वैशम्पायन उवाच । (१।१)

एवम् उक्तास्तु ते पार्था यमौ च पुरुषर्षभौ । (१।२)

द्रौपद्या कृष्णया सार्धं नमश्चक्रुर् जनार्दनम् ॥ (१।३)

स चैतान् पुरुषव्याघ्र साम्ना परमवल्गुना । (२।१)

सान्त्वयामास मानार्हान् मन्यमानो यथाविधि ॥ (२।२)

युधिष्ठिरस्तु कौन्तेयो मार्कण्डेयं महामुनिम् । (३।१)

पुनः पप्रच्छ साम्राज्ये भविष्यां जगतो गतिम् ॥ (३।२)

आश्चर्यभूतं भवतः श्रुतं नो वदतां वर । (४।१)

मुने भार्गव यद् वृत्तं युगादौ प्रभवाप्ययौ ॥ (४।२)

अस्मिन् कलियुगे ऽप्यस्ति पुनः कौतूहलं मम । (५।१)

समाकुलेषु धर्मेषु किं नु शेषं भविष्यति ॥ (५।२)

किंवीर्या मानवास् तत्र किमाहारविहारिणः । (६।१)

किमायुषः किंवसना भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (६।२)

कां च काष्ठां समासाद्य पुनः सम्पत्स्यते कृतम् । (७।१)

विस्तरेण मुने ब्रूहि विचित्राणीह भाषसे ॥ (७।२)

इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठः पुनर् एवाभ्यभाषत । (८।१)

रमयन् वृष्णिशार्दूलं पाण्डवांश्च महामुनिः ॥ (८।२)

मार्कण्डेय उवाच । (९।१)

भविष्यं सर्वलोकस्य वृत्तान्तं भरतर्षभ । (९।२)

कलुषं कालम् आसाद्य कथ्यमानं निबोध मे ॥ (९।३)

कृते चतुष्पात् सकलो निर्व्याजोपाधिवर्जितः । (१०।१)

वृषः प्रतिष्ठितो धर्मो मनुष्येष्वभवत् पुरा ॥ (१०।२)

अधर्मपादविद्धस् तु त्रिभिर् अंशैः प्रतिष्ठितः । (११।१)

त्रेतायां द्वापरे ऽर्धेन व्यामिश्रो धर्म उच्यते ॥ (११।२)

त्रिभिर् अंशैर् अधर्मस् तु लोकान् आक्रम्य तिष्ठति । (१२।१)

चतुर्थांशेन धर्मस् तु मनुष्यान् उपतिष्ठति ॥ (१२।२)

आयुर् वीर्यम् अथो बुद्धिर् बलं तेजश् च पाण्डव । (१३।१)

मनुष्याणाम् अनुयुगं ह्रसतीति निबोध मे ॥ (१३।२)

राजानो ब्राह्मणा वैश्याः शूद्राश् चैव युधिष्ठिर । (१४।१)

व्याजैर् धर्मं चरिष्यन्ति धर्मवैतंसिका नराः ॥ (१४।२)

सत्यं संक्षेप्स्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः । (१५।१)

सत्यहान्या ततस् तेषाम् आयुर् अल्पं भविष्यति ॥ (१५।२)

आयुषः प्रक्षयाद् विद्यां न शक्ष्यन्त्युपशिक्षितुम् । (१६।१)

विद्याहीनान् अविज्ञानाल्लोभो ऽप्यभिभविष्यति ॥ (१६।२)

लोभक्रोधपरा मूढाः कामसक्ताश् च मानवाः । (१७।१)

वैरबद्धा भविष्यन्ति परस्परवधेप्सवः ॥ (१७।२)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः संकीर्यन्तः परस्परम् । (१८।१)

शूद्रतुल्या भविष्यन्ति तपःसत्यविवर्जिताः ॥ (१८।२)

अन्त्या मध्या भविष्यन्ति मध्याश् चान्तावसायिनः । (१९।१)

ईदृशो भविता लोको युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (१९।२)

वस्त्राणां प्रवरा शाणी धान्यानां कोरदूषकाः । (२०।१)

भार्यामित्राश्च पुरुषा भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (२०।२)

मत्स्यामिषेण जीवन्तो दुहन्तश् चाप्यजैडकम् । (२१।१)

गोषु नष्टासु पुरुषा भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (२१।२)

अन्योन्यं परिमुष्णन्तो हिंसयन्तश् च मानवाः । (२२।१)

अजपा नास्तिकाः स्तेना भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (२२।२)

सरित्तीरेषु कुद्दालैर् वापयिष्यन्ति चौषधीः । (२३।१)

ताश्चाप्यल्पफलास् तेषां भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (२३।२)

श्राद्धे दैवे च पुरुषा ये च नित्यं धृतव्रताः । (२४।१)

ते ऽपि लोभसमायुक्ता भोक्ष्यन्तीह परस्परम् ॥ (२४।२)

पिता पुत्रस्य भोक्ता च पितुः पुत्रस् तथैव च । (२५।१)

अतिक्रान्तानि भोज्यानि भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (२५।२)

न व्रतानि चरिष्यन्ति ब्राह्मणा वेदनिन्दकाः । (२६।१)

न यक्ष्यन्ति न होष्यन्ति हेतुवादविलोभिताः ॥ (२६।२)

निम्ने कृषिं करिष्यन्ति योक्ष्यन्ति धुरि धेनुकाः । (२७।१)

एकहायनवत्सांश्च वाहयिष्यन्ति मानवाः ॥ (२७।२)

पुत्रः पितृवधं कृत्वा पिता पुत्रवधं तथा । (२८।१)

निरुद्वेगो बृहद्वादी न निन्दाम् उपलप्स्यते ॥ (२८।२)

म्लेच्छभूतं जगत् सर्वं निष्क्रियं यज्ञवर्जितम् । (२९।१)

भविष्यति निरानन्दम् अनुत्सवम् अथो तथा ॥ (२९।२)

प्रायशः कृपणानां हि तथा बन्धुमताम् अपि । (३०।१)

विधवानां च वित्तानि हरिष्यन्तीह मानवाः ॥ (३०।२)

अल्पवीर्यबलाः स्तब्धा लोभमोहपरायणाः । (३१।१)

तत्कथादानसंतुष्टा दुष्टानाम् अपि मानवाः । (३१।२)

परिग्रहं करिष्यन्ति पापाचारपरिग्रहाः ॥ (३१।३)

संघातयन्तः कौन्तेय राजानः पापबुद्धयः । (३२।१)

परस्परवधोद्युक्ता मूर्खाः पण्डितमानिनः । (३२।२)

भविष्यन्ति युगस्यान्ते क्षत्रिया लोककण्टकाः ॥ (३२।३)

अरक्षितारो लुब्धाश् च मानाहंकारदर्पिताः । (३३।१)

केवलं दण्डरुचयो भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (३३।२)

आक्रम्याक्रम्य साधूनां दारांश्चैव धनानि च । (३४।१)

भोक्ष्यन्ते निरनुक्रोशा रुदताम् अपि भारत ॥ (३४।२)

न कन्यां याचते कश्चिन् नापि कन्या प्रदीयते । (३५।१)

स्वयंग्राहा भविष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (३५।२)

राजानश् चाप्यसंतुष्टाः परार्थान् मूढचेतसः । (३६।१)

सर्वोपायैर् हरिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (३६।२)

म्लेच्छीभूतं जगत् सर्वं भविष्यति च भारत । (३७।१)

हस्तो हस्तं परिमुषेद् युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (३७।२)

सत्यं संक्षिप्यते लोके नरैः पण्डितमानिभिः । (३८।१)

स्थविरा बालमतयो बालाः स्थविरबुद्धयः ॥ (३८।२)

भीरवः शूरमानीनः शूरा भीरुविषादिनः । (३९।१)

न विश्वसन्ति चान्योन्यं युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (३९।२)

एकाहार्यं जगत् सर्वं लोभमोहव्यवस्थितम् । (४०।१)

अधर्मो वर्धति महान् न च धर्मः प्रवर्तते ॥ (४०।२)

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या न शिष्यन्ति जनाधिप । (४१।१)

एकवर्णस् तदा लोको भविष्यति युगक्षये ॥ (४१।२)

न क्षंस्यति पिता पुत्रं पुत्रश् च पितरं तथा । (४२।१)

भार्या च पतिशुश्रूषां न करिष्यति काचन ॥ (४२।२)

ये यवान्ना जनपदा गोधूमान्नास् तथैव च । (४३।१)

तान् देशान् संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (४३।२)

स्वैराहाराश् च पुरुषा योषितश् च विशां पते । (४४।१)

अन्योन्यं न सहिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (४४।२)

म्लेच्छभूतं जगत् सर्वं भविष्यति युधिष्ठिर । (४५।१)

न श्राद्धैर् हि पितॄंश्चापि तर्पयिष्यन्ति मानवाः ॥ (४५।२)

न कश्चित् कस्यचिच्छ्रोता न कश्चित् कस्यचिद् गुरुः । (४६।१)

तमोग्रस्तस् तदा लोको भविष्यति नराधिप ॥ (४६।२)

परमायुश्च भविता तदा वर्षाणि षोडश । (४७।१)

ततः प्राणान् विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (४७।२)

पञ्चमे वाथ षष्ठे वा वर्षे कन्या प्रसूयते । (४८।१)

सप्तवर्षाष्टवर्षाश् च प्रजास्यन्ति नरास् तदा ॥ (४८।२)

पत्यौ स्त्री तु तदा राजन् पुरुषो वा स्त्रियं प्रति । (४९।१)

युगान्ते राजशार्दूल न तोषम् उपयास्यति ॥ (४९।२)

अल्पद्रव्या वृथालिङ्गा हिंसा च प्रभविष्यति । (५०।१)

न कश्चित् कस्यचिद् दाता भविष्यति युगक्षये ॥ (५०।२)

अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश् चतुष्पथाः । (५१।१)

केशशूलाः स्त्रियश्चापि भविष्यन्ति युगक्षये ॥ (५१।२)

म्लेच्छाः क्रूराः सर्वभक्षा दारुणाः सर्वकर्मसु । (५२।१)

भाविनः पश्चिमे काले मनुष्या नात्र संशयः ॥ (५२।२)

क्रयविक्रयकाले च सर्वः सर्वस्य वञ्चनम् । (५३।१)

युगान्ते भरतश्रेष्ठ वृत्तिलोभात् करिष्यति ॥ (५३।२)

ज्ञानानि चाप्यविज्ञाय करिष्यन्ति क्रियास् तथा । (५४।१)

आत्मच्छन्देन वर्तन्ते युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (५४।२)

स्वभावात् क्रूरकर्माणश् चान्योन्यम् अभिशङ्किनः । (५५।१)

भवितारो जनाः सर्वे सम्प्राप्ते युगसंक्षये ॥ (५५।२)

आरामांश्चैव वृक्षांश्च नाशयिष्यन्ति निर्व्यथाः । (५६।१)

भविता संक्षयो लोके जीवितस्य च देहिनाम् ॥ (५६।२)

तथा लोभाभिभूताश् च चरिष्यन्ति महीम् इमाम् । (५७।१)

ब्राह्मणाश्च भविष्यन्ति ब्रह्मस्वानि च भुञ्जते ॥ (५७।२)

हाहाकृता द्विजाश् चैव भयार्ता वृषलार्दिताः । (५८।१)

त्रातारम् अलभन्तो वै भ्रमिष्यन्ति महीम् इमाम् ॥ (५८।२)

जीवितान्तकरा रौद्राः क्रूराः प्राणिविहिंसकाः । (५९।१)

यदा भविष्यन्ति नरास् तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ (५९।२)

आश्रयिष्यन्ति च नदीः पर्वतान् विषमाणि च । (६०।१)

प्रधावमाना वित्रस्ता द्विजाः कुरुकुलोद्वह ॥ (६०।२)

दस्युप्रपीडिता राजन् काका इव द्विजोत्तमाः । (६१।१)

कुराजभिश्च सततं करभारप्रपीडिताः ॥ (६१।२)

धैर्यं त्यक्त्वा महीपाल दारुणे युगसंक्षये । (६२।१)

विकर्माणि करिष्यन्ति शूद्राणां परिचारकाः ॥ (६२।२)

शूद्रा धर्मं प्रवक्ष्यन्ति ब्राह्मणाः पर्युपासकाः । (६३।१)

श्रोतारश् च भविष्यन्ति प्रामाण्येन व्यवस्थिताः ॥ (६३।२)

विपरीतश्च लोको ऽयं भविष्यत्यधरोत्तरः । (६४।१)

एडूकान् पूजयिष्यन्ति वर्जयिष्यन्ति देवताः । (६४।२)

शूद्राः परिचरिष्यन्ति न द्विजान् युगसंक्षये ॥ (६४।३)

आश्रमेषु महर्षीणां ब्राह्मणावसथेषु च । (६५।१)

देवस्थानेषु चैत्येषु नागानाम् आलयेषु च ॥ (६५।२)

एडूकचिह्ना पृथिवी न देवगृहभूषिता । (६६।१)

भविष्यति युगे क्षीणे तद् युगान्तस्य लक्षणम् ॥ (६६।२)

यदा रौद्रा धर्महीना मांसादाः पानपास् तथा । (६७।१)

भविष्यन्ति नरा नित्यं तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ (६७।२)

पुष्पे पुष्पं यदा राजन् फले फलम् उपाश्रितम् । (६८।१)

प्रजास्यति महाराज तदा संक्षेप्स्यते युगम् ॥ (६८।२)

अकालवर्षी पर्जन्यो भविष्यति गते युगे । (६९।१)

अक्रमेण मनुष्याणां भविष्यति तदा क्रिया । (६९।२)

विरोधम् अथ यास्यन्ति वृषला ब्राह्मणैः सह ॥ (६९।३)

मही म्लेच्छसमाकीर्णा भविष्यति ततो ऽचिरात् । (७०।१)

करभारभयाद् विप्रा भजिष्यन्ति दिशो दश ॥ (७०।२)

निर्विशेषा जनपदा नरावृष्टिभिर् अर्दिताः । (७१।१)

आश्रमान् अभिपत्स्यन्ति फलमूलोपजीविनः ॥ (७१।२)

एवं पर्याकुले लोके मर्यादा न भविष्यति । (७२।१)

न स्थास्यन्त्युपदेशे च शिष्या विप्रियकारिणः ॥ (७२।२)

आचार्योपनिधिश्चैव वत्स्यते तदनन्तरम् । (७३।१)

अर्थयुक्त्या प्रवत्स्यन्ति मित्रसम्बन्धिबान्धवाः । (७३।२)

अभावः सर्वभूतानां युगान्ते च भविष्यति ॥ (७३।३)

दिशः प्रज्वलिताः सर्वा नक्षत्राणि चलानि च । (७४।१)

ज्योतींषि प्रतिकूलानि वाताः पर्याकुलास् तथा । (७४।२)

उल्कापाताश् च बहवो महाभयनिदर्शकाः ॥ (७४।३)

षड्भिर् अन्यैश् च सहितो भास्करः प्रतपिष्यति । (७५।१)

तुमुलाश्चापि निर्ह्रादा दिग्दाहाश् चापि सर्वशः । (७५।२)

कबन्धान्तर्हितो भानुर् उदयास्तमये तदा ॥ (७५।३)

अकालवर्षी च तदा भविष्यति सहस्रदृक् । (७६।१)

सस्यानि च न रोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (७६।२)

अभीक्ष्णं क्रूरवादिन्यः परुषा रुदितप्रियाः । (७७।१)

भर्तॄणां वचने चैव न स्थास्यन्ति तदा स्त्रियः ॥ (७७।२)

पुत्राश् च मातापितरौ हनिष्यन्ति युगक्षये । (७८।१)

सूदयिष्यन्ति च पतीन् स्त्रियः पुत्रान् अपाश्रिताः ॥ (७८।२)

अपर्वणि महाराज सूर्यं राहुर् उपैष्यति । (७९।१)

युगान्ते हुतभुक् चापि सर्वतः प्रज्वलिष्यति ॥ (७९।२)

पानीयं भोजनं चैव याचमानास् तदाध्वगाः । (८०।१)

न लप्स्यन्ते निवासं च निरस्ताः पथि शेरते ॥ (८०।२)

निर्घातवायसा नागाः शकुनाः समृगद्विजाः । (८१।१)

रूक्षा वाचो विमोक्ष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (८१।२)

मित्रसम्बन्धिनश्चापि संत्यक्ष्यन्ति नरास् तदा । (८२।१)

जनं परिजनं चापि युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (८२।२)

अथ देशान् दिशश्चापि पत्तनानि पुराणि च । (८३।१)

क्रमशः संश्रयिष्यन्ति युगान्ते पर्युपस्थिते ॥ (८३।२)

हा तात हा सुतेत्येवं तदा वाचः सुदारुणाः । (८४।१)

विक्रोशमानश् चान्योन्यं जनो गां पर्यटिष्यति ॥ (८४।२)

ततस् तुमुलसंघाते वर्तमाने युगक्षये । (८५।१)

द्विजातिपूर्वको लोकः क्रमेण प्रभविष्यति ॥ (८५।२)

ततः कालान्तरे ऽन्यस्मिन् पुनर् लोकविवृद्धये । (८६।१)

भविष्यति पुनर् दैवम् अनुकूलं यदृच्छया ॥ (८६।२)

यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती । (८७।१)

एकराशौ समेष्यन्ति प्रपत्स्यति तदा कृतम् ॥ (८७।२)

कालवर्षी च पर्जन्यो नक्षत्राणि शुभानि च । (८८।१)

प्रदक्षिणा ग्रहाश्चापि भविष्यन्त्यनुलोमगाः । (८८।२)

क्षेमं सुभिक्षम् आरोग्यं भविष्यति निरामयम् ॥ (८८।३)

कल्किर् विष्णुयशा नाम द्विजः कालप्रचोदितः । (८९।१)

उत्पत्स्यते महावीर्यो महाबुद्धिपराक्रमः ॥ (८९।२)

सम्भूतः सम्भलग्रामे ब्राह्मणावसथे शुभे । (९०।१)

मनसा तस्य सर्वाणि वाहनान्यायुधानि च । (९०।२)

उपस्थास्यन्ति योधाश् च शस्त्राणि कवचानि च ॥ (९०।३)

स धर्मविजयी राजा चक्रवर्ती भविष्यति । (९१।१)

स चेमं संकुलं लोकं प्रसादम् उपनेष्यति ॥ (९१।२)

उत्थितो ब्राह्मणो दीप्तः क्षयान्तकृद् उदारधीः । (९२।१)

स संक्षेपो हि सर्वस्य युगस्य परिवर्तकः ॥ (९२।२)

स सर्वत्र गतान् क्षुद्रान् ब्राह्मणैः परिवारितः । (९३।१)

उत्सादयिष्यति तदा सर्वान् म्लेच्छगणान् द्विजः ॥ (९३।२)