जनमेजय उवाच । (१।१)

भगवञ्श्रोतुम् इच्छामि पूरोर् वंशकरान् नृपान् । (१।२)

यद्वीर्या यादृशाश्चैव यावन्तो यत्पराक्रमाः । (१।३)

पुत्रं ययातेः प्रब्रूहि पूरुं धर्मभृतां वरम् । (१।४)

आनुपूर्व्येण ये चान्ये पूरोर् वंशविवर्धनाः । (१।५)

विस्तरेण पुनर् ब्रूहि दौःषन्तेर् जनमेजयात् । (१।६)

संबभूव यथा राजा भरतो द्विजसत्तम ॥ (१।७)

न ह्यस्मिञ् शीलहीनो वा निर्वीर्यो वा नराधिपः । (२।१)

प्रजाविरहितो वापि भूतपूर्वः कदाचन ॥ (२।२)

तेषां प्रथितवृत्तानां राज्ञां विज्ञानशालिनाम् । (३।१)

चरितं श्रोतुम् इच्छामि विस्तरेण तपोधन ॥ (३।२)

वैशंपायन उवाच । (४।१)

हन्त ते कथयिष्यामि यन् मां त्वं परिपृच्छसि । (४।२)

पूरोर् वंशधरान् वीराञ्शक्रप्रतिमतेजसः । (४।३)

पूरुर् नृपतिशार्दूलो यथैवास्य पिता नृपः । (४।४)

धर्मनित्यः स्थितो राज्ये शक्रवीर्यपराक्रमः । (४।५)

भूरिद्रविणविक्रान्तान् सर्वलक्षणपूजितान् ॥ (४।६)

प्रवीरेश्वररौद्राश्वास्त्रयः पुत्रा महारथाः । (५।१)

पूरोः पौष्ट्याम् अजायन्त प्रवीरस्तत्र वंशकृत् ॥ (५।२)

मनस्युर् अभवत् तस्माच्छूरः श्येनीसुतः प्रभुः । (६।१)

पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः ॥ (६।२)

सुभ्रूः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास् त्रयः । (७।१)

मनस्योर् अभवन् पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः । (७।२)

अन्वग्भानुप्रभृतयो मिश्रकेश्यां मनस्विनः । (७।३)

सुन्वन्तं वसुनाभं च गर्भरम्यौ यशस्विनौ । (७।४)

शूरान् अभयदान् राजा जनयामास वीर्यवान् । (७।५)

यवीयान् सुन्वतः पुत्रो रथंतर्याम् अजायत । (७।६)

शूरश्च दृढधन्वा च वपुष्मान् स नृपोत्तमः । (७।७)

रुद्राश्वं पृषदश्वं च रथाश्वं च गयं मनुम् । (७।८)

यवीयाञ् जनयामास गन्धर्व्यां भीमविक्रमान् ॥ (७।९)

रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवः । (८।१)

यज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताः । (८।२)

सर्वे सर्वास्त्रविद्वांसः सर्वे धर्मपरायणाः ॥ (८।३)

ऋचेपुर् अथ कक्षेपुः कृकणेपुश्च वीर्यवान् । (९।१)

स्थण्डिलेपुर् वनेपुश्च स्थलेपुश्च महारथः ॥ (९।२)

तेजेपुर् बलवान् धीमान् सत्येपुश्चेन्द्रविक्रमः । (१०।१)

धर्मेपुः संनतेपुश्च दशमो देवविक्रमः । (१०।२)

अनाधृष्टिर् अभूत् तेषां विद्वान् अर्चेपुर् एकराट् । (१०।३)

ऋचेपुर् अथ विक्रान्तो देवानाम् इव वासवः । (१०।४)

अनाधृष्टिसुतास्तात राजसूयाश्वमेधिनः ॥ (१०।५)

मतिनारस्ततो राजा विद्वांश्चर्चेपुतो ऽभवत् । (११।१)

मतिनारसुता राजंश् चत्वारो ऽमितविक्रमाः । (११।२)

तंसुर् महान् अतिरथो द्रुह्युश्चाप्रतिमद्युतिः । (११।३)

एतान् वै सुषुवे साध्वी अन्तिनाराद् यशस्विनी ॥ (११।४)

तेषां तंसुर् महावीर्यः पौरवं वंशम् उद्वहन् । (१२।१)

आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम् ॥ (१२।२)

इलिनं तु सुतं तंसुर् जनयामास वीर्यवान् । (१३।१)

सो ऽपि कृत्स्नाम् इमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः ॥ (१३।२)

रथंतर्यां सुतान् पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततः । (१४।१)

इलिनो जनयामास दुःषन्तप्रभृतीन् नृप ॥ (१४।२)

दुःषन्तं शूरभीमौ च प्रपूर्वं वसुम् एव च । (१५।१)

तेषां ज्येष्ठो ऽभवद् राजा दुःषन्तो जनमेजय ॥ (१५।२)

दुःषन्ताद् भरतो जज्ञे विद्वाञ् शाकुन्तलो नृपः । (१६।१)

दुःषन्ताल्लक्ष्मणायां तु जज्ञे वै जनमेजयः । (१६।२)

शकुन्तलायां भरतो दौःषन्तिर् अभवत् सुतः । (१६।३)

तस्माद् भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद् यशः । (१६।४)

सो ऽश्वमेधशतैर् ईजे यमुनाम् अनु तीरगः । (१६।५)

त्रिंशता च सरस्वत्यां गङ्गाम् अनु चतुःशतैः । (१६।६)

दौःषन्तिर् भरतो यज्ञैर् ईजे शाकुन्तलो नृपः ॥ (१६।७)

भरतस् तिसृषु स्त्रीषु नव पुत्रान् अजीजनत् । (१७।१)

नाभ्यनन्दन्त तान् राजा नानुरूपा ममेत्युत । (१७।२)

ततस्तान् मातरः क्रुद्धाः पुत्रान् निन्युर् यमक्षयम् ॥ (१७।३)

ततो महद्भिः क्रतुभिर् ईजानो भरतस्तदा । (१८।१)

लेभे पुत्रं भरद्वाजाद् भुमन्युं नाम भारत । (१८।२)

धर्मे प्रणिहितात्मानं मत्वा तं पुरुषोत्तमम् ॥ (१८।३)

ततः पुत्रिणम् आत्मानं ज्ञात्वा पौरवनन्दनः । (१९।१)

भुमन्युं भरतश्रेष्ठ यौवराज्ये ऽभ्यषेचयत् ॥ (१९।२)

ततस्तस्य महीन्द्रस्य वितथः पुत्रको ऽभवत् । (२०।१)

ततः स वितथो नाम भुमन्योर् अभवत् सुतः ॥ (२०।२)

सुहोत्रश्च सुहोता च सुहविः सुयजुस्तथा । (२१।१)

पुष्करिण्याम् ऋचीकस्य भुमन्योर् अभवन् सुताः । (२१।२)

चत्वारो भारते वंशे सुहोत्रस्तत्र वंशभाक् ॥ (२१।३)

तेषां ज्येष्ठः सुहोत्रस्तु राज्यम् आप महीक्षिताम् । (२२।१)

राजसूयाश्वमेधाद्यैः सो ऽयजद् बहुभिः सवैः ॥ (२२।२)

सुहोत्रः पृथिवीं सर्वां बुभुजे सागराम्बराम् । (२३।१)

पूर्णां हस्तिगवाश्वस्य बहुरत्नसमाकुलाम् ॥ (२३।२)

ममज्जेव मही तस्य भूरिभारावपीडिता । (२४।१)

हस्त्यश्वरथसम्पूर्णा मनुष्यकलिला भृशम् ॥ (२४।२)

सुहोत्रे राजनि तदा धर्मतः शासति प्रजाः । (२५।१)

चैत्ययूपाङ्किता चासीद् भूमिः शतसहस्रशः । (२५।२)

प्रवृद्धजनसस्या च सहदेवा व्यरोचत ॥ (२५।३)

ऐक्ष्वाकी जनयामास सुहोत्रात् पृथिवीपतेः । (२६।१)

अजमीढं सुमीढं च पुरुमीढं च भारत । (२६।२)

अजमीढस्तु राजेन्द्र धर्मनित्यो यशस्सु च ॥ (२६।३)

अजमीढो वरस्तेषां तस्मिन् वंशः प्रतिष्ठितः । (२७।१)

ऐक्ष्वाक्यां जनयद् राज्ञाम् अजमीढो यशस्विनः । (२७।२)

षट् पुत्रान् सो ऽप्यजनयत् तिसृषु स्त्रीषु भारत ॥ (२७।३)

ऋक्षं धूमिन्यथो नीली दुःषन्तपरमेष्ठिनौ । (२८।१)

केशिन्यजनयज्जह्नुम् उभौ च जनरूपिणौ । (२८।२)

विदुः संवरणं शूरम् ऋक्षाद् राथंतरीसुतम् ॥ (२८।३)

तथेमे सर्वपाञ्चाला दुःषन्तपरमेष्ठिनोः । (२९।१)

अन्वयाः कुशिका राजञ् जह्नोर् अमिततेजसः ॥ (२९।२)

जनरूपिणयोर् ज्येष्ठम् ऋक्षम् आहुर् जनाधिपम् । (३०।१)

ऋक्षात् संवरणो जज्ञे राजन् वंशकरस्तव ॥ (३०।२)

आर्क्षे संवरणे राजन् प्रशासति वसुंधराम् । (३१।१)

संक्षयः सुमहान् आसीत् प्रजानाम् इति शुश्रुमः ॥ (३१।२)

व्यशीर्यत ततो राष्ट्रं क्षयैर् नानाविधैस्तथा । (३२।१)

क्षुन्मृत्युभ्याम् अनावृष्ट्या व्याधिभिश्च समाहतम् । (३२।२)

अन्वकीर्यन्त भरताः सपत्नैश्च महाबलैः । (३२।३)

अभ्यघ्नन् भारतांश्चैव सपत्नानां बलानि च ॥ (३२।४)

चालयन् वसुधां चैव बलेन चतुरङ्गिणा । (३३।१)

अभ्ययात् तं च पाञ्चाल्यो विजित्य तरसा महीम् । (३३।२)

अक्षौहिणीभिर् दशभिः स एनं समरे ऽजयत् ॥ (३३।३)

ततः सदारः सामात्यः सपुत्रः ससुहृज्जनः । (३४।१)

राजा संवरणस्तस्मात् पलायत महाभयात् । (३४।२)

ते प्रतीचीं पराभूताः प्रपन्ना भारता दिशम् ॥ (३४।३)

सिन्धोर् नदस्य महतो निकुञ्जे न्यवसत् तदा । (३५।१)

नदीविषयपर्यन्ते पर्वतस्य समीपतः । (३५।२)

तत्रावसन् बहून् कालान् भारता दुर्गमाश्रिताः ॥ (३५।३)

तेषां निवसतां तत्र सहस्रं परिवत्सरान् । (३६।१)

अथाभ्यगच्छद् भरतान् वसिष्ठो भगवान् ऋषिः ॥ (३६।२)

तम् आगतं प्रयत्नेन प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च । (३७।१)

अर्घ्यम् अभ्याहरंस्तस्मै ते सर्वे भारतास्तदा । (३७।२)

निवेद्य सर्वम् ऋषये सत्कारेण सुवर्चसे ॥ (३७।३)

तं समाम् अष्टमीम् उष्टं राजा वव्रे स्वयं तदा । (३८।१)

पुरोहितो भवान् नो ऽस्तु राज्याय प्रयतामहे । (३८।२)

ओम् इत्येवं वसिष्ठो ऽपि भारतान् प्रत्यपद्यत ॥ (३८।३)

अथाभ्यषिञ्चत् साम्राज्ये सर्वक्षत्रस्य पौरवम् । (३९।१)

विषाणभूतं सर्वस्यां पृथिव्याम् इति नः श्रुतम् ॥ (३९।२)

भरताध्युषितं पूर्वं सो ऽध्यतिष्ठत् पुरोत्तमम् । (४०।१)

पुनर् बलिभृतश्चैव चक्रे सर्वमहीक्षितः ॥ (४०।२)

ततः स पृथिवीं प्राप्य पुनर् ईजे महाबलः । (४१।१)

आजमीढो महायज्ञैर् बहुभिर् भूरिदक्षिणैः ॥ (४१।२)

ततः संवरणात् सौरी सुषुवे तपती कुरुम् । (४२।१)

राजत्वे तं प्रजाः सर्वा धर्मज्ञ इति वव्रिरे । (४२।२)

महिम्ना तस्य कुरवो लेभिरे प्रत्ययं भृशम् ॥ (४२।३)

तस्य नाम्नाभिविख्यातं पृथिव्यां कुरुजाङ्गलम् । (४३।१)

कुरुक्षेत्रं स तपसा पुण्यं चक्रे महातपाः ॥ (४३।२)

अश्ववन्तम् अभिष्वन्तं तथा चित्ररथं मुनिम् । (४४।१)

जनमेजयं च विख्यातं पुत्रांश्चास्यानुशुश्रुमः । (४४।२)

पञ्चैतान् वाहिनी पुत्रान् व्यजायत मनस्विनी ॥ (४४।३)

अभिष्वतः परिक्षित् तु शबलाश्वश्च वीर्यवान् । (४५।१)

अभिराजो विराजश्च शल्मलश्च महाबलः ॥ (४५।२)

उच्चैःश्रवा भद्रकारो जितारिश्चाष्टमः स्मृतः । (४६।१)

शबलाश्वादयः सप्त तथैवान्ये महाबलाः । (४६।२)

एतेषाम् अन्ववाये तु ख्यातास्ते कर्मजैर् गुणैः ॥ (४६।३)

जनमेजयादयः सप्त तथैवान्ये महाबलाः । (४७।१)

परिक्षितो ऽभवन् पुत्राः सर्वे धर्मार्थकोविदाः ॥ (४७।२)

कक्षसेनोग्रसेनौ च चित्रसेनश्च वीर्यवान् । (४८।१)

इन्द्रसेनः सुषेणश्च भीमसेनश्च नामतः । (४८।२)

अश्वसेनश्च बलवान् कीर्तिताः सप्त नामतः ॥ (४८।३)

जनमेजयस्य तनया भुवि ख्याता महाबलाः । (४९।१)

धृतराष्ट्रः प्रथमजः पाण्डुर् बाह्लीक एव च ॥ (४९।२)

निषधश्च महातेजास्तथा जाम्बूनदो बली । (५०।१)

कुण्डोदरः पदातिश्च वसातिश्चाष्टमः स्मृतः । (५०।२)

सर्वे धर्मार्थकुशलाः सर्वे भूतहिते रताः ॥ (५०।३)

धृतराष्ट्रो ऽथ राजासीत् तस्य पुत्रो ऽथ कुण्डिकः । (५१।१)

हस्ती वितर्कः क्राथश्च कुण्डलश्चापि पञ्चमः । (५१।२)

भीमसेनान् महेष्वासः प्रतीपः समपद्यत । (५१।३)

अतिराजश्च नहुषस्तथा शक्रपुरंजयौ । (५१।४)

ततो धर्मभृतां श्रेष्ठः पर्यश्रवस उच्यते । (५१।५)

ऋषिं पुण्यकृतां श्रेष्ठं तम् एव परमं विदुः । (५१।६)

धार्तराष्ट्रसुतान् आहुस्त्रीन् एतान् प्रथितान् भुवि । (५१।७)

प्रतीपं धर्मनेत्रं च सुनेत्रं चैव भारत । (५१।८)

प्रतीपः प्रथितस्तेषां बभूवाप्रतिमो भुवि । (५१।९)

हविःश्रवास्तथेन्द्राभः सुमन्युश्चापराजितः ॥ (५१।१०)

प्रतीपस्य त्रयः पुत्रा जज्ञिरे भरतर्षभ । (५२।१)

देवापिः शंतनुश्चैव बाह्लीकश्च महारथः ॥ (५२।२)

देवापिस्तु प्रवव्राज तेषां धर्मपरीप्सया । (५३।१)

शंतनुश्च महीं लेभे बाह्लीकश्च महारथः ॥ (५३।२)

भरतस्यान्वये जाताः सत्त्ववन्तो महारथाः । (५४।१)

देवर्षिकल्पा नृपते बहवो राजसत्तमाः ॥ (५४।२)

एवंविधाश्चाप्यपरे देवकल्पा महारथाः । (५५।१)

जाता मनोर् अन्ववाये ऐलवंशविवर्धनाः । (५५।२)

भरतस्य महत् कर्म प्रथितं सर्वराजसु । (५५।३)

अश्वमेधसहस्रेण राजसूयशतेन च । (५५।४)

इष्टवान् स महाराज दौःषन्तिर् भरतः पुरा । (५५।५)

चक्रवर्तिर् अदीनात्मा जेता युद्धे ऽजितः परैः । (५५।६)

गङ्गातीरं समागम्य दीक्षितो जनमेजय । (५५।७)

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च । (५५।८)

पुनर् ईजे महायज्ञैः समाप्तवरदक्षिणैः । (५५।९)

अग्निष्टोमातिरात्राणाम् उक्थानां सोमवत् पुनः । (५५।१०)

वाजपेयेष्टिसत्राणां सहस्रैश्च सुसंभृतैः । (५५।११)

इष्ट्वा शाकुन्तलो राजा तर्पयित्वा द्विजान् धनैः । (५५।१२)

पुनः सहस्रं पद्मानां कण्वाय भरतो ददौ । (५५।१३)

जाम्बूनदस्य शुद्धस्य कनकस्य महायशाः । (५५।१४)

यस्य यूपाः शतव्यामाः परिणाहे ऽथ काञ्चनाः । (५५।१५)

सहस्रव्यामम् उद्वृद्धाः सेन्द्रैर् देवैः समुच्छ्रिताः । (५५।१६)

स्वलंकृता भ्राजमानाः सर्वरत्नैर् मनोरमैः । (५५।१७)

हिरण्यं द्विरदान् अश्वान् महिषोष्ट्रान् अजाविकान् । (५५।१८)

दासीदासं धनं धान्यं सवत्सा गाः पयस्विनीः । (५५।१९)

भूमिं यूपसहस्राङ्कां कण्वाय बहुदक्षिणाम् । (५५।२०)

बहूनां ब्रह्मकल्पानां धनं दत्त्वा क्रतून् बहून् । (५५।२१)

ग्रामान् गृहाणि क्षेत्राणि कोटिशो ऽयुतशस्तथा । (५५।२२)

कृत्वा पैतामहे लोके वासं चक्रे महारथः ॥ (५५।२३)