महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 81

81 of 1995 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवं स नाहुषो राजा ययातिः पुत्रम् ईप्सितम् । (१।२)

evaṃ sa nāhuṣo rājā yayātiḥ putram īpsitam |

1.3१.३

राज्ये ऽभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थो ऽभवन् मुनिः ॥ (१।३)

rājye 'bhiṣicya mudito vānaprastho 'bhavan muniḥ ||

2.1२.१

उषित्वा च वने वासं ब्राह्मणैः सह संश्रितः । (२।१)

uṣitvā ca vane vāsaṃ brāhmaṇaiḥ saha saṃśritaḥ |

2.2२.२

फलमूलाशनो दान्तो यथा स्वर्गम् इतो गतः ॥ (२।२)

phalamūlāśano dānto yathā svargam ito gataḥ ||

3.1३.१

स गतः सुरवासं तं निवसन् मुदितः सुखम् । (३।१)

sa gataḥ suravāsaṃ taṃ nivasan muditaḥ sukham |

3.2३.२

कालस्य नातिमहतः पुनः शक्रेण पातितः । (३।२)

kālasya nātimahataḥ punaḥ śakreṇa pātitaḥ |

3.3३.३

जनमेजयः । (३।३)

janamejayaḥ |

3.4३.४

साधुभिः संगतिं लब्ध्वा पुनः स्वर्गम् उपेयिवान् । (३।४)

sādhubhiḥ saṃgatiṃ labdhvā punaḥ svargam upeyivān |

3.5३.५

स्वर्गतश्च पुनर् ब्रह्मन् निवसन् देववेश्मनि । (३।५)

svargataśca punar brahman nivasan devaveśmani |

3.6३.६

कालेन नातिमहता शक्रेण च्यावितः कथम् ॥ (३।६)

kālena nātimahatā śakreṇa cyāvitaḥ katham ||

4.1४.१

निपतन् प्रच्युतः स्वर्गाद् अप्राप्तो मेदिनीतलम् । (४।१)

nipatan pracyutaḥ svargād aprāpto medinītalam |

4.2४.२

स्थित आसीद् अन्तरिक्षे स तदेति श्रुतं मया ॥ (४।२)

sthita āsīd antarikṣe sa tadeti śrutaṃ mayā ||

5.1५.१

तत एव पुनश्चापि गतः स्वर्गम् इति श्रुतिः । (५।१)

tata eva punaścāpi gataḥ svargam iti śrutiḥ |

5.2५.२

राज्ञा वसुमता सार्धम् अष्टकेन च वीर्यवान् । (५।२)

rājñā vasumatā sārdham aṣṭakena ca vīryavān |

5.3५.३

प्रतर्दनेन शिबिना समेत्य किल संसदि ॥ (५।३)

pratardanena śibinā sametya kila saṃsadi ||

6.1६.१

जनमेजय उवाच । (६।१)

janamejaya uvāca

6.2६.२

कर्मणा केन स दिवं पुनः प्राप्तो महीपतिः । (६।२)

karmaṇā kena sa divaṃ punaḥ prāpto mahīpatiḥ |

6.3६.३

सर्वम् एतद् अशेषेण श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः । (६।३)

sarvam etad aśeṣeṇa śrotum icchāmi tattvataḥ |

6.4६.४

कथ्यमानं त्वया विप्र विप्रर्षिगणसंनिधौ ॥ (६।४)

kathyamānaṃ tvayā vipra viprarṣigaṇasaṃnidhau ||

7.1७.१

देवराजसमो ह्यासीद् ययातिः पृथिवीपतिः । (७।१)

devarājasamo hyāsīd yayātiḥ pṛthivīpatiḥ |

7.2७.२

वर्धनः कुरुवंशस्य विभावसुसमद्युतिः ॥ (७।२)

vardhanaḥ kuruvaṃśasya vibhāvasusamadyutiḥ ||

8.1८.१

तस्य विस्तीर्णयशसः सत्यकीर्तेर् महात्मनः । (८।१)

tasya vistīrṇayaśasaḥ satyakīrter mahātmanaḥ |

8.2८.२

चरितं श्रोतुम् इच्छामि दिवि चेह च सर्वशः ॥ (८।२)

caritaṃ śrotum icchāmi divi ceha ca sarvaśaḥ ||

9.1९.१

वैशंपायन उवाच । (९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

9.2९.२

हन्त ते कथयिष्यामि ययातेर् उत्तरां कथाम् । (९।२)

hanta te kathayiṣyāmi yayāter uttarāṃ kathām |

9.3९.३

दिवि चेह च पुण्यार्थां सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ (९।३)

divi ceha ca puṇyārthāṃ sarvapāpapraṇāśinīm ||

10.1१०.१

ययातिर् नाहुषो राजा पूरुं पुत्रं कनीयसम् । (१०।१)

yayātir nāhuṣo rājā pūruṃ putraṃ kanīyasam |

10.2१०.२

राज्ये ऽभिषिच्य मुदितः प्रवव्राज वनं तदा ॥ (१०।२)

rājye 'bhiṣicya muditaḥ pravavrāja vanaṃ tadā ||

11.1११.१

अन्तेषु स विनिक्षिप्य पुत्रान् यदुपुरोगमान् । (११।१)

anteṣu sa vinikṣipya putrān yadupurogamān |

11.2११.२

फलमूलाशनो राजा वने संन्यवसच्चिरम् ॥ (११।२)

phalamūlāśano rājā vane saṃnyavasacciram ||

12.1१२.१

संशितात्मा जितक्रोधस्तर्पयन् पितृदेवताः । (१२।१)

saṃśitātmā jitakrodhastarpayan pitṛdevatāḥ |

12.2१२.२

अग्नींश्च विधिवज्जुह्वन् वानप्रस्थविधानतः ॥ (१२।२)

agnīṃśca vidhivajjuhvan vānaprasthavidhānataḥ ||

13.1१३.१

अतिथीन् पूजयामास वन्येन हविषा विभुः । (१३।१)

atithīn pūjayāmāsa vanyena haviṣā vibhuḥ |

13.2१३.२

शिलोञ्छवृत्तिम् आस्थाय शेषान्नकृतभोजनः ॥ (१३।२)

śiloñchavṛttim āsthāya śeṣānnakṛtabhojanaḥ ||

14.1१४.१

पूर्णं वर्षसहस्रं स एवंवृत्तिर् अभून् नृपः । (१४।१)

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ sa evaṃvṛttir abhūn nṛpaḥ |

14.2१४.२

अब्भक्षः शरदस्त्रिंशद् आसीन् नियतवाङ्मनाः ॥ (१४।२)

abbhakṣaḥ śaradastriṃśad āsīn niyatavāṅmanāḥ ||

15.1१५.१

ततश्च वायुभक्षो ऽभूत् संवत्सरम् अतन्द्रितः । (१५।१)

tataśca vāyubhakṣo 'bhūt saṃvatsaram atandritaḥ |

15.2१५.२

पञ्चाग्निमध्ये च तपस्तेपे संवत्सरं नृपः ॥ (१५।२)

pañcāgnimadhye ca tapastepe saṃvatsaraṃ nṛpaḥ ||

16.1१६.१

एकपादस्थितश्चासीत् षण् मासान् अनिलाशनः । (१६।१)

ekapādasthitaścāsīt ṣaṇ māsān anilāśanaḥ |

16.2१६.२

एवम् एव तथाब्दानां पर्यायेण गतं तदा । (१६।२)

evam eva tathābdānāṃ paryāyeṇa gataṃ tadā |

16.3१६.३

पुण्यकीर्तिस्ततः स्वर्गं जगामावृत्य रोदसी ॥ (१६।३)

puṇyakīrtistataḥ svargaṃ jagāmāvṛtya rodasī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 81

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit