MBh, 1, 114
Select a line for its word-by-word analysis.
आह्वयामास वै कुन्ती गर्भार्थं धर्मम् अच्युतम् ॥ (१।३)
āhvayāmāsa vai kuntī garbhārthaṃ dharmam acyutam ||
जानती धर्मम् अग्र्यं वै मन्त्रैर् वशम् उपानयत् । (२।२)
jānatī dharmam agryaṃ vai mantrair vaśam upānayat |
पाण्डोर् अर्थे महाभागा कुन्ती धर्मम् उपागमत् । (२।६)
pāṇḍor arthe mahābhāgā kuntī dharmam upāgamat |
शय्यां जग्राह सुश्रोणी सह धर्मेण सुव्रता । (२।८)
śayyāṃ jagrāha suśroṇī saha dharmeṇa suvratā |
विमाने सूर्यसंकाशे कुन्ती यत्र जपस्थिता । (२।११)
vimāne sūryasaṃkāśe kuntī yatra japasthitā |
विहस्य तां ततो ब्रूयाः कुन्ति किं ते ददाम्यहम् । (२।१२)
vihasya tāṃ tato brūyāḥ kunti kiṃ te dadāmyaham |
सा तं विहस्यमानापि पुत्रं देह्यब्रवीद् इदम् ॥ (२।१३)
sā taṃ vihasyamānāpi putraṃ dehyabravīd idam ||
लेभे पुत्रं वरारोहा सर्वप्राणभृतां वरम् ॥ (३।२)
lebhe putraṃ varārohā sarvaprāṇabhṛtāṃ varam ||
ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्ते ऽभिजिते ऽष्टमे । (४।१)
aindre candrasamāyukte muhūrte 'bhijite 'ṣṭame |
दिवा मध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये ऽभिपूजिते ॥ (४।२)
divā madhyagate sūrye tithau puṇye 'bhipūjite ||
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो भविष्यति न संशयः । (६।१)
eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
विक्रान्तः सत्यवाक् चैव राजा पृथ्व्यां भविष्यति । (६।२)
vikrāntaḥ satyavāk caiva rājā pṛthvyāṃ bhaviṣyati |
युधिष्ठिर इति ख्यातः पाण्डोः प्रथमजः सुतः ॥ (६।३)
yudhiṣṭhira iti khyātaḥ pāṇḍoḥ prathamajaḥ sutaḥ ||
भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । (७।१)
bhavitā prathito rājā triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
धार्मिकं तं सुतं लब्ध्वा पाण्डुस्तां पुनर् अब्रवीत् । (८।१)
dhārmikaṃ taṃ sutaṃ labdhvā pāṇḍustāṃ punar abravīt |
प्राहुः क्षत्रं बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु । (८।२)
prāhuḥ kṣatraṃ balajyeṣṭhaṃ balajyeṣṭhaṃ sutaṃ vṛṇu |
प्राहुः पुत्रा बहुतराः कर्तव्याः कर्मविद्द्विजाः । (८।३)
prāhuḥ putrā bahutarāḥ kartavyāḥ karmaviddvijāḥ |
अश्वमेधः क्रतुश्रेष्ठो ज्योतिःश्रेष्ठो दिवाकरः । (८।६)
aśvamedhaḥ kratuśreṣṭho jyotiḥśreṣṭho divākaraḥ |
ब्राह्मणो द्विपदां श्रेष्ठो देवश्रेष्ठश्च मारुतः । (८।७)
brāhmaṇo dvipadāṃ śreṣṭho devaśreṣṭhaśca mārutaḥ |
मारुतं मरुतां श्रेष्ठं सर्वप्राणिभिर् ईडितम् । (८।८)
mārutaṃ marutāṃ śreṣṭhaṃ sarvaprāṇibhir īḍitam |
स नो यं दास्यति सुतं स प्राणबलवान् नृषु । (८।१०)
sa no yaṃ dāsyati sutaṃ sa prāṇabalavān nṛṣu |
भविष्यति वरारोहे बलज्येष्ठा हि भूमिपाः ॥ (८।११)
bhaviṣyati varārohe balajyeṣṭhā hi bhūmipāḥ ||
किं ते कुन्ति ददाम्यद्य ब्रूहि यत् ते हृदि स्थितम् । (९।३)
kiṃ te kunti dadāmyadya brūhi yat te hṛdi sthitam |
तैर् एव नियमैः स्थित्वा मन्त्रग्रामम् उदैरयत् । (९।७)
tair eva niyamaiḥ sthitvā mantragrāmam udairayat |
लज्जान्विता ततः कुन्ती पुत्रम् ऐच्छन् महाबलम् । (९।९)
lajjānvitā tataḥ kuntī putram aicchan mahābalam |
तथास्त्विति च तां वायुः समालभ्य दिवं गतः । (९।१०)
tathāstviti ca tāṃ vāyuḥ samālabhya divaṃ gataḥ |
तस्माज्जज्ञे महाबाहुर् भीमो भीमपराक्रमः ॥ (९।११)
tasmājjajñe mahābāhur bhīmo bhīmaparākramaḥ ||
तम् अप्यतिबलं जातं वाग् अभ्यवदद् अच्युतम् । (१०।१)
tam apyatibalaṃ jātaṃ vāg abhyavadad acyutam |
सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातो ऽयम् इति भारत । (१०।२)
sarveṣāṃ balināṃ śreṣṭho jāto 'yam iti bhārata |
जातमात्रे कुमारे तु सर्वलोकस्य पार्थिवाः । (१०।३)
jātamātre kumāre tu sarvalokasya pārthivāḥ |
मूत्रं प्रसुस्रुवुः सर्वे व्यथिताश्च प्रपेदिरे । (१०।४)
mūtraṃ prasusruvuḥ sarve vyathitāśca prapedire |
वाहनानि व्यशीर्यन्त विमुञ्चन्त्यश्रुबिन्दवः । (१०।५)
vāhanāni vyaśīryanta vimuñcantyaśrubindavaḥ |
यथानिलः समुद्धूतः समर्थः कम्पने भुवः । (१०।६)
yathānilaḥ samuddhūtaḥ samarthaḥ kampane bhuvaḥ |
यद् अङ्कात् पतितो मातुः शिलां गात्रैर् अचूर्णयत् । (११।२)
yad aṅkāt patito mātuḥ śilāṃ gātrair acūrṇayat |
कथं स वज्रसंघातः कुमारो न्यपतद् गिरौ । (११।५)
kathaṃ sa vajrasaṃghātaḥ kumāro nyapatad girau |
कथं तु तेन पतता शिला गात्रैर् विचूर्णिता । (११।६)
kathaṃ tu tena patatā śilā gātrair vicūrṇitā |
एतद् इच्छामि भगवंस्त्वत्तः श्रोतुं द्विजोत्तम । (११।७)
etad icchāmi bhagavaṃstvattaḥ śrotuṃ dvijottama |
यथावद् इह विप्रर्षे परं मे ऽत्र कुतूहलम् । (११।८)
yathāvad iha viprarṣe paraṃ me 'tra kutūhalam |
साध्वयं प्रश्नम् उद्दिष्टः पाण्डवेय ब्रवीमि ते । (११।९)
sādhvayaṃ praśnam uddiṣṭaḥ pāṇḍaveya bravīmi te |
कुन्ती तु सह पुत्रेण यात्वा सुरुचिरं सरः । (११।१०)
kuntī tu saha putreṇa yātvā suruciraṃ saraḥ |
स्नात्वा तु सुतम् आदाय दशमे ऽहनि यादवी । (११।११)
snātvā tu sutam ādāya daśame 'hani yādavī |
दैवतान्यर्चयिष्यन्ती निर्जगामाश्रमात् पृथा । (११।१२)
daivatānyarcayiṣyantī nirjagāmāśramāt pṛthā |
शैलाभ्याशेन गच्छन्त्यास्तदा भरतसत्तम । (११।१३)
śailābhyāśena gacchantyāstadā bharatasattama |
निश्चक्राम महाव्याघ्रो जिघांसुर् गिरिगह्वरात् । (११।१४)
niścakrāma mahāvyāghro jighāṃsur girigahvarāt |
तम् आपतन्तं शार्दूलं विकृष्य धनुर् उत्तमम् । (११।१५)
tam āpatantaṃ śārdūlaṃ vikṛṣya dhanur uttamam |
निर्बिभेद शरैः पाण्डुस्त्रिभिस्त्रिदशविक्रमः । (११।१६)
nirbibheda śaraiḥ pāṇḍustribhistridaśavikramaḥ |
नादेन महता तां तु पूरयन्तं गिरेर् गुहाम् । (११।१७)
nādena mahatā tāṃ tu pūrayantaṃ girer guhām |
दृष्ट्वा शैलम् उपारोढुम् ऐच्छत् कुन्ती भयात् तदा । (११।१८)
dṛṣṭvā śailam upāroḍhum aicchat kuntī bhayāt tadā |
त्रासात् तस्याः सुतस्त्वङ्कात् पपात भरतर्षभ । (११।१९)
trāsāt tasyāḥ sutastvaṅkāt papāta bharatarṣabha |
पर्वतस्योपरिस्थायाम् अधस्ताद् अपतच्छिशुः । (११।२०)
parvatasyoparisthāyām adhastād apatacchiśuḥ |
स शिलां चूर्णयामास वज्रवद् वज्रिचोदितः । (११।२१)
sa śilāṃ cūrṇayāmāsa vajravad vajricoditaḥ |
पुत्रस्नेहात् ततः पाण्डुर् अभ्यधावद् गिरेस्तटम् ॥ (११।२२)
putrasnehāt tataḥ pāṇḍur abhyadhāvad girestaṭam ||
कुन्ती व्याघ्रभयोद्विग्ना सहसोत्पतिता किल । (१२।१)
kuntī vyāghrabhayodvignā sahasotpatitā kila |
नान्वबुध्यत संसुप्तम् उत्सङ्गे स्वे वृकोदरम् ॥ (१२।२)
nānvabudhyata saṃsuptam utsaṅge sve vṛkodaram ||
ततः स वज्रसंघातः कुमारो ऽभ्यपतद् गिरौ । (१३।१)
tataḥ sa vajrasaṃghātaḥ kumāro 'bhyapatad girau |
तां शिलां चूर्णितां दृष्ट्वा पाण्डुर् विस्मयम् आगमत् । (१३।३)
tāṃ śilāṃ cūrṇitāṃ dṛṣṭvā pāṇḍur vismayam āgamat |
स तु जन्मनि भीमस्य विनदन्तं महास्वनम् । (१३।४)
sa tu janmani bhīmasya vinadantaṃ mahāsvanam |
ददर्श गिरिशृङ्गस्थं व्याघ्रं व्याघ्रपराक्रमः । (१३।५)
dadarśa giriśṛṅgasthaṃ vyāghraṃ vyāghraparākramaḥ |
मघे चन्द्रमसा युक्ते सिंहे चाभ्युदिते गुरौ । (१३।८)
maghe candramasā yukte siṃhe cābhyudite gurau |
दिवा मध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्ये त्रयोदशीम् । (१३।९)
divā madhyagate sūrye tithau puṇye trayodaśīm |
मैत्रे मुहूर्ते सा कुन्ती सुषुवे भीमम् अच्युतम् ॥ (१३।१०)
maitre muhūrte sā kuntī suṣuve bhīmam acyutam ||
दुर्योधनो ऽपि तत्रैव प्रजज्ञे वसुधाधिप ॥ (१४।२)
duryodhano 'pi tatraiva prajajñe vasudhādhipa ||
जाते वृकोदरे पाण्डुर् इदं भूयो ऽन्वचिन्तयत् । (१५।१)
jāte vṛkodare pāṇḍur idaṃ bhūyo 'nvacintayat |
कथं नु मे वरः पुत्रो लोकश्रेष्ठो भवेद् इति ॥ (१५।२)
kathaṃ nu me varaḥ putro lokaśreṣṭho bhaved iti ||
दैवे पुरुषकारे च लोको ऽयं हि प्रतिष्ठितः । (१६।१)
daive puruṣakāre ca loko 'yaṃ hi pratiṣṭhitaḥ |
तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते ॥ (१६।२)
tatra daivaṃ tu vidhinā kālayuktena labhyate ||
इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् । (१७।१)
indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti naḥ śrutam |
तं तोषयित्वा तपसा पुत्रं लप्स्ये महाबलम् । (१८।१)
taṃ toṣayitvā tapasā putraṃ lapsye mahābalam |
यं दास्यति स मे पुत्रं स वरीयान् भविष्यति । (१८।२)
yaṃ dāsyati sa me putraṃ sa varīyān bhaviṣyati |
अमानुषान् मानुषांश्च स संग्रामे हनिष्यति । (१८।३)
amānuṣān mānuṣāṃśca sa saṃgrāme haniṣyati |
कर्मणा मनसा वाचा तस्मात् तप्स्ये महत् तपः ॥ (१८।४)
karmaṇā manasā vācā tasmāt tapsye mahat tapaḥ ||
ततः पाण्डुर् महातेजा मन्त्रयित्वा महर्षिभिः । (१९।१)
tataḥ pāṇḍur mahātejā mantrayitvā maharṣibhiḥ |
दिदेश कुन्त्याः कौरव्यो व्रतं सांवत्सरं शुभम् ॥ (१९।२)
dideśa kuntyāḥ kauravyo vrataṃ sāṃvatsaraṃ śubham ||
आरिराधयिषुर् देवं त्रिदशानां तम् ईश्वरम् । (२१।१)
ārirādhayiṣur devaṃ tridaśānāṃ tam īśvaram |
पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥ (२२।२)
putraṃ tava pradāsyāmi triṣu lokeṣu viśrutam ||
देवानां ब्राह्मणानां च सुहृदां चार्थसाधकम् । (२३।१)
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca suhṛdāṃ cārthasādhakam |
सुतं ते ऽग्र्यं प्रदास्यामि सर्वामित्रविनाशनम् ॥ (२३।३)
sutaṃ te 'gryaṃ pradāsyāmi sarvāmitravināśanam ||
कुन्तीं राजसुतां पाण्डुर् अपत्यार्थे ऽभ्यचोदयत् । (२४।२)
kuntīṃ rājasutāṃ pāṇḍur apatyārthe 'bhyacodayat |
धर्मं बलं च निश्चित्य यथा स्याद् इति भारत । (२४।३)
dharmaṃ balaṃ ca niścitya yathā syād iti bhārata |
उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवचः स्मरन् । (२४।४)
uvāca kuntīṃ dharmātmā devarājavacaḥ smaran |
दातुम् इच्छति ते पुत्रं यथा संकल्पितं हृदा । (२४।६)
dātum icchati te putraṃ yathā saṃkalpitaṃ hṛdā |
दुराधर्षं क्रियावन्तम् अतीवाद्भुतदर्शनम् ॥ (२५।२)
durādharṣaṃ kriyāvantam atīvādbhutadarśanam ||
पुत्रं जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम् । (२६।१)
putraṃ janaya suśroṇi dhāma kṣatriyatejasām |
लब्धः प्रसादो देवेन्द्रात् तम् आह्वय शुचिस्मिते । (२६।२)
labdhaḥ prasādo devendrāt tam āhvaya śucismite |
उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यां ततो दिवा । (२७।४)
uttarābhyāṃ tu pūrvābhyāṃ phalgunībhyāṃ tato divā |
जातस्तु फाल्गुने मासि तेनासौ फल्गुनः स्मृतः ॥ (२७।५)
jātastu phālgune māsi tenāsau phalgunaḥ smṛtaḥ ||
शृण्वतां सर्वभूतानां तेषां चाश्रमवासिनाम् । (२८।५)
śṛṇvatāṃ sarvabhūtānāṃ teṣāṃ cāśramavāsinām |
कुन्तीम् आभाष्य विस्पष्टम् उवाचेदं शुचिस्मिताम् ॥ (२८।६)
kuntīm ābhāṣya vispaṣṭam uvācedaṃ śucismitām ||
एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यत्यपराजितः । (२९।२)
eṣa vīryavatāṃ śreṣṭho bhaviṣyatyaparājitaḥ |
तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलान्याहरिष्यति । (२९।३)
tathā divyāni cāstrāṇi nikhilānyāhariṣyati |
अदित्या विष्णुना प्रीतिर् यथाभूद् अभिवर्धिता । (३०।१)
adityā viṣṇunā prītir yathābhūd abhivardhitā |
तथा विष्णुसमः प्रीतिं वर्धयिष्यति ते ऽर्जुनः ॥ (३०।२)
tathā viṣṇusamaḥ prītiṃ vardhayiṣyati te 'rjunaḥ ||
एष मद्रान् वशे कृत्वा कुरूंश्च सह केकयैः । (३१।१)
eṣa madrān vaśe kṛtvā kurūṃśca saha kekayaiḥ |
निवातकवचाः सर्वे प्रहास्यन्ति च जीवितम् । (३१।४)
nivātakavacāḥ sarve prahāsyanti ca jīvitam |
गत्वोत्तरां दिशं वीरो विजित्य युधि पार्थिवान् । (३१।७)
gatvottarāṃ diśaṃ vīro vijitya yudhi pārthivān |
मेदसा सर्वभूतानां तृप्तिं यास्यति वै पराम् ॥ (३२।२)
medasā sarvabhūtānāṃ tṛptiṃ yāsyati vai parām ||
भ्रातृभिः सहितो वीरस्त्रीन् मेधान् आहरिष्यति ॥ (३३।२)
bhrātṛbhiḥ sahito vīrastrīn medhān āhariṣyati ||
जामदग्न्यसमः कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रमः । (३४।१)
jāmadagnyasamaḥ kunti viṣṇutulyaparākramaḥ |
एष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यत्यपराजितः । (३४।२)
eṣa vīryavatāṃ śreṣṭho bhaviṣyatyaparājitaḥ |
अस्त्रं पाशुपतं नाम तस्मात् तुष्टाद् अवाप्स्यति । (३४।४)
astraṃ pāśupataṃ nāma tasmāt tuṣṭād avāpsyati |
शक्राज्ञया महाबाहुस्तान् वधिष्यति ते सुतः ॥ (३४।६)
śakrājñayā mahābāhustān vadhiṣyati te sutaḥ ||
तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलान्याहरिष्यति । (३५।१)
tathā divyāni cāstrāṇi nikhilānyāhariṣyati |
विप्रनष्टां श्रियं चायम् आहर्ता पुरुषर्षभः ॥ (३५।२)
vipranaṣṭāṃ śriyaṃ cāyam āhartā puruṣarṣabhaḥ ||
एताम् अत्यद्भुतां वाचं कुन्तीपुत्रस्य सूतके । (३६।१)
etām atyadbhutāṃ vācaṃ kuntīputrasya sūtake |
उक्तवान् वायुर् आकाशे कुन्ती शुश्राव चास्य ताम् ॥ (३६।२)
uktavān vāyur ākāśe kuntī śuśrāva cāsya tām ||
वाचम् उच्चारिताम् उच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम् । (३७।१)
vācam uccāritām uccaistāṃ niśamya tapasvinām |
तथा देवऋषीणां च सेन्द्राणां च दिवौकसाम् । (३८।१)
tathā devaṛṣīṇāṃ ca sendrāṇāṃ ca divaukasām |
आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुलः स्वनः ॥ (३८।२)
ākāśe dundubhīnāṃ ca babhūva tumulaḥ svanaḥ ||
उदतिष्ठन् महाघोषः पुष्पवृष्टिभिर् आवृतः । (३९।१)
udatiṣṭhan mahāghoṣaḥ puṣpavṛṣṭibhir āvṛtaḥ |
समवेत्य च देवानां गणाः पार्थम् अपूजयन् ॥ (३९।२)
samavetya ca devānāṃ gaṇāḥ pārtham apūjayan ||
प्रजानां पतयः सर्वे सप्त चैव महर्षयः ॥ (४०।२)
prajānāṃ patayaḥ sarve sapta caiva maharṣayaḥ ||
भरद्वाजः कश्यपो गौतमश्च विश्वामित्रो जमदग्निर् वसिष्ठः । (४१।१)
bharadvājaḥ kaśyapo gautamaśca viśvāmitro jamadagnir vasiṣṭhaḥ |
यश्चोदितो भास्करे ऽभूत् प्रनष्टे सो ऽप्यत्रात्रिर् भगवान् आजगाम ॥ (४१।२)
yaścodito bhāskare 'bhūt pranaṣṭe so 'pyatrātrir bhagavān ājagāma ||
मरीचिर् अङ्गिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । (४२।१)
marīcir aṅgirāścaiva pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |
दक्षः प्रजापतिश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा ॥ (४२।२)
dakṣaḥ prajāpatiścaiva gandharvāpsarasastathā ||
ते च प्रकाशा मर्त्येषु सर्वोपस्कारसंभृताः । (४३।२)
te ca prakāśā martyeṣu sarvopaskārasaṃbhṛtāḥ |
उपगायन्ति बीभत्सुम् उपनृत्यन्ति चाप्सराः । (४३।३)
upagāyanti bībhatsum upanṛtyanti cāpsarāḥ |
गन्धर्वैः सहितः श्रीमान् प्रागायत च तुम्बुरुः ॥ (४३।६)
gandharvaiḥ sahitaḥ śrīmān prāgāyata ca tumburuḥ ||
गोपतिर् धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः ॥ (४४।२)
gopatir dhṛtarāṣṭraśca sūryavarcāśca saptamaḥ ||
युगपस्तृणपः कार्ष्णिर् नन्दिश्चित्ररथस्तथा । (४५।१)
yugapastṛṇapaḥ kārṣṇir nandiścitrarathastathā |
त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः ॥ (४५।२)
trayodaśaḥ śāliśirāḥ parjanyaśca caturdaśaḥ ||
ब्रह्मचारी बहुगुणः सुपर्णश्चेति विश्रुतः । (४७।१)
brahmacārī bahuguṇaḥ suparṇaśceti viśrutaḥ |
विश्वावसुर् भुमन्युश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा ॥ (४७।२)
viśvāvasur bhumanyuśca sucandro daśamastathā ||
इत्येते देवगन्धर्वा जगुस्तत्र नरर्षभम् ॥ (४८।२)
ityete devagandharvā jagustatra nararṣabham ||
मरीचिः शिचुका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा । (५१।१)
marīciḥ śicukā caiva vidyutparṇā tilottamā |
उर्वशी चैव राजेन्द्र ननृतुर् गीतनिस्वनैः ॥ (५१।३)
urvaśī caiva rājendra nanṛtur gītanisvanaiḥ ||
पुण्डरीका सुगन्धा च सुरथा च प्रमाथिनी ॥ (५२।२)
puṇḍarīkā sugandhā ca surathā ca pramāthinī ||
काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र संघशः । (५३।१)
kāmyā śāradvatī caiva nanṛtustatra saṃghaśaḥ |
क्रतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि । (५४।१)
kratusthalā ghṛtācī ca viśvācī pūrvacittyapi |
उम्लोचेत्यभिविख्याता प्रम्लोचेति च ता दश । (५४।२)
umlocetyabhivikhyātā pramloceti ca tā daśa |
धातार्यमा च मित्रश्च वरुणो ऽंशो भगस्तथा । (५५।१)
dhātāryamā ca mitraśca varuṇo 'ṃśo bhagastathā |
इन्द्रो विवस्वान् पूषा च त्वष्टा च सविता तथा ॥ (५५।२)
indro vivasvān pūṣā ca tvaṣṭā ca savitā tathā ||
पर्जन्यश्चैव विष्णुश्च आदित्याः पावकार्चिषः । (५६।१)
parjanyaścaiva viṣṇuśca ādityāḥ pāvakārciṣaḥ |
इत्येते द्वादशादित्या ज्वलन्तः सूर्यवर्चसः । (५६।२)
ityete dvādaśādityā jvalantaḥ sūryavarcasaḥ |
महिमानं पाण्डवस्य वर्धयन्तो ऽम्बरे स्थिताः ॥ (५६।३)
mahimānaṃ pāṇḍavasya vardhayanto 'mbare sthitāḥ ||
अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतपः ॥ (५७।२)
ajaikapād ahirbudhnyaḥ pinākī ca paraṃtapaḥ ||
स्थाणुर् भवश्च भगवान् रुद्रास्तत्रावतस्थिरे ॥ (५८।२)
sthāṇur bhavaśca bhagavān rudrāstatrāvatasthire ||
नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वावश्विनाविति । (५९।२)
nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvāvaśvināviti |
तौ चाश्विनौ तथा साध्यास्तस्यासञ् जन्मनि स्थिताः । (५९।३)
tau cāśvinau tathā sādhyāstasyāsañ janmani sthitāḥ |
क्रतुर् दक्षस्तपः सत्यः कालः कामो धुरिस्तथा । (५९।४)
kratur dakṣastapaḥ satyaḥ kālaḥ kāmo dhuristathā |
विश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन् परिसंस्थिताः ॥ (५९।६)
viśvedevāstathā sādhyāstatrāsan parisaṃsthitāḥ ||
एते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिताः । (६१।२)
ete cānye ca bahavastatra nāgā vyavasthitāḥ |
पूरुः सार्धं नृपतिभिर् जग्राह कुरुपुंगवम् । (६१।९)
pūruḥ sārdhaṃ nṛpatibhir jagrāha kurupuṃgavam |
देवलोकाद् इहागम्य प्रैक्षन्त भरतर्षभम् । (६१।१२)
devalokād ihāgamya praikṣanta bharatarṣabham |
लक्षणैर् व्यञ्जितैर् युक्तं सर्वैर् माहात्म्यसूचकैः । (६१।१४)
lakṣaṇair vyañjitair yuktaṃ sarvair māhātmyasūcakaiḥ |
तांश्च देवगणान् सर्वांस्तपःसिद्धा महर्षयः । (६१।१५)
tāṃśca devagaṇān sarvāṃstapaḥsiddhā maharṣayaḥ |
विमानगिर्यग्रगतान् ददृशुर् नेतरे जनाः ॥ (६१।१६)
vimānagiryagragatān dadṛśur netare janāḥ ||
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्चासितध्वजः । (६२।१)
tārkṣyaścāriṣṭanemiśca garuḍaścāsitadhvajaḥ |
तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं विस्मिता मुनिसत्तमाः । (६३।१)
tad dṛṣṭvā mahad āścaryaṃ vismitā munisattamāḥ |
अधिकां स्म ततो वृत्तिम् अवर्तन् पाण्डवान् प्रति । (६३।२)
adhikāṃ sma tato vṛttim avartan pāṇḍavān prati |
पाण्डुना पूजिता देवाः प्रत्यूचुर् नृपसत्तमम् । (६३।४)
pāṇḍunā pūjitā devāḥ pratyūcur nṛpasattamam |
प्रादुर्भूतो ह्ययं धर्मो देवतानां प्रसादजः । (६३।५)
prādurbhūto hyayaṃ dharmo devatānāṃ prasādajaḥ |
साक्षाद् इन्द्रः स्वयं जातः प्रसादाच्च शतक्रतोः । (६३।७)
sākṣād indraḥ svayaṃ jātaḥ prasādācca śatakratoḥ |
पितृत्वाद् देवतानां हि नास्ति पुण्यतरस्त्वया । (६३।८)
pitṛtvād devatānāṃ hi nāsti puṇyatarastvayā |
पितॄणाम् ऋणमुक्तो ऽसि स्वर्गं प्राप्स्यसि पुण्यभाक् । (६३।९)
pitṝṇām ṛṇamukto 'si svargaṃ prāpsyasi puṇyabhāk |
इत्युक्त्वा देवताः सर्वा विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥ (६३।१०)
ityuktvā devatāḥ sarvā viprajagmur yathāgatam ||
पाण्डुस्तु पुनर् एवैनां पुत्रलोभान् महायशाः । (६४।१)
pāṇḍustu punar evaināṃ putralobhān mahāyaśāḥ |
प्राहिणोद् दर्शनीयाङ्गीं कुन्ती त्वेनम् अथाब्रवीत् ॥ (६४।२)
prāhiṇod darśanīyāṅgīṃ kuntī tvenam athābravīt ||
नातश्चतुर्थं प्रसवम् आपत्स्वपि वदन्त्युत । (६५।१)
nātaścaturthaṃ prasavam āpatsvapi vadantyuta |
अतः परं चारिणी स्यात् पञ्चमे बन्धकी भवेत् ॥ (६५।२)
ataḥ paraṃ cāriṇī syāt pañcame bandhakī bhavet ||
स त्वं विद्वन् धर्मम् इमं बुद्धिगम्यं कथं नु माम् । (६६।१)
sa tvaṃ vidvan dharmam imaṃ buddhigamyaṃ kathaṃ nu mām |
अपत्यार्थं समुत्क्रम्य प्रमादाद् इव भाषसे । (६६।२)
apatyārthaṃ samutkramya pramādād iva bhāṣase |
एवम् एतद् धर्मशास्त्रं यथा वदसि तत् तथा ॥ (६६।४)
evam etad dharmaśāstraṃ yathā vadasi tat tathā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.