MBh, 7, 149
Select a line for its word-by-word analysis.
दृष्ट्वा घटोत्कचं राजन् सूतपुत्ररथं प्रति । (१।२)
dṛṣṭvā ghaṭotkacaṃ rājan sūtaputrarathaṃ prati |
प्रयान्तं त्वरया युक्तं जिघांसुं कर्णम् आहवे ॥ (१।३)
prayāntaṃ tvarayā yuktaṃ jighāṃsuṃ karṇam āhave ||
एतद् रक्षो रणे तूर्णं दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ॥ (२।२)
etad rakṣo raṇe tūrṇaṃ dṛṣṭvā karṇasya vikramam ||
रक्ष कर्णं रणे यत्तो वृतः सैन्येन मानद ॥ (४।२)
rakṣa karṇaṃ raṇe yatto vṛtaḥ sainyena mānada ||
दुर्योधन तवामित्रान् प्रख्यातान् युद्धदुर्मदान् । (६।१)
duryodhana tavāmitrān prakhyātān yuddhadurmadān |
पाण्डवान् हन्तुम् इच्छामि त्वयाज्ञप्तः सहानुगान् ॥ (६।२)
pāṇḍavān hantum icchāmi tvayājñaptaḥ sahānugān ||
प्रयुज्य कर्म रक्षोघ्नं क्षुद्रैः पार्थैर् निपातितः । (७।२)
prayujya karma rakṣoghnaṃ kṣudraiḥ pārthair nipātitaḥ |
तस्यापचितिम् इच्छामि त्वद्दिष्टो गन्तुम् ईश्वर ॥ (७।३)
tasyāpacitim icchāmi tvaddiṣṭo gantum īśvara ||
तम् अब्रवीत् ततो राजा प्रीयमाणः पुनः पुनः । (८।१)
tam abravīt tato rājā prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ |
द्रोणकर्णादिभिः सार्धं पर्याप्तो ऽहं द्विषद्वधे । (८।२)
droṇakarṇādibhiḥ sārdhaṃ paryāpto 'haṃ dviṣadvadhe |
त्वं तु गच्छ मयाज्ञप्तो जहि युद्धं घटोत्कचम् ॥ (८।३)
tvaṃ tu gaccha mayājñapto jahi yuddhaṃ ghaṭotkacam ||
जटासुरिर् भैमसेनिं नानाशस्त्रैर् अवाकिरत् ॥ (९।२)
jaṭāsurir bhaimaseniṃ nānāśastrair avākirat ||
अलंबलं च कर्णं च कुरुसैन्यं च दुस्तरम् । (१०।१)
alaṃbalaṃ ca karṇaṃ ca kurusainyaṃ ca dustaram |
हैडिम्बः प्रममाथैको महावातो ऽम्बुदान् इव ॥ (१०।२)
haiḍimbaḥ pramamāthaiko mahāvāto 'mbudān iva ||
ततो मायामयं दृष्ट्वा रथं तूर्णम् अलंबलः । (११।१)
tato māyāmayaṃ dṛṣṭvā rathaṃ tūrṇam alaṃbalaḥ |
घटोत्कचं शरव्रातैर् नानालिङ्गैः समार्दयत् ॥ (११।२)
ghaṭotkacaṃ śaravrātair nānāliṅgaiḥ samārdayat ||
विद्ध्वा च बहुभिर् बाणैर् भैमसेनिम् अलंबलः । (१२।१)
viddhvā ca bahubhir bāṇair bhaimasenim alaṃbalaḥ |
व्यद्रावयच्छरव्रातैः पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥ (१२।२)
vyadrāvayaccharavrātaiḥ pāṇḍavānām anīkinīm ||
निशीथे प्राद्रवद् राजन्न् उत्सृज्योल्काः सहस्रशः ॥ (१४।२)
niśīthe prādravad rājann utsṛjyolkāḥ sahasraśaḥ ||
आजघ्ने निशितैर् बाणैस्तोत्त्रैर् इव महाद्विपम् ॥ (१५।२)
ājaghne niśitair bāṇaistottrair iva mahādvipam ||
तिलशस्तस्य तद् यानं सूतं सर्वायुधानि च । (१६।१)
tilaśastasya tad yānaṃ sūtaṃ sarvāyudhāni ca |
ततः कर्णं शरव्रातैः कुरून् अन्यान् सहस्रशः । (१७।१)
tataḥ karṇaṃ śaravrātaiḥ kurūn anyān sahasraśaḥ |
ततः संचुक्षुभे सैन्यं कुरूणां राक्षसार्दितम् । (१८।१)
tataḥ saṃcukṣubhe sainyaṃ kurūṇāṃ rākṣasārditam |
घटोत्कचं रणे क्रुद्धो मुष्टिनाभ्यहनद् दृढम् ॥ (१९।२)
ghaṭotkacaṃ raṇe kruddho muṣṭinābhyahanad dṛḍham ||
क्षितिकम्पे यथा शैलः सवृक्षगणगुल्मवान् ॥ (२०।२)
kṣitikampe yathā śailaḥ savṛkṣagaṇagulmavān ||
ततः स परिघाभेन द्विट्संघघ्नेन बाहुना । (२१।१)
tataḥ sa parighābhena dviṭsaṃghaghnena bāhunā |
जटासुरिं भैमसेनिर् अवधीन्मुष्टिना भृशम् ॥ (२१।२)
jaṭāsuriṃ bhaimasenir avadhīnmuṣṭinā bhṛśam ||
तं प्रमथ्य ततः क्रुद्धस्तूर्णं हैडिम्बिर् आक्षिपत् । (२२।१)
taṃ pramathya tataḥ kruddhastūrṇaṃ haiḍimbir ākṣipat |
दोर्भ्याम् इन्द्रध्वजाभाभ्यां निष्पिपेष महीतले ॥ (२२।२)
dorbhyām indradhvajābhābhyāṃ niṣpipeṣa mahītale ||
अलंबलो ऽपि विक्षिप्य समुत्क्षिप्य च राक्षसम् । (२३।१)
alaṃbalo 'pi vikṣipya samutkṣipya ca rākṣasam |
तयोः समभवद् युद्धं गर्जतोर् अतिकाययोः । (२४।१)
tayoḥ samabhavad yuddhaṃ garjator atikāyayoḥ |
पुनः कुञ्जरशार्दूलौ पुनः स्वर्भानुभास्करौ ॥ (२६।३)
punaḥ kuñjaraśārdūlau punaḥ svarbhānubhāskarau ||
भृशं चित्रम् अयुध्येताम् अलंबलघटोत्कचौ ॥ (२७।२)
bhṛśaṃ citram ayudhyetām alaṃbalaghaṭotkacau ||
परिघैश्च गदाभिश्च प्रासमुद्गरपट्टिशैः । (२८।१)
parighaiśca gadābhiśca prāsamudgarapaṭṭiśaiḥ |
मुसलैः पर्वताग्रैश्च तावन्योन्यं निजघ्नतुः ॥ (२८।२)
musalaiḥ parvatāgraiśca tāvanyonyaṃ nijaghnatuḥ ||
हयाभ्यां च गजाभ्यां च पदातिरथिनौ पुनः । (२९।१)
hayābhyāṃ ca gajābhyāṃ ca padātirathinau punaḥ |
उत्पपात भृशं क्रुद्धः श्येनवन्निपपात ह ॥ (३०।२)
utpapāta bhṛśaṃ kruddhaḥ śyenavannipapāta ha ||
गृहीत्वा च महाकायं राक्षसेन्द्रम् अलंबलम् । (३१।१)
gṛhītvā ca mahākāyaṃ rākṣasendram alaṃbalam |
उद्यम्य न्यवधीद् भूमौ मयं विष्णुर् इवाहवे ॥ (३१।२)
udyamya nyavadhīd bhūmau mayaṃ viṣṇur ivāhave ||
ततो घटोत्कचः खड्गम् उद्गृह्याद्भुतदर्शनम् । (३२।१)
tato ghaṭotkacaḥ khaḍgam udgṛhyādbhutadarśanam |
चकर्त कायाद्धि शिरो भीमं विकृतदर्शनम् ॥ (३२।२)
cakarta kāyāddhi śiro bhīmaṃ vikṛtadarśanam ||
तच्छिरो रुधिराभ्यक्तं गृह्य केशेषु राक्षसः । (३३।१)
tacchiro rudhirābhyaktaṃ gṛhya keśeṣu rākṣasaḥ |
अभ्येत्य च महाबाहुः स्मयमानः स राक्षसः । (३४।१)
abhyetya ca mahābāhuḥ smayamānaḥ sa rākṣasaḥ |
रथे ऽस्य निक्षिप्य शिरो विकृताननमूर्धजम् । (३४।२)
rathe 'sya nikṣipya śiro vikṛtānanamūrdhajam |
प्राणदद् भैरवं नादं प्रावृषीव बलाहकः ॥ (३४।३)
prāṇadad bhairavaṃ nādaṃ prāvṛṣīva balāhakaḥ ||
अब्रवीच्च ततो राजन् दुर्योधनम् इदं वचः । (३५।१)
abravīcca tato rājan duryodhanam idaṃ vacaḥ |
एष ते निहतो बन्धुस्त्वया दृष्टो ऽस्य विक्रमः । (३५।२)
eṣa te nihato bandhustvayā dṛṣṭo 'sya vikramaḥ |
पुनर् द्रष्टासि कर्णस्य निष्ठाम् एतां तथात्मनः ॥ (३५।३)
punar draṣṭāsi karṇasya niṣṭhām etāṃ tathātmanaḥ ||
एवम् उक्त्वा ततः प्रायात् कर्णं प्रति जनेश्वर । (३६।१)
evam uktvā tataḥ prāyāt karṇaṃ prati janeśvara |
किरञ् शरशतांस्तीक्ष्णान् विमुञ्चन् कर्णमूर्धनि ॥ (३६।२)
kirañ śaraśatāṃstīkṣṇān vimuñcan karṇamūrdhani ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.