धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

अनीश्वरो ऽयं पुरुषो भवाभवे सूत्रप्रोता दारुमयीव योषा । (१।२)

धात्रा तु दिष्टस्य वशे किलायं तस्माद् वद त्वं श्रवणे धृतो ऽहम् ॥ (१।३)

विदुर उवाच । (२।१)

अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिर् अपि ब्रुवन् । (२।२)

लभते बुद्ध्यवज्ञानम् अवमानं च भारत ॥ (२।३)

प्रियो भवति दानेन प्रियवादेन चापरः । (३।१)

मन्त्रं मूलबलेनान्यो यः प्रियः प्रिय एव सः ॥ (३।२)

द्वेष्यो न साधुर् भवति न मेधावी न पण्डितः । (४।१)

प्रिये शुभानि कर्माणि द्वेष्ये पापानि भारत ॥ (४।२)

न स क्षयो महाराज यः क्षयो वृद्धिम् आवहेत् । (५।१)

क्षयः स त्विह मन्तव्यो यं लब्ध्वा बहु नाशयेत् ॥ (५।२)

समृद्धा गुणतः केचिद् भवन्ति धनतो ऽपरे । (६।१)

धनवृद्धान् गुणैर् हीनान् धृतराष्ट्र विवर्जयेत् ॥ (६।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (७।१)

सर्वं त्वम् आयतीयुक्तं भाषसे प्राज्ञसंमतम् । (७।२)

न चोत्सहे सुतं त्यक्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥ (७।३)

विदुर उवाच । (८।१)

स्वभावगुणसम्पन्नो न जातु विनयान्वितः । (८।२)

सुसूक्ष्मम् अपि भूतानाम् उपमर्दं प्रयोक्ष्यते ॥ (८।३)

परापवादनिरताः परदुःखोदयेषु च । (९।१)

परस्परविरोधे च यतन्ते सततोत्थिताः ॥ (९।२)

सदोषं दर्शनं येषां संवासे सुमहद् भयम् । (१०।१)

अर्थादाने महान् दोषः प्रदाने च महद् भयम् ॥ (१०।२)

ये पापा इति विख्याताः संवासे परिगर्हिताः । (११।१)

युक्ताश्चान्यैर् महादोषैर् ये नरास्तान् विवर्जयेत् ॥ (११।२)

निवर्तमाने सौहार्दे प्रीतिर् नीचे प्रणश्यति । (१२।१)

या चैव फलनिर्वृत्तिः सौहृदे चैव यत् सुखम् ॥ (१२।२)

यतते चापवादाय यत्नम् आरभते क्षये । (१३।१)

अल्पे ऽप्यपकृते मोहान्न शान्तिम् उपगच्छति ॥ (१३।२)

तादृशैः संगतं नीचैर् नृशंसैर् अकृतात्मभिः । (१४।१)

निशाम्य निपुणं बुद्ध्या विद्वान् दूराद् विवर्जयेत् ॥ (१४।२)

यो ज्ञातिम् अनुगृह्णाति दरिद्रं दीनम् आतुरम् । (१५।१)

स पुत्रपशुभिर् वृद्धिं यशश्चाव्ययम् अश्नुते ॥ (१५।२)

ज्ञातयो वर्धनीयास्तैर् य इच्छन्त्यात्मनः शुभम् । (१६।१)

कुलवृद्धिं च राजेन्द्र तस्मात् साधु समाचर ॥ (१६।२)

श्रेयसा योक्ष्यसे राजन् कुर्वाणो ज्ञातिसत्क्रियाम् । (१७।१)

विगुणा ह्यपि संरक्ष्या ज्ञातयो भरतर्षभ ॥ (१७।२)

किं पुनर् गुणवन्तस्ते त्वत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणः । (१८।१)

प्रसादं कुरु दीनानां पाण्डवानां विशां पते ॥ (१८।२)

दीयन्तां ग्रामकाः केचित् तेषां वृत्त्यर्थम् ईश्वर । (१९।१)

एवं लोके यशःप्राप्तो भविष्यसि नराधिप ॥ (१९।२)

वृद्धेन हि त्वया कार्यं पुत्राणां तात रक्षणम् । (२०।१)

मया चापि हितं वाच्यं विद्धि मां त्वद्धितैषिणम् ॥ (२०।२)

ज्ञातिभिर् विग्रहस्तात न कर्तव्यो भवार्थिना । (२१।१)

सुखानि सह भोज्यानि ज्ञातिभिर् भरतर्षभ ॥ (२१।२)

संभोजनं संकथनं संप्रीतिश्च परस्परम् । (२२।१)

ज्ञातिभिः सह कार्याणि न विरोधः कथंचन ॥ (२२।२)

ज्ञातयस्तारयन्तीह ज्ञातयो मज्जयन्ति च । (२३।१)

सुवृत्तास्तारयन्तीह दुर्वृत्ता मज्जयन्ति च ॥ (२३।२)

सुवृत्तो भव राजेन्द्र पाण्डवान् प्रति मानद । (२४।१)

अधर्षणीयः शत्रूणां तैर् वृतस्त्वं भविष्यसि ॥ (२४।२)

श्रीमन्तं ज्ञातिम् आसाद्य यो ज्ञातिर् अवसीदति । (२५।१)

दिग्धहस्तं मृग इव स एनस्तस्य विन्दति ॥ (२५।२)

पश्चाद् अपि नरश्रेष्ठ तव तापो भविष्यति । (२६।१)

तान् वा हतान् सुतान् वापि श्रुत्वा तद् अनुचिन्तय ॥ (२६।२)

येन खट्वां समारूढः परितप्येत कर्मणा । (२७।१)

आदावेव न तत् कुर्याद् अध्रुवे जीविते सति ॥ (२७।२)

न कश्चिन्नापनयते पुमान् अन्यत्र भार्गवात् । (२८।१)

शेषसंप्रतिपत्तिस्तु बुद्धिमत्स्वेव तिष्ठति ॥ (२८।२)

दुर्योधनेन यद्येतत् पापं तेषु पुरा कृतम् । (२९।१)

त्वया तत् कुलवृद्धेन प्रत्यानेयं नरेश्वर ॥ (२९।२)

तांस्त्वं पदे प्रतिष्ठाप्य लोके विगतकल्मषः । (३०।१)

भविष्यसि नरश्रेष्ठ पूजनीयो मनीषिणाम् ॥ (३०।२)

सुव्याहृतानि धीराणां फलतः प्रविचिन्त्य यः । (३१।१)

अध्यवस्यति कार्येषु चिरं यशसि तिष्ठति ॥ (३१।२)

अवृत्तिं विनयो हन्ति हन्त्यनर्थं पराक्रमः । (३२।१)

हन्ति नित्यं क्षमा क्रोधम् आचारो हन्त्यलक्षणम् ॥ (३२।२)

परिच्छदेन क्षेत्रेण वेश्मना परिचर्यया । (३३।१)

परीक्षेत कुलं राजन् भोजनाच्छादनेन च ॥ (३३।२)

ययोश्चित्तेन वा चित्तं नैभृतं नैभृतेन वा । (३४।१)

समेति प्रज्ञया प्रज्ञा तयोर् मैत्री न जीर्यते ॥ (३४।२)

दुर्बुद्धिम् अकृतप्रज्ञं छन्नं कूपं तृणैर् इव । (३५।१)

विवर्जयीत मेधावी तस्मिन्मैत्री प्रणश्यति ॥ (३५।२)

अवलिप्तेषु मूर्खेषु रौद्रसाहसिकेषु च । (३६।१)

तथैवापेतधर्मेषु न मैत्रीम् आचरेद् बुधः ॥ (३६।२)

कृतज्ञं धार्मिकं सत्यम् अक्षुद्रं दृढभक्तिकम् । (३७।१)

जितेन्द्रियं स्थितं स्थित्यां मित्रम् अत्यागि चेष्यते ॥ (३७।२)

इन्द्रियाणाम् अनुत्सर्गो मृत्युना न विशिष्यते । (३८।१)

अत्यर्थं पुनर् उत्सर्गः सादयेद् दैवतान्यपि ॥ (३८।२)

मार्दवं सर्वभूतानाम् अनसूया क्षमा धृतिः । (३९।१)

आयुष्याणि बुधाः प्राहुर् मित्राणां चाविमानना ॥ (३९।२)

अपनीतं सुनीतेन यो ऽर्थं प्रत्यानिनीषते । (४०।१)

मतिम् आस्थाय सुदृढां तद् अकापुरुषव्रतम् ॥ (४०।२)

आयत्यां प्रतिकारज्ञस्तदात्वे दृढनिश्चयः । (४१।१)

अतीते कार्यशेषज्ञो नरो ऽर्थैर् न प्रहीयते ॥ (४१।२)

कर्मणा मनसा वाचा यद् अभीक्ष्णं निषेवते । (४२।१)

तद् एवापहरत्येनं तस्मात् कल्याणम् आचरेत् ॥ (४२।२)

मङ्गलालम्भनं योगः श्रुतम् उत्थानम् आर्जवम् । (४३।१)

भूतिम् एतानि कुर्वन्ति सतां चाभीक्ष्णदर्शनम् ॥ (४३।२)

अनिर्वेदः श्रियो मूलं दुःखनाशे सुखस्य च । (४४।१)

महान् भवत्यनिर्विण्णः सुखं चात्यन्तम् अश्नुते ॥ (४४।२)

नातः श्रीमत्तरं किंचिद् अन्यत् पथ्यतमं तथा । (४५।१)

प्रभविष्णोर् यथा तात क्षमा सर्वत्र सर्वदा ॥ (४५।२)

क्षमेद् अशक्तः सर्वस्य शक्तिमान् धर्मकारणात् । (४६।१)

अर्थानर्थौ समौ यस्य तस्य नित्यं क्षमा हिता ॥ (४६।२)

यत् सुखं सेवमानो ऽपि धर्मार्थाभ्यां न हीयते । (४७।१)

कामं तद् उपसेवेत न मूढव्रतम् आचरेत् ॥ (४७।२)

दुःखार्तेषु प्रमत्तेषु नास्तिकेष्वलसेषु च । (४८।१)

न श्रीर् वसत्यदान्तेषु ये चोत्साहविवर्जिताः ॥ (४८।२)

आर्जवेन नरं युक्तम् आर्जवात् सव्यपत्रपम् । (४९।१)

अशक्तिमन्तं मन्यन्तो धर्षयन्ति कुबुद्धयः ॥ (४९।२)

अत्यार्यम् अतिदातारम् अतिशूरम् अतिव्रतम् । (५०।१)

प्रज्ञाभिमानिनं चैव श्रीर् भयान्नोपसर्पति ॥ (५०।२)

अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तफलं श्रुतम् । (५१।१)

रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम् ॥ (५१।२)

अधर्मोपार्जितैर् अर्थैर् यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम् । (५२।१)

न स तस्य फलं प्रेत्य भुङ्क्ते ऽर्थस्य दुरागमात् ॥ (५२।२)

कान्तारवनदुर्गेषु कृच्छ्रास्वापत्सु संभ्रमे । (५३।१)

उद्यतेषु च शस्त्रेषु नास्ति शेषवतां भयम् ॥ (५३।२)

उत्थानं संयमो दाक्ष्यम् अप्रमादो धृतिः स्मृतिः । (५४।१)

समीक्ष्य च समारम्भो विद्धि मूलं भवस्य तत् ॥ (५४।२)

तपो बलं तापसानां ब्रह्म ब्रह्मविदां बलम् । (५५।१)

हिंसा बलम् असाधूनां क्षमा गुणवतां बलम् ॥ (५५।२)

अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं फलं पयः । (५६।१)

हविर् ब्राह्मणकाम्या च गुरोर् वचनम् औषधम् ॥ (५६।२)

न तत्परस्य संदध्यात् प्रतिकूलं यदात्मनः । (५७।१)

संग्रहेणैष धर्मः स्यात् कामाद् अन्यः प्रवर्तते ॥ (५७।२)

अक्रोधेन जयेत् क्रोधम् असाधुं साधुना जयेत् । (५८।१)

जयेत् कदर्यं दानेन जयेत् सत्येन चानृतम् ॥ (५८।२)

स्त्रीधूर्तके ऽलसे भीरौ चण्डे पुरुषमानिनि । (५९।१)

चौरे कृतघ्ने विश्वासो न कार्यो न च नास्तिके ॥ (५९।२)

अभिवादनशीलस्य नित्यं वृद्धोपसेविनः । (६०।१)

चत्वारि सम्प्रवर्धन्ते कीर्तिर् आयुर् यशोबलम् ॥ (६०।२)

अतिक्लेशेन ये ऽर्थाः स्युर् धर्मस्यातिक्रमेण च । (६१।१)

अरेर् वा प्रणिपातेन मा स्म तेषु मनः कृथाः ॥ (६१।२)

अविद्यः पुरुषः शोच्यः शोच्यं मिथुनम् अप्रजम् । (६२।१)

निराहाराः प्रजाः शोच्याः शोच्यं राष्ट्रम् अराजकम् ॥ (६२।२)

अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा । (६३।१)

असंभोगो जरा स्त्रीणां वाक्शल्यं मनसो जरा ॥ (६३।२)

अनाम्नायमला वेदा ब्राह्मणस्याव्रतं मलम् । (६४।१)

कौतूहलमला साध्वी विप्रवासमलाः स्त्रियः ॥ (६४।२)

सुवर्णस्य मलं रूप्यं रूप्यस्यापि मलं त्रपु । (६५।१)

ज्ञेयं त्रपुमलं सीसं सीसस्यापि मलं मलम् ॥ (६५।२)

न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन स्त्रियं जयेत् । (६६।१)

नेन्धनेन जयेद् अग्निं न पानेन सुरां जयेत् ॥ (६६।२)

यस्य दानजितं मित्रम् अमित्रा युधि निर्जिताः । (६७।१)

अन्नपानजिता दाराः सफलं तस्य जीवितम् ॥ (६७।२)

सहस्रिणो ऽपि जीवन्ति जीवन्ति शतिनस्तथा । (६८।१)

धृतराष्ट्रं विमुञ्चेच्छां न कथंचिन्न जीव्यते ॥ (६८।२)

यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः । (६९।१)

नालम् एकस्य तत् सर्वम् इति पश्यन्न मुह्यति ॥ (६९।२)

राजन् भूयो ब्रवीमि त्वां पुत्रेषु समम् आचर । (७०।१)

समता यदि ते राजन् स्वेषु पाण्डुसुतेषु च ॥ (७०।२)