युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

किं त्वं नकुल कुर्वाणस्तत्र तात चरिष्यसि । (१।२)

कर्म तत्त्वं समाचक्ष्व राष्ट्रे तस्य महीपतेः । (१।३)

त्वत्समो रूपसम्पन्नो न पश्यामि महीतले । (१।४)

ईदृशीम् आपदं प्राप्य कथं तत्र निवत्स्यसि । (१।५)

अदुःखार्हश्च बालश्च लालितश्चापि नित्यशः । (१।६)

सो ऽयम् आर्तश्च शान्तश्च किं नु रोचयिता त्विह । (१।७)

स त्वं मृदुश्च शूरश्च किं नु ते रोचते त्विह । (१।८)

सुकुमारश्च शूरश्च दर्शनीयः सुखोचितः ॥ (१।९)

नकुल उवाच । (२।१)

अश्वबन्धो भविष्यामि विराटनृपतेर् अहम् । (२।२)

सर्वथा ज्ञानसम्पन्नः कुशलः परिरक्षणे । (२।३)

ग्रन्थिको नाम नाम्नाहं कर्मैतत् सुप्रियं मम । (२।४)

दामग्रन्थीति विख्यातः कुशलो दामकर्मणि । (२।५)

न मा परिभविष्यन्ति जना जातु हि कर्हिचित् ॥ (२।६)

कुशलो ऽस्म्यश्वशिक्षायां तथैवाश्वचिकित्सिते । (३।१)

प्रियाश्च सततं मे ऽश्वाः कुरुराज यथा तव । (३।२)

नदुष्टाश्च भविष्यन्ति किशोरा वडवा अपि । (३।३)

नदुष्टाश्च भविष्यन्ति पृष्ठेषु च रथेषु च । (३।४)

न मां परिभविष्यन्ति किशोरा वडवास्तथा । (३।५)

नदुष्टाश्च भविष्यन्ति पृष्ठे धुरि च मद्गताः ॥ (३।६)

ये माम् आमन्त्रयिष्यन्ति विराटनगरे जनाः । (४।१)

तेभ्य एवं प्रवक्ष्यामि विहरिष्याम्यहं यथा । (४।२)

पुरा युधिष्ठिरस्याहं हयङ्गो भरतर्षभ । (४।३)

पाण्डवानां नरेन्द्राणाम् अश्वपालो ऽतिशोभनः । (४।४)

पाण्डवेन पुरा तात अश्वेष्वधिकृतः पुरा । (४।५)

युधिष्ठिरस्याश्वबन्धो वेद मां तेषु तेष्वहम् । (४।६)

परिभ्रमन्न् इहायातस्तव मत्स्यपते पुरम् । (४।७)

विराटनगरे छन्नश्चरिष्यामि महीपते ॥ (४।८)

युधिष्ठिर उवाच । (५।१)

बृहस्पतिसमो बुद्ध्या नये चोशनसा समः । (५।२)

मन्त्रैर् नानाविधैर् नीतः पथ्यैः सुपरिनिष्ठितैः । (५।३)

सुप्रणीतैः सुमार्गस्थो राजतन्त्रम् अपालयत् । (५।४)

न चास्य चलितं किंचिद् ददृशुस्तद्विदो जनाः । (५।५)

सुनीतनायी शूरश्च सर्वमन्त्रविशारदः । (५।६)

अधिकं मातुर् अस्माकं कुन्त्याः प्रियतरः सदा । (५।७)

सहदेव कथं तस्य समीपे विहरिष्यसि । (५।८)

माद्रीपुत्र विराटस्य रंस्यसे केन कर्मणा । (५।९)

किं वा त्वं तात कुर्वाणः प्रच्छन्नो विचरिष्यसि । (५।१०)

वर्षं विराटनगरे बहुव्यालसमावृते ॥ (५।११)

सहदेव उवाच । (६।१)

गोसंख्याता भविष्यामि विराटस्य महीपतेः । (६।२)

प्रतिषेद्धा च दोग्धा च संख्याने कुशलो गवाम् ॥ (६।३)

तन्तिपाल इति ख्यातो नाम्ना विदितम् अस्तु ते । (७।१)

अभिमानात् तु मां राजन् प्रवदिष्यन्ति पाण्डवाः । (७।२)

अरोगा बहुला पुष्टाः क्षीरवत्यो बहुप्रजाः । (७।३)

निष्पन्नसत्त्वाः सुभृता व्यपेतज्वरकिल्बिषाः । (७।४)

नष्टचोरभया नित्यं व्याधिव्याघ्रविवर्जिताः । (७।५)

गावः सुसुखिता राजन्निरुद्विग्ना निरामयाः । (७।६)

भविष्यन्ति मया गुप्ता विराटपशवो नृप । (७।७)

निपुणं च चरिष्यामि व्येतु ते मानसो ज्वरः । (७।८)

न च मां वेत्स्यते कश्चित् तोषयिष्ये च तं नृपम् । (७।९)

वैराटे भूप संछन्नो विहरिष्याम्यहं यथा । (७।१०)

अहं परिचरिष्यामि विराटं राजसत्तमम् । (७।११)

इत्येतन्मत्प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा । (७।१२)

नकुलेनैवम् उक्तस्तु धर्मराजो ऽब्रवीद् वचः ॥ (७।१३)

अहं हि भवता गोषु सततं प्रकृतः पुरा । (८।१)

तत्र मे कौशलं कर्म अवबुद्धं विशां पते ॥ (८।२)

लक्षणं चरितं चापि गवां यच्चापि मङ्गलम् । (९।१)

तत् सर्वं मे सुविदितम् अन्यच्चापि महीपते ॥ (९।२)

वृषभान् अपि जानामि राजन् पूजितलक्षणान् । (१०।१)

येषां मूत्रम् उपाघ्राय अपि वन्ध्या प्रसूयते ॥ (१०।२)

सो ऽहम् एवं चरिष्यामि प्रीतिर् अत्र हि मे सदा । (११।१)

विराटनगरे गूढो रंस्ये ऽहं तेन कर्मणा । (११।२)

तोषयिष्ये ऽपि राजानं मा भूच्चिन्ता तवानघ । (११।३)

न च मां वेत्स्यति परस्तत् ते रोचतु पार्थिव । (११।४)

इत्येतद् वः प्रतिज्ञातं विचरिष्याम्यहं यथा ॥ (११।५)

युधिष्ठिर उवाच । (१२।१)

इयं तु नः प्रिया भार्या प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी । (१२।२)

किं करिष्यति पाञ्चाली राजसूयाभिषेचिता । (१२।३)

मातेव परिपाल्या च पूज्या ज्येष्ठेव च स्वसा ॥ (१२।४)

केन स्म कर्मणा कृष्णा द्रौपदी विचरिष्यति । (१३।१)

न हि किंचिद् विजानाति कर्म कर्तुं यथा स्त्रियः ॥ (१३।२)

सुकुमारी च बाला च राजपुत्री यशस्विनी । (१४।१)

पतिव्रता महाभागा कथं नु विचरिष्यति । (१४।२)

इत्येवम् उक्त्वा भ्रातॄणां पाञ्चालीं द्रौपदीं प्रति । (१४।३)

अथोवाच तदा कृष्णा युधिष्ठिरम् इदं वचः ॥ (१४।४)

माल्यगन्धान् अलंकारान् वस्त्राणि विविधानि च । (१५।१)

एतान्येवाभिजानाति यतो जाता हि भामिनी ॥ (१५।२)

द्रौपद्युवाच । (१६।१)

सैरन्ध्र्यो ऽरक्षिता लोके भुजिष्याः सन्ति भारत । (१६।२)

नैवम् अन्याः स्त्रियो यान्ति इति लोकस्य निश्चयः । (१६।३)

अहं वत्स्यामि राजेन्द्र निर्वृतो भव पार्थिव । (१६।४)

यथा ते मत्कृते शोको न भवेन्नृप तच्छृणु । (१६।५)

यथा तु मां न जानन्ति तत् करिष्याम्यहं विभो । (१६।६)

छन्ना वत्स्याम्यहं यन्मां न विज्ञास्यन्ति केचन । (१६।७)

वृत्तं तच्च समाख्यास्ये शम् आप्नुहि विशां पते । (१६।८)

सैरन्ध्री जातिसम्पन्ना नाम्नाहं व्रतचारिणी । (१६।९)

भविष्यामि महाराज विराटस्येति मे मतिः । (१६।१०)

एकपत्नीव्रताश्चैता इति लोकस्य निश्चयः ॥ (१६।११)

साहं ब्रुवाणा सैरन्ध्री कुशला केशकर्मणि । (१७।१)

युधिष्ठिरस्य गेहे ऽस्मि द्रौपद्याः परिचारिका । (१७।२)

उषितास्मीति वक्ष्यामि पृष्टा राज्ञा च भारत । (१७।३)

प्रमदाहारिका लोके पुरुषाणां प्रवासिनाम् । (१७।४)

नाहं तत्र भविष्यामि दुर्भरा राजवेश्मनि । (१७।५)

कृता चैव सदा रक्षा व्रतेनैव नराधिप । (१७।६)

आत्मगुप्ता चरिष्यामि यन्मां त्वम् अनुपृच्छसि ॥ (१७।७)

सुदेष्णां प्रत्युपस्थास्ये राजभार्यां यशस्विनीम् । (१८।१)

सा रक्षिष्यति मां प्राप्तां मा ते भूद् दुःखम् ईदृशम् । (१८।२)

इत्येवं मत्प्रतिज्ञातं विहरिष्याम्यहं यथा ॥ (१८।३)

युधिष्ठिर उवाच । (१९।१)

कल्याणं भाषसे कृष्णे कुले जाता यथा वदेत् । (१९।२)

न पापम् अभिजानासि साधु साध्वीव्रते स्थिता । (१९।३)

यथा न दुर्हृदः पापा भवन्ति सुखिनः पुनः । (१९।४)

कुर्यास्तथा त्व कल्याणि लक्षयेयुर् न ते यथा । (१९।५)

इति निगदितवृत्तां धर्मसूनुर् निशम्य प्रथितगुणगणौघालंकृतां राजपुत्रीम् । (१९।६)

व्यसनशतनिमग्ना विक्रियन्ते न साध्व्यो मुदितहृदयवृत्तिर् वाक्यम् एतज्जगाद ॥ (१९।७)