वैशंपायन उवाच । (१।१)

एवं तद् अभवद् युद्धं तुमुलं जनमेजय । (१।२)

यत्र दुःखान्वितो राजा धृतराष्ट्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (१।३)

रामं संनिहितं दृष्ट्वा गदायुद्ध उपस्थिते । (२।१)

मम पुत्रः कथं भीमं प्रत्ययुध्यत संजय ॥ (२।२)

संजय उवाच । (३।१)

रामसांनिध्यम् आसाद्य पुत्रो दुर्योधनस्तव । (३।२)

युद्धकामो महाबाहुः समहृष्यत वीर्यवान् ॥ (३।३)

दृष्ट्वा लाङ्गलिनं राजा प्रत्युत्थाय च भारत । (४।१)

प्रीत्या परमया युक्तो युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत् ॥ (४।२)

समन्तपञ्चकं क्षिप्रम् इतो याम विशां पते । (५।१)

प्रथितोत्तरवेदी सा देवलोके प्रजापतेः ॥ (५।२)

तस्मिन्महापुण्यतमे त्रैलोक्यस्य सनातने । (६।१)

संग्रामे निधनं प्राप्य ध्रुवं स्वर्गो भविष्यति ॥ (६।२)

तथेत्युक्त्वा महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (७।१)

समन्तपञ्चकं वीरः प्रायाद् अभिमुखः प्रभुः ॥ (७।२)

ततो दुर्योधनो राजा प्रगृह्य महतीं गदाम् । (८।१)

पद्भ्याम् अमर्षाद् द्युतिमान् अगच्छत् पाण्डवैः सह ॥ (८।२)

तथा यान्तं गदाहस्तं वर्मणा चापि दंशितम् । (९।१)

अन्तरिक्षगता देवाः साधु साध्वित्यपूजयन् । (९।२)

वातिकाश्च नरा ये ऽत्र दृष्ट्वा ते हर्षम् आगताः ॥ (९।३)

स पाण्डवैः परिवृतः कुरुराजस्तवात्मजः । (१०।१)

मत्तस्येव गजेन्द्रस्य गतिम् आस्थाय सो ऽव्रजत् ॥ (१०।२)

ततः शङ्खनिनादेन भेरीणां च महास्वनैः । (११।१)

सिंहनादैश्च शूराणां दिशः सर्वाः प्रपूरिताः ॥ (११।२)

प्रतीच्यभिमुखं देशं यथोद्दिष्टं सुतेन ते । (१२।१)

गत्वा च तैः परिक्षिप्तं समन्तात् सर्वतोदिशम् ॥ (१२।२)

दक्षिणेन सरस्वत्याः स्वयनं तीर्थम् उत्तमम् । (१३।१)

तस्मिन् देशे त्वनिरिणे तत्र युद्धम् अरोचयन् ॥ (१३।२)

ततो भीमो महाकोटिं गदां गृह्याथ वर्मभृत् । (१४।१)

बिभ्रद् रूपं महाराज सदृशं हि गरुत्मतः ॥ (१४।२)

अवबद्धशिरस्त्राणः संख्ये काञ्चनवर्मभृत् । (१५।१)

रराज राजन् पुत्रस्ते काञ्चनः शैलराड् इव ॥ (१५।२)

वर्मभ्यां संवृतौ वीरौ भीमदुर्योधनावुभौ । (१६।१)

संयुगे च प्रकाशेते संरब्धाविव कुञ्जरौ ॥ (१६।२)

रणमण्डलमध्यस्थौ भ्रातरौ तौ नरर्षभौ । (१७।१)

अशोभेतां महाराज चन्द्रसूर्याविवोदितौ ॥ (१७।२)

तावन्योन्यं निरीक्षेतां क्रुद्धाविव महाद्विपौ । (१८।१)

दहन्तौ लोचनै राजन् परस्परवधैषिणौ ॥ (१८।२)

सम्प्रहृष्टमना राजन् गदाम् आदाय कौरवः । (१९।१)

सृक्किणी संलिहन् राजन् क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन् ॥ (१९।२)

ततो दुर्योधनो राजा गदाम् आदाय वीर्यवान् । (२०।१)

भीमसेनम् अभिप्रेक्ष्य गजो गजम् इवाह्वयत् ॥ (२०।२)

अद्रिसारमयीं भीमस्तथैवादाय वीर्यवान् । (२१।१)

आह्वयामास नृपतिं सिंहः सिंहं यथा वने ॥ (२१।२)

तावुद्यतगदापाणी दुर्योधनवृकोदरौ । (२२।१)

संयुगे स्म प्रकाशेते गिरी सशिखराविव ॥ (२२।२)

तावुभावभिसंक्रुद्धावुभौ भीमपराक्रमौ । (२३।१)

उभौ शिष्यौ गदायुद्धे रौहिणेयस्य धीमतः ॥ (२३।२)

उभौ सदृशकर्माणौ यमवासवयोर् इव । (२४।१)

तथा सदृशकर्माणौ वरुणस्य महाबलौ ॥ (२४।२)

वासुदेवस्य रामस्य तथा वैश्रवणस्य च । (२५।१)

सदृशौ तौ महाराज मधुकैटभयोर् युधि ॥ (२५।२)

उभौ सदृशकर्माणौ रणे सुन्दोपसुन्दयोः । (२६।१)

तथैव कालस्य समौ मृत्योश्चैव परंतपौ ॥ (२६।२)

अन्योन्यम् अभिधावन्तौ मत्ताविव महाद्विपौ । (२७।१)

वाशितासंगमे दृप्तौ शरदीव मदोत्कटौ ॥ (२७।२)

मत्ताविव जिगीषन्तौ मातङ्गौ भरतर्षभौ । (२८।१)

उभौ क्रोधविषं दीप्तं वमन्तावुरगाविव ॥ (२८।२)

अन्योन्यम् अभिसंरब्धौ प्रेक्षमाणावरिंदमौ । (२९।१)

उभौ भरतशार्दूलौ विक्रमेण समन्वितौ ॥ (२९।२)

सिंहाविव दुराधर्षौ गदायुद्धे परंतपौ । (३०।१)

नखदंष्ट्रायुधौ वीरौ व्याघ्राविव दुरुत्सहौ ॥ (३०।२)

प्रजासंहरणे क्षुब्धौ समुद्राविव दुस्तरौ । (३१।१)

लोहिताङ्गाविव क्रुद्धौ प्रतपन्तौ महारथौ ॥ (३१।२)

रश्मिमन्तौ महात्मानौ दीप्तिमन्तौ महाबलौ । (३२।१)

ददृशाते कुरुश्रेष्ठौ कालसूर्याविवोदितौ ॥ (३२।२)

व्याघ्राविव सुसंरब्धौ गर्जन्ताविव तोयदौ । (३३।१)

जहृषाते महाबाहू सिंहौ केसरिणाविव ॥ (३३।२)

गजाविव सुसंरब्धौ ज्वलिताविव पावकौ । (३४।१)

ददृशुस्तौ महात्मानौ सशृङ्गाविव पर्वतौ ॥ (३४।२)

रोषात् प्रस्फुरमाणोष्ठौ निरीक्षन्तौ परस्परम् । (३५।१)

तौ समेतौ महात्मानौ गदाहस्तौ नरोत्तमौ ॥ (३५।२)

उभौ परमसंहृष्टावुभौ परमसंमतौ । (३६।१)

सदश्वाविव हेषन्तौ बृंहन्ताविव कुञ्जरौ ॥ (३६।२)

वृषभाविव गर्जन्तौ दुर्योधनवृकोदरौ । (३७।१)

दैत्याविव बलोन्मत्तौ रेजतुस्तौ नरोत्तमौ ॥ (३७।२)

ततो दुर्योधनो राजन्न् इदम् आह युधिष्ठिरम् । (३८।१)

सृञ्जयैः सह तिष्ठन्तं तपन्तम् इव भास्करम् ॥ (३८।२)

इदं व्यवसितं युद्धं मम भीमस्य चोभयोः । (३९।१)

उपोपविष्टाः पश्यध्वं विमर्दं नृपसत्तमाः ॥ (३९।२)

ततः समुपविष्टं तत् सुमहद् राजमण्डलम् । (४०।१)

विराजमानं ददृशे दिवीवादित्यमण्डलम् ॥ (४०।२)

तेषां मध्ये महाबाहुः श्रीमान् केशवपूर्वजः । (४१।१)

उपविष्टो महाराज पूज्यमानः समन्ततः ॥ (४१।२)

शुशुभे राजमध्यस्थो नीलवासाः सितप्रभः । (४२।१)

नक्षत्रैर् इव सम्पूर्णो वृतो निशि निशाकरः ॥ (४२।२)

तौ तथा तु महाराज गदाहस्तौ दुरासदौ । (४३।१)

अन्योन्यं वाग्भिर् उग्राभिस्तक्षमाणौ व्यवस्थितौ ॥ (४३।२)

अप्रियाणि ततो ऽन्योन्यम् उक्त्वा तौ कुरुपुंगवौ । (४४।१)

उदीक्षन्तौ स्थितौ वीरौ वृत्रशक्राविवाहवे ॥ (४४।२)