युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कथंविधं पुरं राजा स्वयम् आवस्तुम् अर्हति । (१।२)

कृतं वा कारयित्वा वा तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

यत्र कौन्तेय वस्तव्यं सपुत्रभ्रातृबन्धुना । (२।२)

न्याय्यं तत्र परिप्रष्टुं गुप्तिं वृत्तिं च भारत ॥ (२।३)

तस्मात् ते वर्तयिष्यामि दुर्गकर्म विशेषतः । (३।१)

श्रुत्वा तथा विधातव्यम् अनुष्ठेयं च यत्नतः ॥ (३।२)

षड्विधं दुर्गम् आस्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् । (४।१)

सर्वसंपत्प्रधानं यद् बाहुल्यं वापि सम्भवेत् ॥ (४।२)

धन्वदुर्गं महीदुर्गं गिरिदुर्गं तथैव च । (५।१)

मनुष्यदुर्गम् अब्दुर्गं वनदुर्गं च तानि षट् ॥ (५।२)

यत् पुरं दुर्गसम्पन्नं धान्यायुधसमन्वितम् । (६।१)

दृढप्राकारपरिखं हस्त्यश्वरथसंकुलम् ॥ (६।२)

विद्वांसः शिल्पिनो यत्र निचयाश्च सुसंचिताः । (७।१)

धार्मिकश्च जनो यत्र दाक्ष्यम् उत्तमम् आस्थितः ॥ (७।२)

ऊर्जस्विनरनागाश्वं चत्वरापणशोभितम् । (८।१)

प्रसिद्धव्यवहारं च प्रशान्तम् अकुतोभयम् ॥ (८।२)

सुप्रभं सानुनादं च सुप्रशस्तनिवेशनम् । (९।१)

शूराढ्यजनसम्पन्नं ब्रह्मघोषानुनादितम् ॥ (९।२)

समाजोत्सवसम्पन्नं सदापूजितदैवतम् । (१०।१)

वश्यामात्यबलो राजा तत् पुरं स्वयम् आवसेत् ॥ (१०।२)

तत्र कोशं बलं मित्रं व्यवहारं च वर्धयेत् । (११।१)

पुरे जनपदे चैव सर्वदोषान्निवर्तयेत् ॥ (११।२)

भाण्डागारायुधागारं प्रयत्नेनाभिवर्धयेत् । (१२।१)

निचयान् वर्धयेत् सर्वांस्तथा यन्त्रगदागदान् ॥ (१२।२)

काष्ठलोहतुषाङ्गारदारुशृङ्गास्थिवैणवान् । (१३।१)

मज्जास्नेहवसाक्षौद्रम् औषधग्रामम् एव च ॥ (१३।२)

शणं सर्जरसं धान्यम् आयुधानि शरांस्तथा । (१४।१)

चर्म स्नायु तथा वेत्रं मुञ्जबल्बजधन्वनान् ॥ (१४।२)

आशयाश्चोदपानाश्च प्रभूतसलिला वराः । (१५।१)

निरोद्धव्याः सदा राज्ञा क्षीरिणश्च महीरुहाः ॥ (१५।२)

सत्कृताश्च प्रयत्नेन आचार्यर्त्विक्पुरोहिताः । (१६।१)

महेष्वासाः स्थपतयः सांवत्सरचिकित्सकाः ॥ (१६।२)

प्राज्ञा मेधाविनो दान्ता दक्षाः शूरा बहुश्रुताः । (१७।१)

कुलीनाः सत्त्वसम्पन्ना युक्ताः सर्वेषु कर्मसु ॥ (१७।२)

पूजयेद् धार्मिकान् राजा निगृह्णीयाद् अधार्मिकान् । (१८।१)

नियुञ्ज्याच्च प्रयत्नेन सर्ववर्णान् स्वकर्मसु ॥ (१८।२)

बाह्यम् आभ्यन्तरं चैव पौरजानपदं जनम् । (१९।१)

चारैः सुविदितं कृत्वा ततः कर्म प्रयोजयेत् ॥ (१९।२)

चारान्मन्त्रं च कोशं च मन्त्रं चैव विशेषतः । (२०।१)

अनुतिष्ठेत् स्वयं राजा सर्वं ह्यत्र प्रतिष्ठितम् ॥ (२०।२)

उदासीनारिमित्राणां सर्वम् एव चिकीर्षितम् । (२१।१)

पुरे जनपदे चैव ज्ञातव्यं चारचक्षुषा ॥ (२१।२)

ततस्तथा विधातव्यं सर्वम् एवाप्रमादतः । (२२।१)

भक्तान् पुजयता नित्यं द्विषतश्च निगृह्णता ॥ (२२।२)

यष्टव्यं क्रतुभिर् नित्यं दातव्यं चाप्यपीडया । (२३।१)

प्रजानां रक्षणं कार्यं न कार्यं कर्म गर्हितम् ॥ (२३।२)

कृपणानाथवृद्धानां विधवानां च योषिताम् । (२४।१)

योगक्षेमं च वृत्तिं च नित्यम् एव प्रकल्पयेत् ॥ (२४।२)

आश्रमेषु यथाकालं चेलभाजनभोजनम् । (२५।१)

सदैवोपहरेद् राजा सत्कृत्यानवमन्य च ॥ (२५।२)

आत्मानं सर्वकार्याणि तापसे राज्यम् एव च । (२६।१)

निवेदयेत् प्रयत्नेन तिष्ठेत् प्रह्वश्च सर्वदा ॥ (२६।२)

सर्वार्थत्यागिनं राजा कुले जातं बहुश्रुतम् । (२७।१)

पूजयेत् तादृशं दृष्ट्वा शयनासनभोजनैः ॥ (२७।२)

तस्मिन् कुर्वीत विश्वासं राजा कस्यांचिद् आपदि । (२८।१)

तापसेषु हि विश्वासम् अपि कुर्वन्ति दस्यवः ॥ (२८।२)

तस्मिन्निधीन् आदधीत प्रज्ञां पर्याददीत च । (२९।१)

न चाप्यभीक्ष्णं सेवेत भृशं वा प्रतिपूजयेत् ॥ (२९।२)

अन्यः कार्यः स्वराष्ट्रेषु परराष्ट्रेषु चापरः । (३०।१)

अटवीष्वपरः कार्यः सामन्तनगरेषु च ॥ (३०।२)

तेषु सत्कारसंस्कारान् संविभागांश्च कारयेत् । (३१।१)

परराष्ट्राटवीस्थेषु यथा स्वविषये तथा ॥ (३१।२)

ते कस्यांचिद् अवस्थायां शरणं शरणार्थिने । (३२।१)

राज्ञे दद्युर् यथाकामं तापसाः संशितव्रताः ॥ (३२।२)

एष ते लक्षणोद्देशः संक्षेपेण प्रकीर्तितः । (३३।१)

यादृशं नगरं राजा स्वयम् आवस्तुम् अर्हति ॥ (३३।२)