MBh, 6, 57
Select a line for its word-by-word analysis.
द्रौणिर् भूरिश्रवाः शल्यश्चित्रसेनश्च मारिष । (१।२)
drauṇir bhūriśravāḥ śalyaścitrasenaśca māriṣa |
पञ्चभिर् मनुजव्याघ्रैर् गजैः सिंहशिशुं यथा ॥ (२।२)
pañcabhir manujavyāghrair gajaiḥ siṃhaśiśuṃ yathā ||
नाभिलक्ष्यतया कश्चिन्न शौर्ये न पराक्रमे । (३।१)
nābhilakṣyatayā kaścinna śaurye na parākrame |
बभूव सदृशः कार्ष्णेर् नास्त्रे नापि च लाघवे ॥ (३।२)
babhūva sadṛśaḥ kārṣṇer nāstre nāpi ca lāghave ||
तथा तम् आत्मजं युद्धे विक्रमन्तम् अरिंदमम् । (४।१)
tathā tam ātmajaṃ yuddhe vikramantam ariṃdamam |
दृष्ट्वा पार्थो रणे यत्तः सिंहनादम् अथो ऽनदत् ॥ (४।२)
dṛṣṭvā pārtho raṇe yattaḥ siṃhanādam atho 'nadat ||
पीडयानं च तत् सैन्यं पौत्रं तव विशां पते । (५।१)
pīḍayānaṃ ca tat sainyaṃ pautraṃ tava viśāṃ pate |
दृष्ट्वा त्वदीया राजेन्द्र समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (५।२)
dṛṣṭvā tvadīyā rājendra samantāt paryavārayan ||
ध्वजिनीं धार्तराष्ट्राणां दीनशत्रुर् अदीनवत् । (६।१)
dhvajinīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ dīnaśatrur adīnavat |
स द्रौणिम् इषुणैकेन विद्ध्वा शल्यं च पञ्चभिः । (८।१)
sa drauṇim iṣuṇaikena viddhvā śalyaṃ ca pañcabhiḥ |
ध्वजं सांयमनेश्चापि सो ऽष्टाभिर् अपवर्जयत् ॥ (८।२)
dhvajaṃ sāṃyamaneścāpi so 'ṣṭābhir apavarjayat ||
रुक्मदण्डां महाशक्तिं प्रेषितां सौमदत्तिना । (९।१)
rukmadaṇḍāṃ mahāśaktiṃ preṣitāṃ saumadattinā |
शल्यस्य च महाघोरान् अस्यतः शतशः शरान् । (१०।१)
śalyasya ca mahāghorān asyataḥ śataśaḥ śarān |
भूरिश्रवाश्च शल्यश्च द्रौणिः सांयमनिः शलः । (११।१)
bhūriśravāśca śalyaśca drauṇiḥ sāṃyamaniḥ śalaḥ |
नाभ्यवर्तन्त संरब्धाः कार्ष्णेर् बाहुबलाश्रयात् ॥ (११।२)
nābhyavartanta saṃrabdhāḥ kārṣṇer bāhubalāśrayāt ||
ततस्त्रिगर्ता राजेन्द्र मद्राश्च सह केकयैः । (१२।१)
tatastrigartā rājendra madrāśca saha kekayaiḥ |
पञ्चत्रिंशतिसाहस्रास्तव पुत्रेण चोदिताः ॥ (१२।२)
pañcatriṃśatisāhasrāstava putreṇa coditāḥ ||
धनुर्वेदविदो मुख्या अजेयाः शत्रुभिर् युधि । (१३।१)
dhanurvedavido mukhyā ajeyāḥ śatrubhir yudhi |
सहपुत्रं जिघांसन्तं परिवव्रुः किरीटिनम् ॥ (१३।२)
sahaputraṃ jighāṃsantaṃ parivavruḥ kirīṭinam ||
तौ तु तत्र पितापुत्रौ परिक्षिप्तौ रथर्षभौ । (१४।१)
tau tu tatra pitāputrau parikṣiptau ratharṣabhau |
ददर्श राजन् पाञ्चाल्यः सेनापतिर् अमित्रजित् ॥ (१४।२)
dadarśa rājan pāñcālyaḥ senāpatir amitrajit ||
स वारणरथौघानां सहस्रैर् बहुभिर् वृतः । (१५।१)
sa vāraṇarathaughānāṃ sahasrair bahubhir vṛtaḥ |
धनुर् विस्फार्य संक्रुद्धश्चोदयित्वा वरूथिनीम् । (१६।१)
dhanur visphārya saṃkruddhaścodayitvā varūthinīm |
सो ऽर्जुनं प्रमुखे यान्तं पाञ्चाल्यः कुरुनन्दन । (१८।१)
so 'rjunaṃ pramukhe yāntaṃ pāñcālyaḥ kurunandana |
त्रिभिः शारद्वतं बाणैर् जत्रुदेशे समर्पयत् ॥ (१८।२)
tribhiḥ śāradvataṃ bāṇair jatrudeśe samarpayat ||
ततः स मद्रकान् हत्वा दशभिर् दशभिः शरैः । (१९।१)
tataḥ sa madrakān hatvā daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ |
ततः सांयमनेः पुत्रः पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् । (२१।१)
tataḥ sāṃyamaneḥ putraḥ pāñcālyaṃ yuddhadurmadam |
अविध्यत् त्रिंशता बाणैर् दशभिश्चास्य सारथिम् ॥ (२१।२)
avidhyat triṃśatā bāṇair daśabhiścāsya sārathim ||
सो ऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी परिसंलिहन् । (२२।१)
so 'tividdho maheṣvāsaḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan |
भल्लेन भृशतीक्ष्णेन निचकर्तास्य कार्मुकम् ॥ (२२।२)
bhallena bhṛśatīkṣṇena nicakartāsya kārmukam ||
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षिप्रम् एव समर्पयत् । (२३।१)
athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣipram eva samarpayat |
अश्वांश्चास्यावधीद् राजन्न् उभौ तौ पार्ष्णिसारथी ॥ (२३।२)
aśvāṃścāsyāvadhīd rājann ubhau tau pārṣṇisārathī ||
स हताश्वे रथे तिष्ठन् ददर्श भरतर्षभ । (२४।१)
sa hatāśve rathe tiṣṭhan dadarśa bharatarṣabha |
पुत्रः सांयमनेः पुत्रं पाञ्चाल्यस्य महात्मनः ॥ (२४।२)
putraḥ sāṃyamaneḥ putraṃ pāñcālyasya mahātmanaḥ ||
स संगृह्य महाघोरं निस्त्रिंशवरम् आयसम् । (२५।१)
sa saṃgṛhya mahāghoraṃ nistriṃśavaram āyasam |
पदातिस्तूर्णम् अभ्यर्छद् रथस्थं द्रुपदात्मजम् ॥ (२५।२)
padātistūrṇam abhyarchad rathasthaṃ drupadātmajam ||
तं महौघम् इवायान्तं खात् पतन्तम् इवोरगम् । (२६।१)
taṃ mahaugham ivāyāntaṃ khāt patantam ivoragam |
भ्रान्तावरणनिस्त्रिंशं कालोत्सृष्टम् इवान्तकम् ॥ (२६।२)
bhrāntāvaraṇanistriṃśaṃ kālotsṛṣṭam ivāntakam ||
दीप्यन्तम् इव शस्त्रार्च्या मत्तवारणविक्रमम् । (२७।१)
dīpyantam iva śastrārcyā mattavāraṇavikramam |
अपश्यन् पाण्डवास्तत्र धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ॥ (२७।२)
apaśyan pāṇḍavāstatra dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ ||
तस्य पाञ्चालपुत्रस्तु प्रतीपम् अभिधावतः । (२८।१)
tasya pāñcālaputrastu pratīpam abhidhāvataḥ |
त्वरन् सेनापतिः क्रुद्धो बिभेद गदया शिरः ॥ (२९।२)
tvaran senāpatiḥ kruddho bibheda gadayā śiraḥ ||
तस्य राजन् सनिस्त्रिंशं सुप्रभं च शरावरम् । (३०।१)
tasya rājan sanistriṃśaṃ suprabhaṃ ca śarāvaram |
हतस्य पततो हस्ताद् वेगेन न्यपतद् भुवि ॥ (३०।२)
hatasya patato hastād vegena nyapatad bhuvi ||
पुत्रः पाञ्चालराजस्य महात्मा भीमविक्रमः ॥ (३१।२)
putraḥ pāñcālarājasya mahātmā bhīmavikramaḥ ||
ततः सांयमनिः क्रुद्धो दृष्ट्वा निहतम् आत्मजम् । (३३।१)
tataḥ sāṃyamaniḥ kruddho dṛṣṭvā nihatam ātmajam |
अभिदुद्राव वेगेन पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् ॥ (३३।२)
abhidudrāva vegena pāñcālyaṃ yuddhadurmadam ||
ततः सांयमनिः क्रुद्धः पार्षतं परवीरहा । (३५।१)
tataḥ sāṃyamaniḥ kruddhaḥ pārṣataṃ paravīrahā |
आजघान त्रिभिर् बाणैस्तोत्त्रैर् इव महाद्विपम् ॥ (३५।२)
ājaghāna tribhir bāṇaistottrair iva mahādvipam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.