महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 332

1660 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नरनारायणावूचतुः । (१।१)

naranārāyaṇāvūcatuḥ |

1.2१.२

धन्यो ऽस्यनुगृहीतो ऽसि यत् ते दृष्टः स्वयं प्रभुः । (१।२)

dhanyo 'syanugṛhīto 'si yat te dṛṣṭaḥ svayaṃ prabhuḥ |

1.3१.३

न हि तं दृष्टवान् कश्चित् पद्मयोनिर् अपि स्वयम् ॥ (१।३)

na hi taṃ dṛṣṭavān kaścit padmayonir api svayam ||

2.1२.१

अव्यक्तयोनिर्भगवान् दुर्दर्शः पुरुषोत्तमः । (२।१)

avyaktayonirbhagavān durdarśaḥ puruṣottamaḥ |

2.2२.२

नारदैतद्धि ते सत्यं वचनं समुदाहृतम् ॥ (२।२)

nāradaitaddhi te satyaṃ vacanaṃ samudāhṛtam ||

3.1३.१

नास्य भक्तैः प्रियतरो लोके कश्चन विद्यते । (३।१)

nāsya bhaktaiḥ priyataro loke kaścana vidyate |

3.2३.२

ततः स्वयं दर्शितवान् स्वम् आत्मानं द्विजोत्तम ॥ (३।२)

tataḥ svayaṃ darśitavān svam ātmānaṃ dvijottama ||

4.1४.१

तपो हि तप्यतस्तस्य यत् स्थानं परमात्मनः । (४।१)

tapo hi tapyatastasya yat sthānaṃ paramātmanaḥ |

4.2४.२

न तत् सम्प्राप्नुते कश्चिद् ऋते ह्यावां द्विजोत्तम ॥ (४।२)

na tat samprāpnute kaścid ṛte hyāvāṃ dvijottama ||

5.1५.१

या हि सूर्यसहस्रस्य समस्तस्य भवेद् द्युतिः । (५।१)

yā hi sūryasahasrasya samastasya bhaved dyutiḥ |

5.2५.२

स्थानस्य सा भवेत् तस्य स्वयं तेन विराजता ॥ (५।२)

sthānasya sā bhavet tasya svayaṃ tena virājatā ||

6.1६.१

तस्माद् उत्तिष्ठते विप्र देवाद् विश्वभुवः पतेः । (६।१)

tasmād uttiṣṭhate vipra devād viśvabhuvaḥ pateḥ |

6.2६.२

क्षमा क्षमावतां श्रेष्ठ यया भूमिस्तु युज्यते ॥ (६।२)

kṣamā kṣamāvatāṃ śreṣṭha yayā bhūmistu yujyate ||

7.1७.१

तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात् सर्वभूतहितो रसः । (७।१)

tasmāccottiṣṭhate devāt sarvabhūtahito rasaḥ |

7.2७.२

आपो येन हि युज्यन्ते द्रवत्वं प्राप्नुवन्ति च ॥ (७।२)

āpo yena hi yujyante dravatvaṃ prāpnuvanti ca ||

8.1८.१

तस्माद् एव समुद्भूतं तेजो रूपगुणात्मकम् । (८।१)

tasmād eva samudbhūtaṃ tejo rūpaguṇātmakam |

8.2८.२

येन स्म युज्यते सूर्यस्ततो लोकान् विराजते ॥ (८।२)

yena sma yujyate sūryastato lokān virājate ||

9.1९.१

तस्माद् देवात् समुद्भूतः स्पर्शस्तु पुरुषोत्तमात् । (९।१)

tasmād devāt samudbhūtaḥ sparśastu puruṣottamāt |

9.2९.२

येन स्म युज्यते वायुस्ततो लोकान् विवात्यसौ ॥ (९।२)

yena sma yujyate vāyustato lokān vivātyasau ||

10.1१०.१

तस्माच्चोत्तिष्ठते शब्दः सर्वलोकेश्वरात् प्रभोः । (१०।१)

tasmāccottiṣṭhate śabdaḥ sarvalokeśvarāt prabhoḥ |

10.2१०.२

आकाशं युज्यते येन ततस्तिष्ठत्यसंवृतम् ॥ (१०।२)

ākāśaṃ yujyate yena tatastiṣṭhatyasaṃvṛtam ||

11.1११.१

तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात् सर्वभूतगतं मनः । (११।१)

tasmāccottiṣṭhate devāt sarvabhūtagataṃ manaḥ |

11.2११.२

चन्द्रमा येन संयुक्तः प्रकाशगुणधारणः ॥ (११।२)

candramā yena saṃyuktaḥ prakāśaguṇadhāraṇaḥ ||

12.1१२.१

षड्भूतोत्पादकं नाम तत् स्थानं वेदसंज्ञितम् । (१२।१)

ṣaḍbhūtotpādakaṃ nāma tat sthānaṃ vedasaṃjñitam |

12.2१२.२

विद्यासहायो यत्रास्ते भगवान् हव्यकव्यभुक् ॥ (१२।२)

vidyāsahāyo yatrāste bhagavān havyakavyabhuk ||

13.1१३.१

ये हि निष्कल्मषा लोके पुण्यपापविवर्जिताः । (१३।१)

ye hi niṣkalmaṣā loke puṇyapāpavivarjitāḥ |

13.2१३.२

तेषां वै क्षेमम् अध्वानं गच्छतां द्विजसत्तम । (१३।२)

teṣāṃ vai kṣemam adhvānaṃ gacchatāṃ dvijasattama |

13.3१३.३

सर्वलोकतमोहन्ता आदित्यो द्वारम् उच्यते ॥ (१३।३)

sarvalokatamohantā ādityo dvāram ucyate ||

14.1१४.१

आदित्यदग्धसर्वाङ्गा अदृश्याः केनचित् क्वचित् । (१४।१)

ādityadagdhasarvāṅgā adṛśyāḥ kenacit kvacit |

14.2१४.२

परमाणुभूता भूत्वा तु तं देवं प्रविशन्त्युत ॥ (१४।२)

paramāṇubhūtā bhūtvā tu taṃ devaṃ praviśantyuta ||

15.1१५.१

तस्माद् अपि विनिर्मुक्ता अनिरुद्धतनौ स्थिताः । (१५।१)

tasmād api vinirmuktā aniruddhatanau sthitāḥ |

15.2१५.२

मनोभूतास्ततो भूयः प्रद्युम्नं प्रविशन्त्युत ॥ (१५।२)

manobhūtāstato bhūyaḥ pradyumnaṃ praviśantyuta ||

16.1१६.१

प्रद्युम्नाच्चापि निर्मुक्ता जीवं संकर्षणं तथा । (१६।१)

pradyumnāccāpi nirmuktā jīvaṃ saṃkarṣaṇaṃ tathā |

16.2१६.२

विशन्ति विप्रप्रवराः सांख्या भागवतैः सह ॥ (१६।२)

viśanti viprapravarāḥ sāṃkhyā bhāgavataiḥ saha ||

17.1१७.१

ततस्त्रैगुण्यहीनास्ते परमात्मानम् अञ्जसा । (१७।१)

tatastraiguṇyahīnāste paramātmānam añjasā |

17.2१७.२

प्रविशन्ति द्विजश्रेष्ठ क्षेत्रज्ञं निर्गुणात्मकम् । (१७।२)

praviśanti dvijaśreṣṭha kṣetrajñaṃ nirguṇātmakam |

17.3१७.३

सर्वावासं वासुदेवं क्षेत्रज्ञं विद्धि तत्त्वतः ॥ (१७।३)

sarvāvāsaṃ vāsudevaṃ kṣetrajñaṃ viddhi tattvataḥ ||

18.1१८.१

समाहितमनस्काश्च नियताः संयतेन्द्रियाः । (१८।१)

samāhitamanaskāśca niyatāḥ saṃyatendriyāḥ |

18.2१८.२

एकान्तभावोपगता वासुदेवं विशन्ति ते ॥ (१८।२)

ekāntabhāvopagatā vāsudevaṃ viśanti te ||

19.1१९.१

आवाम् अपि च धर्मस्य गृहे जातौ द्विजोत्तम । (१९।१)

āvām api ca dharmasya gṛhe jātau dvijottama |

19.2१९.२

रम्यां विशालाम् आश्रित्य तप उग्रं समास्थितौ ॥ (१९।२)

ramyāṃ viśālām āśritya tapa ugraṃ samāsthitau ||

20.1२०.१

ये तु तस्यैव देवस्य प्रादुर्भावाः सुरप्रियाः । (२०।१)

ye tu tasyaiva devasya prādurbhāvāḥ surapriyāḥ |

20.2२०.२

भविष्यन्ति त्रिलोकस्थास्तेषां स्वस्तीत्यतो द्विज ॥ (२०।२)

bhaviṣyanti trilokasthāsteṣāṃ svastītyato dvija ||

21.1२१.१

विधिना स्वेन युक्ताभ्यां यथापूर्वं द्विजोत्तम । (२१।१)

vidhinā svena yuktābhyāṃ yathāpūrvaṃ dvijottama |

21.2२१.२

आस्थिताभ्यां सर्वकृच्छ्रं व्रतं सम्यक् तद् उत्तमम् ॥ (२१।२)

āsthitābhyāṃ sarvakṛcchraṃ vrataṃ samyak tad uttamam ||

22.1२२.१

आवाभ्याम् अपि दृष्टस्त्वं श्वेतद्वीपे तपोधन । (२२।१)

āvābhyām api dṛṣṭastvaṃ śvetadvīpe tapodhana |

22.2२२.२

समागतो भगवता संजल्पं कृतवान् यथा ॥ (२२।२)

samāgato bhagavatā saṃjalpaṃ kṛtavān yathā ||

23.1२३.१

सर्वं हि नौ संविदितं त्रैलोक्ये सचराचरे । (२३।१)

sarvaṃ hi nau saṃviditaṃ trailokye sacarācare |

23.2२३.२

यद् भविष्यति वृत्तं वा वर्तते वा शुभाशुभम् ॥ (२३।२)

yad bhaviṣyati vṛttaṃ vā vartate vā śubhāśubham ||

24.1२४.१

वैशंपायन उवाच । (२४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

24.2२४.२

एतच्छ्रुत्वा तयोर् वाक्यं तपस्युग्रे ऽभ्यवर्तत । (२४।२)

etacchrutvā tayor vākyaṃ tapasyugre 'bhyavartata |

24.3२४.३

नारदः प्राञ्जलिर् भूत्वा नारायणपरायणः ॥ (२४।३)

nāradaḥ prāñjalir bhūtvā nārāyaṇaparāyaṇaḥ ||

25.1२५.१

जजाप विधिवन्मन्त्रान्नारायणगतान् बहून् । (२५।१)

jajāpa vidhivanmantrānnārāyaṇagatān bahūn |

25.2२५.२

दिव्यं वर्षसहस्रं हि नरनारायणाश्रमे ॥ (२५।२)

divyaṃ varṣasahasraṃ hi naranārāyaṇāśrame ||

26.1२६.१

अवसत् स महातेजा नारदो भगवान् ऋषिः । (२६।१)

avasat sa mahātejā nārado bhagavān ṛṣiḥ |

26.2२६.२

तम् एवाभ्यर्चयन् देवं नरनारायणौ च तौ ॥ (२६।२)

tam evābhyarcayan devaṃ naranārāyaṇau ca tau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 332

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit