महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 57

918 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

द्रौणिर् भूरिश्रवाः शल्यश्चित्रसेनश्च मारिष । (१।२)

drauṇir bhūriśravāḥ śalyaścitrasenaśca māriṣa |

1.3१.३

पुत्रः सांयमनेश्चैव सौभद्रं समयोधयन् ॥ (१।३)

putraḥ sāṃyamaneścaiva saubhadraṃ samayodhayan ||

2.1२.१

संसक्तम् अतितेजोभिस्तम् एकं ददृशुर् जनाः । (२।१)

saṃsaktam atitejobhistam ekaṃ dadṛśur janāḥ |

2.2२.२

पञ्चभिर् मनुजव्याघ्रैर् गजैः सिंहशिशुं यथा ॥ (२।२)

pañcabhir manujavyāghrair gajaiḥ siṃhaśiśuṃ yathā ||

3.1३.१

नाभिलक्ष्यतया कश्चिन्न शौर्ये न पराक्रमे । (३।१)

nābhilakṣyatayā kaścinna śaurye na parākrame |

3.2३.२

बभूव सदृशः कार्ष्णेर् नास्त्रे नापि च लाघवे ॥ (३।२)

babhūva sadṛśaḥ kārṣṇer nāstre nāpi ca lāghave ||

4.1४.१

तथा तम् आत्मजं युद्धे विक्रमन्तम् अरिंदमम् । (४।१)

tathā tam ātmajaṃ yuddhe vikramantam ariṃdamam |

4.2४.२

दृष्ट्वा पार्थो रणे यत्तः सिंहनादम् अथो ऽनदत् ॥ (४।२)

dṛṣṭvā pārtho raṇe yattaḥ siṃhanādam atho 'nadat ||

5.1५.१

पीडयानं च तत् सैन्यं पौत्रं तव विशां पते । (५।१)

pīḍayānaṃ ca tat sainyaṃ pautraṃ tava viśāṃ pate |

5.2५.२

दृष्ट्वा त्वदीया राजेन्द्र समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (५।२)

dṛṣṭvā tvadīyā rājendra samantāt paryavārayan ||

6.1६.१

ध्वजिनीं धार्तराष्ट्राणां दीनशत्रुर् अदीनवत् । (६।१)

dhvajinīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ dīnaśatrur adīnavat |

6.2६.२

प्रत्युद्ययौ स सौभद्रस्तेजसा च बलेन च ॥ (६।२)

pratyudyayau sa saubhadrastejasā ca balena ca ||

7.1७.१

तस्य लाघवमार्गस्थम् आदित्यसदृशप्रभम् । (७।१)

tasya lāghavamārgastham ādityasadṛśaprabham |

7.2७.२

व्यदृश्यत महच्चापं समरे युध्यतः परैः ॥ (७।२)

vyadṛśyata mahaccāpaṃ samare yudhyataḥ paraiḥ ||

8.1८.१

स द्रौणिम् इषुणैकेन विद्ध्वा शल्यं च पञ्चभिः । (८।१)

sa drauṇim iṣuṇaikena viddhvā śalyaṃ ca pañcabhiḥ |

8.2८.२

ध्वजं सांयमनेश्चापि सो ऽष्टाभिर् अपवर्जयत् ॥ (८।२)

dhvajaṃ sāṃyamaneścāpi so 'ṣṭābhir apavarjayat ||

9.1९.१

रुक्मदण्डां महाशक्तिं प्रेषितां सौमदत्तिना । (९।१)

rukmadaṇḍāṃ mahāśaktiṃ preṣitāṃ saumadattinā |

9.2९.२

शितेनोरगसंकाशां पत्रिणा विजहार ताम् ॥ (९।२)

śitenoragasaṃkāśāṃ patriṇā vijahāra tām ||

10.1१०.१

शल्यस्य च महाघोरान् अस्यतः शतशः शरान् । (१०।१)

śalyasya ca mahāghorān asyataḥ śataśaḥ śarān |

10.2१०.२

निवार्यार्जुनदायादो जघान समरे हयान् ॥ (१०।२)

nivāryārjunadāyādo jaghāna samare hayān ||

11.1११.१

भूरिश्रवाश्च शल्यश्च द्रौणिः सांयमनिः शलः । (११।१)

bhūriśravāśca śalyaśca drauṇiḥ sāṃyamaniḥ śalaḥ |

11.2११.२

नाभ्यवर्तन्त संरब्धाः कार्ष्णेर् बाहुबलाश्रयात् ॥ (११।२)

nābhyavartanta saṃrabdhāḥ kārṣṇer bāhubalāśrayāt ||

12.1१२.१

ततस्त्रिगर्ता राजेन्द्र मद्राश्च सह केकयैः । (१२।१)

tatastrigartā rājendra madrāśca saha kekayaiḥ |

12.2१२.२

पञ्चत्रिंशतिसाहस्रास्तव पुत्रेण चोदिताः ॥ (१२।२)

pañcatriṃśatisāhasrāstava putreṇa coditāḥ ||

13.1१३.१

धनुर्वेदविदो मुख्या अजेयाः शत्रुभिर् युधि । (१३।१)

dhanurvedavido mukhyā ajeyāḥ śatrubhir yudhi |

13.2१३.२

सहपुत्रं जिघांसन्तं परिवव्रुः किरीटिनम् ॥ (१३।२)

sahaputraṃ jighāṃsantaṃ parivavruḥ kirīṭinam ||

14.1१४.१

तौ तु तत्र पितापुत्रौ परिक्षिप्तौ रथर्षभौ । (१४।१)

tau tu tatra pitāputrau parikṣiptau ratharṣabhau |

14.2१४.२

ददर्श राजन् पाञ्चाल्यः सेनापतिर् अमित्रजित् ॥ (१४।२)

dadarśa rājan pāñcālyaḥ senāpatir amitrajit ||

15.1१५.१

स वारणरथौघानां सहस्रैर् बहुभिर् वृतः । (१५।१)

sa vāraṇarathaughānāṃ sahasrair bahubhir vṛtaḥ |

15.2१५.२

वाजिभिः पत्तिभिश्चैव वृतः शतसहस्रशः ॥ (१५।२)

vājibhiḥ pattibhiścaiva vṛtaḥ śatasahasraśaḥ ||

16.1१६.१

धनुर् विस्फार्य संक्रुद्धश्चोदयित्वा वरूथिनीम् । (१६।१)

dhanur visphārya saṃkruddhaścodayitvā varūthinīm |

16.2१६.२

ययौ तन्मद्रकानीकं केकयांश्च परंतपः ॥ (१६।२)

yayau tanmadrakānīkaṃ kekayāṃśca paraṃtapaḥ ||

17.1१७.१

तेन कीर्तिमता गुप्तम् अनीकं दृढधन्वना । (१७।१)

tena kīrtimatā guptam anīkaṃ dṛḍhadhanvanā |

17.2१७.२

प्रयुक्तरथनागाश्वं योत्स्यमानम् अशोभत ॥ (१७।२)

prayuktarathanāgāśvaṃ yotsyamānam aśobhata ||

18.1१८.१

सो ऽर्जुनं प्रमुखे यान्तं पाञ्चाल्यः कुरुनन्दन । (१८।१)

so 'rjunaṃ pramukhe yāntaṃ pāñcālyaḥ kurunandana |

18.2१८.२

त्रिभिः शारद्वतं बाणैर् जत्रुदेशे समर्पयत् ॥ (१८।२)

tribhiḥ śāradvataṃ bāṇair jatrudeśe samarpayat ||

19.1१९.१

ततः स मद्रकान् हत्वा दशभिर् दशभिः शरैः । (१९।१)

tataḥ sa madrakān hatvā daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ |

19.2१९.२

हृष्ट एको जघानाश्वं भल्लेन कृतवर्मणः ॥ (१९।२)

hṛṣṭa eko jaghānāśvaṃ bhallena kṛtavarmaṇaḥ ||

20.1२०.१

दमनं चापि दायादं पौरवस्य महात्मनः । (२०।१)

damanaṃ cāpi dāyādaṃ pauravasya mahātmanaḥ |

20.2२०.२

जघान विपुलाग्रेण नाराचेन परंतपः ॥ (२०।२)

jaghāna vipulāgreṇa nārācena paraṃtapaḥ ||

21.1२१.१

ततः सांयमनेः पुत्रः पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् । (२१।१)

tataḥ sāṃyamaneḥ putraḥ pāñcālyaṃ yuddhadurmadam |

21.2२१.२

अविध्यत् त्रिंशता बाणैर् दशभिश्चास्य सारथिम् ॥ (२१।२)

avidhyat triṃśatā bāṇair daśabhiścāsya sārathim ||

22.1२२.१

सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी परिसंलिहन् । (२२।१)

so 'tividdho maheṣvāsaḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan |

22.2२२.२

भल्लेन भृशतीक्ष्णेन निचकर्तास्य कार्मुकम् ॥ (२२।२)

bhallena bhṛśatīkṣṇena nicakartāsya kārmukam ||

23.1२३.१

अथैनं पञ्चविंशत्या क्षिप्रम् एव समर्पयत् । (२३।१)

athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣipram eva samarpayat |

23.2२३.२

अश्वांश्चास्यावधीद् राजन्न् उभौ तौ पार्ष्णिसारथी ॥ (२३।२)

aśvāṃścāsyāvadhīd rājann ubhau tau pārṣṇisārathī ||

24.1२४.१

स हताश्वे रथे तिष्ठन् ददर्श भरतर्षभ । (२४।१)

sa hatāśve rathe tiṣṭhan dadarśa bharatarṣabha |

24.2२४.२

पुत्रः सांयमनेः पुत्रं पाञ्चाल्यस्य महात्मनः ॥ (२४।२)

putraḥ sāṃyamaneḥ putraṃ pāñcālyasya mahātmanaḥ ||

25.1२५.१

स संगृह्य महाघोरं निस्त्रिंशवरम् आयसम् । (२५।१)

sa saṃgṛhya mahāghoraṃ nistriṃśavaram āyasam |

25.2२५.२

पदातिस्तूर्णम् अभ्यर्छद् रथस्थं द्रुपदात्मजम् ॥ (२५।२)

padātistūrṇam abhyarchad rathasthaṃ drupadātmajam ||

26.1२६.१

तं महौघम् इवायान्तं खात् पतन्तम् इवोरगम् । (२६।१)

taṃ mahaugham ivāyāntaṃ khāt patantam ivoragam |

26.2२६.२

भ्रान्तावरणनिस्त्रिंशं कालोत्सृष्टम् इवान्तकम् ॥ (२६।२)

bhrāntāvaraṇanistriṃśaṃ kālotsṛṣṭam ivāntakam ||

27.1२७.१

दीप्यन्तम् इव शस्त्रार्च्या मत्तवारणविक्रमम् । (२७।१)

dīpyantam iva śastrārcyā mattavāraṇavikramam |

27.2२७.२

अपश्यन् पाण्डवास्तत्र धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ (२७।२)

apaśyan pāṇḍavāstatra dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ ||

28.1२८.१

तस्य पाञ्चालपुत्रस्तु प्रतीपम् अभिधावतः । (२८।१)

tasya pāñcālaputrastu pratīpam abhidhāvataḥ |

28.2२८.२

शितनिस्त्रिंशहस्तस्य शरावरणधारिणः ॥ (२८।२)

śitanistriṃśahastasya śarāvaraṇadhāriṇaḥ ||

29.1२९.१

बाणवेगम् अतीतस्य रथाभ्याशम् उपेयुषः । (२९।१)

bāṇavegam atītasya rathābhyāśam upeyuṣaḥ |

29.2२९.२

त्वरन् सेनापतिः क्रुद्धो बिभेद गदया शिरः ॥ (२९।२)

tvaran senāpatiḥ kruddho bibheda gadayā śiraḥ ||

30.1३०.१

तस्य राजन् सनिस्त्रिंशं सुप्रभं च शरावरम् । (३०।१)

tasya rājan sanistriṃśaṃ suprabhaṃ ca śarāvaram |

30.2३०.२

हतस्य पततो हस्ताद् वेगेन न्यपतद् भुवि ॥ (३०।२)

hatasya patato hastād vegena nyapatad bhuvi ||

31.1३१.१

तं निहत्य गदाग्रेण लेभे स परमं यशः । (३१।१)

taṃ nihatya gadāgreṇa lebhe sa paramaṃ yaśaḥ |

31.2३१.२

पुत्रः पाञ्चालराजस्य महात्मा भीमविक्रमः ॥ (३१।२)

putraḥ pāñcālarājasya mahātmā bhīmavikramaḥ ||

32.1३२.१

तस्मिन् हते महेष्वासे राजपुत्रे महारथे । (३२।१)

tasmin hate maheṣvāse rājaputre mahārathe |

32.2३२.२

हाहाकारो महान् आसीत् तव सैन्यस्य मारिष ॥ (३२।२)

hāhākāro mahān āsīt tava sainyasya māriṣa ||

33.1३३.१

ततः सांयमनिः क्रुद्धो दृष्ट्वा निहतम् आत्मजम् । (३३।१)

tataḥ sāṃyamaniḥ kruddho dṛṣṭvā nihatam ātmajam |

33.2३३.२

अभिदुद्राव वेगेन पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् ॥ (३३।२)

abhidudrāva vegena pāñcālyaṃ yuddhadurmadam ||

34.1३४.१

तौ तत्र समरे वीरौ समेतौ रथिनां वरौ । (३४।१)

tau tatra samare vīrau sametau rathināṃ varau |

34.2३४.२

ददृशुः सर्वराजानः कुरवः पाण्डवास्तथा ॥ (३४।२)

dadṛśuḥ sarvarājānaḥ kuravaḥ pāṇḍavāstathā ||

35.1३५.१

ततः सांयमनिः क्रुद्धः पार्षतं परवीरहा । (३५।१)

tataḥ sāṃyamaniḥ kruddhaḥ pārṣataṃ paravīrahā |

35.2३५.२

आजघान त्रिभिर् बाणैस्तोत्त्रैर् इव महाद्विपम् ॥ (३५।२)

ājaghāna tribhir bāṇaistottrair iva mahādvipam ||

36.1३६.१

तथैव पार्षतं शूरं शल्यः समितिशोभनः । (३६।१)

tathaiva pārṣataṃ śūraṃ śalyaḥ samitiśobhanaḥ |

36.2३६.२

आजघानोरसि क्रुद्धस्ततो युद्धम् अवर्तत ॥ (३६।२)

ājaghānorasi kruddhastato yuddham avartata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 57

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit