महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 98

1426 of 1995 · 64 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

क्षत्रधर्मान्न पापीयान् धर्मो ऽस्ति भरतर्षभ । (१।२)

kṣatradharmānna pāpīyān dharmo 'sti bharatarṣabha |

1.3१.३

अभियाने च युद्धे च राजा हन्ति महाजनम् ॥ (१।३)

abhiyāne ca yuddhe ca rājā hanti mahājanam ||

2.1२.१

अथ स्म कर्मणा येन लोकाञ् जयति पार्थिवः । (२।१)

atha sma karmaṇā yena lokāñ jayati pārthivaḥ |

2.2२.२

विद्वञ् जिज्ञासमानाय प्रब्रूहि भरतर्षभ ॥ (२।२)

vidvañ jijñāsamānāya prabrūhi bharatarṣabha ||

3.1३.१

भीष्म उवाच । (३।१)

bhīṣma uvāca

3.2३.२

निग्रहेण च पापानां साधूनां प्रग्रहेण च । (३।२)

nigraheṇa ca pāpānāṃ sādhūnāṃ pragraheṇa ca |

3.3३.३

यज्ञैर् दानैश्च राजानो भवन्ति शुचयो ऽमलाः ॥ (३।३)

yajñair dānaiśca rājāno bhavanti śucayo 'malāḥ ||

4.1४.१

उपरुन्धन्ति राजानो भूतानि विजयार्थिनः । (४।१)

uparundhanti rājāno bhūtāni vijayārthinaḥ |

4.2४.२

त एव विजयं प्राप्य वर्धयन्ति पुनः प्रजाः ॥ (४।२)

ta eva vijayaṃ prāpya vardhayanti punaḥ prajāḥ ||

5.1५.१

अपविध्यन्ति पापानि दानयज्ञतपोबलैः । (५।१)

apavidhyanti pāpāni dānayajñatapobalaiḥ |

5.2५.२

अनुग्रहेण भूतानां पुण्यम् एषां प्रवर्धते ॥ (५।२)

anugraheṇa bhūtānāṃ puṇyam eṣāṃ pravardhate ||

6.1६.१

यथैव क्षेत्रनिर्दाता निर्दन् वै क्षेत्रम् एकदा । (६।१)

yathaiva kṣetranirdātā nirdan vai kṣetram ekadā |

6.2६.२

हिनस्ति कक्षं धान्यं च न च धान्यं विनश्यति ॥ (६।२)

hinasti kakṣaṃ dhānyaṃ ca na ca dhānyaṃ vinaśyati ||

7.1७.१

एवं शस्त्राणि मुञ्चन्तो घ्नन्ति वध्यान् अथैकदा । (७।१)

evaṃ śastrāṇi muñcanto ghnanti vadhyān athaikadā |

7.2७.२

तस्यैषा निष्कृतिः कृत्स्ना भूतानां भावनं पुनः ॥ (७।२)

tasyaiṣā niṣkṛtiḥ kṛtsnā bhūtānāṃ bhāvanaṃ punaḥ ||

8.1८.१

यो भूतानि धनज्यानाद् वधात् क्लेशाच्च रक्षति । (८।१)

yo bhūtāni dhanajyānād vadhāt kleśācca rakṣati |

8.2८.२

दस्युभ्यः प्राणदानात् स धनदः सुखदो विराट् ॥ (८।२)

dasyubhyaḥ prāṇadānāt sa dhanadaḥ sukhado virāṭ ||

9.1९.१

स सर्वयज्ञैर् ईजानो राजाथाभयदक्षिणैः । (९।१)

sa sarvayajñair ījāno rājāthābhayadakṣiṇaiḥ |

9.2९.२

अनुभूयेह भद्राणि प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥ (९।२)

anubhūyeha bhadrāṇi prāpnotīndrasalokatām ||

10.1१०.१

ब्राह्मणार्थे समुत्पन्ने यो ऽभिनिःसृत्य युध्यते । (१०।१)

brāhmaṇārthe samutpanne yo 'bhiniḥsṛtya yudhyate |

10.2१०.२

आत्मानं यूपम् उच्छ्रित्य स यज्ञो ऽनन्तदक्षिणः ॥ (१०।२)

ātmānaṃ yūpam ucchritya sa yajño 'nantadakṣiṇaḥ ||

11.1११.१

अभीतो विकिरञ् शत्रून् प्रतिगृह्णञ् शरांस्तथा । (११।१)

abhīto vikirañ śatrūn pratigṛhṇañ śarāṃstathā |

11.2११.२

न तस्मात् त्रिदशाः श्रेयो भुवि पश्यन्ति किंचन ॥ (११।२)

na tasmāt tridaśāḥ śreyo bhuvi paśyanti kiṃcana ||

12.1१२.१

तस्य यावन्ति शस्त्राणि त्वचं भिन्दन्ति संयुगे । (१२।१)

tasya yāvanti śastrāṇi tvacaṃ bhindanti saṃyuge |

12.2१२.२

तावतः सो ऽश्नुते लोकान् सर्वकामदुहो ऽक्षयान् ॥ (१२।२)

tāvataḥ so 'śnute lokān sarvakāmaduho 'kṣayān ||

13.1१३.१

न तस्य रुधिरं गात्राद् आवेधेभ्यः प्रवर्तते । (१३।१)

na tasya rudhiraṃ gātrād āvedhebhyaḥ pravartate |

13.2१३.२

स ह तेनैव रक्तेन सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (१३।२)

sa ha tenaiva raktena sarvapāpaiḥ pramucyate ||

14.1१४.१

यानि दुःखानि सहते व्रणानाम् अभितापने । (१४।१)

yāni duḥkhāni sahate vraṇānām abhitāpane |

14.2१४.२

न ततो ऽस्ति तपो भूय इति धर्मविदो विदुः ॥ (१४।२)

na tato 'sti tapo bhūya iti dharmavido viduḥ ||

15.1१५.१

पृष्ठतो भीरवः संख्ये वर्तन्ते ऽधमपूरुषाः । (१५।१)

pṛṣṭhato bhīravaḥ saṃkhye vartante 'dhamapūruṣāḥ |

15.2१५.२

शूराच्छरणम् इच्छन्तः पर्जन्याद् इव जीवनम् ॥ (१५।२)

śūrāccharaṇam icchantaḥ parjanyād iva jīvanam ||

16.1१६.१

यदि शूरस्तथा क्षेमे प्रतिरक्षेत् तथा भये । (१६।१)

yadi śūrastathā kṣeme pratirakṣet tathā bhaye |

16.2१६.२

प्रतिरूपं जनाः कुर्युर् न च तद् वर्तते तथा ॥ (१६।२)

pratirūpaṃ janāḥ kuryur na ca tad vartate tathā ||

17.1१७.१

यदि ते कृतम् आज्ञाय नमस्कुर्युः सदैव तम् । (१७।१)

yadi te kṛtam ājñāya namaskuryuḥ sadaiva tam |

17.2१७.२

युक्तं न्याय्यं च कुर्युस्ते न च तद् वर्तते तथा ॥ (१७।२)

yuktaṃ nyāyyaṃ ca kuryuste na ca tad vartate tathā ||

18.1१८.१

पुरुषाणां समानानां दृश्यते महद् अन्तरम् । (१८।१)

puruṣāṇāṃ samānānāṃ dṛśyate mahad antaram |

18.2१८.२

संग्रामे ऽनीकवेलायाम् उत्क्रुष्टे ऽभिपतत्सु च ॥ (१८।२)

saṃgrāme 'nīkavelāyām utkruṣṭe 'bhipatatsu ca ||

19.1१९.१

पतत्यभिमुखः शूरः परान् भीरुः पलायते । (१९।१)

patatyabhimukhaḥ śūraḥ parān bhīruḥ palāyate |

19.2१९.२

आस्थायास्वर्ग्यम् अध्वानं सहायान् विषमे त्यजन् ॥ (१९।२)

āsthāyāsvargyam adhvānaṃ sahāyān viṣame tyajan ||

20.1२०.१

मा स्म तांस्तादृशांस्तात जनिष्ठाः पुरुषाधमान् । (२०।१)

mā sma tāṃstādṛśāṃstāta janiṣṭhāḥ puruṣādhamān |

20.2२०.२

ये सहायान् रणे हित्वा स्वस्तिमन्तो गृहान् ययुः ॥ (२०।२)

ye sahāyān raṇe hitvā svastimanto gṛhān yayuḥ ||

21.1२१.१

अस्वस्ति तेभ्यः कुर्वन्ति देवा इन्द्रपुरोगमाः । (२१।१)

asvasti tebhyaḥ kurvanti devā indrapurogamāḥ |

21.2२१.२

त्यागेन यः सहायानां स्वान् प्राणांस्त्रातुम् इच्छति ॥ (२१।२)

tyāgena yaḥ sahāyānāṃ svān prāṇāṃstrātum icchati ||

22.1२२.१

तं हन्युः काष्ठलोष्टैर् वा दहेयुर् वा कटाग्निना । (२२।१)

taṃ hanyuḥ kāṣṭhaloṣṭair vā daheyur vā kaṭāgninā |

22.2२२.२

पशुवन्मारयेयुर् वा क्षत्रिया ये स्युर् ईदृशाः ॥ (२२।२)

paśuvanmārayeyur vā kṣatriyā ye syur īdṛśāḥ ||

23.1२३.१

अधर्मः क्षत्रियस्यैष यच्छय्यामरणं भवेत् । (२३।१)

adharmaḥ kṣatriyasyaiṣa yacchayyāmaraṇaṃ bhavet |

23.2२३.२

विसृजञ् श्लेष्मपित्तानि कृपणं परिदेवयन् ॥ (२३।२)

visṛjañ śleṣmapittāni kṛpaṇaṃ paridevayan ||

24.1२४.१

अविक्षतेन देहेन प्रलयं यो ऽधिगच्छति । (२४।१)

avikṣatena dehena pralayaṃ yo 'dhigacchati |

24.2२४.२

क्षत्रियो नास्य तत् कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ (२४।२)

kṣatriyo nāsya tat karma praśaṃsanti purāvidaḥ ||

25.1२५.१

न गृहे मरणं तात क्षत्रियाणां प्रशस्यते । (२५।१)

na gṛhe maraṇaṃ tāta kṣatriyāṇāṃ praśasyate |

25.2२५.२

शौटीराणाम् अशौटीरम् अधर्म्यं कृपणं च तत् ॥ (२५।२)

śauṭīrāṇām aśauṭīram adharmyaṃ kṛpaṇaṃ ca tat ||

26.1२६.१

इदं दुःखम् अहो कष्टं पापीय इति निष्टनन् । (२६।१)

idaṃ duḥkham aho kaṣṭaṃ pāpīya iti niṣṭanan |

26.2२६.२

प्रतिध्वस्तमुखः पूतिर् अमात्यान् बहु शोचयन् ॥ (२६।२)

pratidhvastamukhaḥ pūtir amātyān bahu śocayan ||

27.1२७.१

अरोगाणां स्पृहयते मुहुर् मृत्युम् अपीच्छति । (२७।१)

arogāṇāṃ spṛhayate muhur mṛtyum apīcchati |

27.2२७.२

वीरो दृप्तो ऽभिमानी च नेदृशं मृत्युम् अर्हति ॥ (२७।२)

vīro dṛpto 'bhimānī ca nedṛśaṃ mṛtyum arhati ||

28.1२८.१

रणेषु कदनं कृत्वा ज्ञातिभिः परिवारितः । (२८।१)

raṇeṣu kadanaṃ kṛtvā jñātibhiḥ parivāritaḥ |

28.2२८.२

तीक्ष्णैः शस्त्रैः सुविक्लिष्टः क्षत्रियो मृत्युम् अर्हति ॥ (२८।२)

tīkṣṇaiḥ śastraiḥ suvikliṣṭaḥ kṣatriyo mṛtyum arhati ||

29.1२९.१

शूरो हि सत्यमन्युभ्याम् आविष्टो युध्यते भृशम् । (२९।१)

śūro hi satyamanyubhyām āviṣṭo yudhyate bhṛśam |

29.2२९.२

कृत्यमानानि गात्राणि परैर् नैवावबुध्यते ॥ (२९।२)

kṛtyamānāni gātrāṇi parair naivāvabudhyate ||

30.1३०.१

स संख्ये निधनं प्राप्य प्रशस्तं लोकपूजितम् । (३०।१)

sa saṃkhye nidhanaṃ prāpya praśastaṃ lokapūjitam |

30.2३०.२

स्वधर्मं विपुलं प्राप्य शक्रस्यैति सलोकताम् ॥ (३०।२)

svadharmaṃ vipulaṃ prāpya śakrasyaiti salokatām ||

31.1३१.१

सर्वो योधः परं त्यक्तुम् आविष्टस्त्यक्तजीवितः । (३१।१)

sarvo yodhaḥ paraṃ tyaktum āviṣṭastyaktajīvitaḥ |

31.2३१.२

प्राप्नोतीन्द्रस्य सालोक्यं शूरः पृष्ठम् अदर्शयन् ॥ (३१।२)

prāpnotīndrasya sālokyaṃ śūraḥ pṛṣṭham adarśayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 98

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit