MBh, 1, 81
Select a line for its word-by-word analysis.
राज्ये ऽभिषिच्य मुदितो वानप्रस्थो ऽभवन् मुनिः ॥ (१।३)
rājye 'bhiṣicya mudito vānaprastho 'bhavan muniḥ ||
उषित्वा च वने वासं ब्राह्मणैः सह संश्रितः । (२।१)
uṣitvā ca vane vāsaṃ brāhmaṇaiḥ saha saṃśritaḥ |
साधुभिः संगतिं लब्ध्वा पुनः स्वर्गम् उपेयिवान् । (३।४)
sādhubhiḥ saṃgatiṃ labdhvā punaḥ svargam upeyivān |
स्वर्गतश्च पुनर् ब्रह्मन् निवसन् देववेश्मनि । (३।५)
svargataśca punar brahman nivasan devaveśmani |
निपतन् प्रच्युतः स्वर्गाद् अप्राप्तो मेदिनीतलम् । (४।१)
nipatan pracyutaḥ svargād aprāpto medinītalam |
स्थित आसीद् अन्तरिक्षे स तदेति श्रुतं मया ॥ (४।२)
sthita āsīd antarikṣe sa tadeti śrutaṃ mayā ||
राज्ञा वसुमता सार्धम् अष्टकेन च वीर्यवान् । (५।२)
rājñā vasumatā sārdham aṣṭakena ca vīryavān |
सर्वम् एतद् अशेषेण श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः । (६।३)
sarvam etad aśeṣeṇa śrotum icchāmi tattvataḥ |
कथ्यमानं त्वया विप्र विप्रर्षिगणसंनिधौ ॥ (६।४)
kathyamānaṃ tvayā vipra viprarṣigaṇasaṃnidhau ||
तस्य विस्तीर्णयशसः सत्यकीर्तेर् महात्मनः । (८।१)
tasya vistīrṇayaśasaḥ satyakīrter mahātmanaḥ |
चरितं श्रोतुम् इच्छामि दिवि चेह च सर्वशः ॥ (८।२)
caritaṃ śrotum icchāmi divi ceha ca sarvaśaḥ ||
हन्त ते कथयिष्यामि ययातेर् उत्तरां कथाम् । (९।२)
hanta te kathayiṣyāmi yayāter uttarāṃ kathām |
दिवि चेह च पुण्यार्थां सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ (९।३)
divi ceha ca puṇyārthāṃ sarvapāpapraṇāśinīm ||
ययातिर् नाहुषो राजा पूरुं पुत्रं कनीयसम् । (१०।१)
yayātir nāhuṣo rājā pūruṃ putraṃ kanīyasam |
राज्ये ऽभिषिच्य मुदितः प्रवव्राज वनं तदा ॥ (१०।२)
rājye 'bhiṣicya muditaḥ pravavrāja vanaṃ tadā ||
अन्तेषु स विनिक्षिप्य पुत्रान् यदुपुरोगमान् । (११।१)
anteṣu sa vinikṣipya putrān yadupurogamān |
संशितात्मा जितक्रोधस्तर्पयन् पितृदेवताः । (१२।१)
saṃśitātmā jitakrodhastarpayan pitṛdevatāḥ |
अग्नींश्च विधिवज्जुह्वन् वानप्रस्थविधानतः ॥ (१२।२)
agnīṃśca vidhivajjuhvan vānaprasthavidhānataḥ ||
शिलोञ्छवृत्तिम् आस्थाय शेषान्नकृतभोजनः ॥ (१३।२)
śiloñchavṛttim āsthāya śeṣānnakṛtabhojanaḥ ||
पूर्णं वर्षसहस्रं स एवंवृत्तिर् अभून् नृपः । (१४।१)
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ sa evaṃvṛttir abhūn nṛpaḥ |
अब्भक्षः शरदस्त्रिंशद् आसीन् नियतवाङ्मनाः ॥ (१४।२)
abbhakṣaḥ śaradastriṃśad āsīn niyatavāṅmanāḥ ||
ततश्च वायुभक्षो ऽभूत् संवत्सरम् अतन्द्रितः । (१५।१)
tataśca vāyubhakṣo 'bhūt saṃvatsaram atandritaḥ |
पञ्चाग्निमध्ये च तपस्तेपे संवत्सरं नृपः ॥ (१५।२)
pañcāgnimadhye ca tapastepe saṃvatsaraṃ nṛpaḥ ||
पुण्यकीर्तिस्ततः स्वर्गं जगामावृत्य रोदसी ॥ (१६।३)
puṇyakīrtistataḥ svargaṃ jagāmāvṛtya rodasī ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.