahasrāṇi prādurāsan pṛthak pṛthak ||
आत्मनः प्रतिरूपैस्तैर् नानारूपैर् विमोहिताः । (१२।१)
ātmanaḥ pratirūpaistair nānārūpair vimohitāḥ |
अन्योन्यम् अर्जुनं मत्वा स्वम् आत्मानं च जघ्निरे ॥ (१२।२)
anyonyam arjunaṃ matvā svam ātmānaṃ ca jaghnire ||
अयम् अर्जुनो ऽयं गोविन्द इमौ यादवपाण्डवौ । (१३।१)
ayam arjuno 'yaṃ govinda imau yādavapāṇḍavau |
इति ब्रुवाणाः संमूढा जघ्नुर् अन्योन्यम् आहवे ॥ (१३।२)
iti bruvāṇāḥ saṃmūḍhā jaghnur anyonyam āhave ||
मोहिताः परमास्त्रेण क्षयं जग्मुः परस्परम् । (१४।१)
mohitāḥ paramāstreṇa kṣayaṃ jagmuḥ parasparam |
अशोभन्त रणे योधाः पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ (१४।२)
aśobhanta raṇe yodhāḥ puṣpitā iva kiṃśukāḥ ||
ततः शरसहस्राणि तैर् विमुक्तानि भस्मसात् । (१५।१)
tataḥ śarasahasrāṇi tair vimuktāni bhasmasāt |
कृत्वा तद् अस्त्रं तान् वीरान् अनयद् यमसादनम् ॥ (१५।२)
kṛtvā tad astraṃ tān vīrān anayad yamasādanam ||
अथ प्रहस्य बीभत्सुर् ललित्थान्मालवान् अपि । (१६।१)
atha prahasya bībhatsur lalitthānmālavān api |
माचेल्लकांस्त्रिगर्तांश्च यौधेयांश्चार्दयच्छरैः ॥ (१६।२)
mācellakāṃstrigartāṃśca yaudheyāṃścārdayaccharaiḥ ||
ते वध्यमाना वीरेण क्षत्रियाः कालचोदिताः । (१७।१)
te vadhyamānā vīreṇa kṣatriyāḥ kālacoditāḥ |
व्यसृजञ् शरवर्षाणि पार्थे नानाविधानि च ॥ (१७।२)
vyasṛjañ śaravarṣāṇi pārthe nānāvidhāni ca ||
ततस्ते लब्धलक्ष्यत्वाद् अन्योन्यम् अभिचुक्रुशुः । (१९।१)
tataste labdhalakṣyatvād anyonyam abhicukruśuḥ |
हतौ कृष्णाविति प्रीता वासांस्यादुधुवुस्तदा ॥ (१९।२)
hatau kṛṣṇāviti prītā vāsāṃsyādudhuvustadā ||
भेरीमृदङ्गशङ्खांश्च दध्मुर् वीराः सहस्रशः । (२०।१)
bherīmṛdaṅgaśaṅkhāṃśca dadhmur vīrāḥ sahasraśaḥ |
सिंहनादरवांश्चोग्रांश्चक्रिरे तत्र मारिष ॥ (२०।२)
siṃhanādaravāṃścogrāṃścakrire tatra māriṣa ||
ततः प्रसिष्विदे कृष्णः खिन्नश्चार्जुनम् अब्रवीत् । (२१।१)
tataḥ prasiṣvide kṛṣṇaḥ khinnaścārjunam abravīt |
क्वासि पार्थ न पश्ये त्वां कच्चिज्जीवसि शत्रुहन् ॥ (२१।२)
kvāsi pārtha na paśye tvāṃ kaccijjīvasi śatruhan ||
तस्य तं मानुषं भावं भावज्ञो ऽऽज्ञाय पाण्डवः । (२२।१)
tasya taṃ mānuṣaṃ bhāvaṃ bhāvajño ''jñāya pāṇḍavaḥ |
वायव्यास्त्रेण तैर् अस्तां शरवृष्टिम् अपाहरत् ॥ (२२।२)
vāyavyāstreṇa tair astāṃ śaravṛṣṭim apāharat ||
ततः संशप्तकव्रातान् साश्वद्विपरथायुधान् । (२३।१)
tataḥ saṃśaptakavrātān sāśvadviparathāyudhān |
प्रडीनाः पक्षिणः काले वृक्षेभ्य इव मारिष ॥ (२४।२)
praḍīnāḥ pakṣiṇaḥ kāle vṛkṣebhya iva māriṣa ||
तांस्तथा व्याकुलीकृत्य त्वरमाणो धनंजयः । (२५।१)
tāṃstathā vyākulīkṛtya tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ |
शिरांसि भल्लैर् अहरद् बाहून् अपि च सायुधान् । (२६।१)
śirāṃsi bhallair aharad bāhūn api ca sāyudhān |
हस्तिहस्तोपमांश्चोरूञ् शरैर् उर्व्याम् अपातयत् ॥ (२६।२)
hastihastopamāṃścorūñ śarair urvyām apātayat ||
पृष्ठच्छिन्नान् विचरणान् विमस्तिष्केक्षणाङ्गुलीन् । (२७।१)
pṛṣṭhacchinnān vicaraṇān vimastiṣkekṣaṇāṅgulīn |
नानाङ्गावयवैर् हीनांश्चकारारीन् धनंजयः ॥ (२७।२)
nānāṅgāvayavair hīnāṃścakārārīn dhanaṃjayaḥ ||
गन्धर्वनगराकारान् विधिवत् कल्पितान् रथान् । (२८।१)
gandharvanagarākārān vidhivat kalpitān rathān |
शरैर् विशकलीकुर्वंश्चक्रे व्यश्वरथद्विपान् ॥ (२८।२)
śarair viśakalīkurvaṃścakre vyaśvarathadvipān ||
छिन्नध्वजरथव्राताः केचित् केचित् क्वचित् क्वचित् ॥ (२९।२)
chinnadhvajarathavrātāḥ kecit kecit kvacit kvacit ||
सारोहास्तुरगाः पेतुः पार्थबाणहताः क्षितौ ॥ (३१।२)
sārohāsturagāḥ petuḥ pārthabāṇahatāḥ kṣitau ||
विप्रविद्धासिनखराश् छिन्नवर्मर्ष्टिशक्तयः । (३२।१)
vipraviddhāsinakharāś chinnavarmarṣṭiśaktayaḥ |
तैर् हतैर् हन्यमानैश्च पतद्भिः पतितैर् अपि । (३३।१)
tair hatair hanyamānaiśca patadbhiḥ patitair api |
भ्रमद्भिर् निष्टनद्भिश्च घोरम् आयोधनं बभौ ॥ (३३।२)
bhramadbhir niṣṭanadbhiśca ghoram āyodhanaṃ babhau ||
रजश्च महद् उद्भूतं शान्तं रुधिरवृष्टिभिः । (३४।१)
rajaśca mahad udbhūtaṃ śāntaṃ rudhiravṛṣṭibhiḥ |
तद् बभौ रौद्रबीभत्सं बीभत्सोर् यानम् आहवे । (३५।१)
tad babhau raudrabībhatsaṃ bībhatsor yānam āhave |
आक्रीड इव रुद्रस्य घ्नतः कालात्यये पशून् ॥ (३५।२)
ākrīḍa iva rudrasya ghnataḥ kālātyaye paśūn ||
ते वध्यमानाः पार्थेन व्याकुलाश्वरथद्विपाः । (३६।१)
te vadhyamānāḥ pārthena vyākulāśvarathadvipāḥ |
तम् एवाभिमुखाः क्षीणाः शक्रस्यातिथितां गताः ॥ (३६।२)
tam evābhimukhāḥ kṣīṇāḥ śakrasyātithitāṃ gatāḥ ||
सा भूमिर् भरतश्रेष्ठ निहतैस्तैर् महारथैः । (३७।१)
sā bhūmir bharataśreṣṭha nihataistair mahārathaiḥ |
आस्तीर्णा संबभौ सर्वा प्रेतीभूतैः समन्ततः ॥ (३७।२)
āstīrṇā saṃbabhau sarvā pretībhūtaiḥ samantataḥ ||
एतस्मिन्न् अन्तरे चैव प्रमत्ते सव्यसाचिनि । (३८।१)
etasminn antare caiva pramatte savyasācini |
व्यूढानीकस्ततो द्रोणो युधिष्ठिरम् उपाद्रवत् ॥ (३८।२)
vyūḍhānīkastato droṇo yudhiṣṭhiram upādravat ||
तं प्रत्यगृह्णंस्त्वरिता व्यूढानीकाः प्रहारिणः । (३९।१)
taṃ pratyagṛhṇaṃstvaritā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
युधिष्ठिरं परीप्सन्तस्तदासीत् तुमुलं महत् ॥ (३९।२)
yudhiṣṭhiraṃ parīpsantastadāsīt tumulaṃ mahat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.