MBh, 7, 42
Select a line for its word-by-word analysis.
यन्मा पृच्छसि राजेन्द्र सिन्धुराजस्य विक्रमम् । (१।२)
yanmā pṛcchasi rājendra sindhurājasya vikramam |
शृणु तत् सर्वम् आख्यास्ये यथा पाण्डून् अयोधयत् ॥ (१।३)
śṛṇu tat sarvam ākhyāsye yathā pāṇḍūn ayodhayat ||
तम् ऊहुः सारथेर् वश्याः सैन्धवाः साधुवाहिनः । (२।१)
tam ūhuḥ sārather vaśyāḥ saindhavāḥ sādhuvāhinaḥ |
तस्याभ्यशोभयत् केतुर् वाराहो राजतो महान् ॥ (३।२)
tasyābhyaśobhayat ketur vārāho rājato mahān ||
स बभौ राजलिङ्गैस् तैस् तारापतिर् इवाम्बरे ॥ (४।२)
sa babhau rājaliṅgais tais tārāpatir ivāmbare ||
मुक्तावज्रमणिस्वर्णैर् भूषितं तद् अयस्मयम् । (५।१)
muktāvajramaṇisvarṇair bhūṣitaṃ tad ayasmayam |
वरूथं विबभौ तस्य ज्योतिर्भिः खम् इवावृतम् ॥ (५।२)
varūthaṃ vibabhau tasya jyotirbhiḥ kham ivāvṛtam ||
स विस्फार्य महच्चापं किरन्न् इषुगणान् बहून् । (६।१)
sa visphārya mahaccāpaṃ kirann iṣugaṇān bahūn |
तत् खण्डं पूरयामास यद् व्यदारयद् आर्जुनिः ॥ (६।२)
tat khaṇḍaṃ pūrayāmāsa yad vyadārayad ārjuniḥ ||
स सात्यकिं त्रिभिर् बाणैर् अष्टभिश्च वृकोदरम् । (७।१)
sa sātyakiṃ tribhir bāṇair aṣṭabhiśca vṛkodaram |
धृष्टद्युम्नं तथा षष्ट्या विराटं दशभिः शरैः ॥ (७।२)
dhṛṣṭadyumnaṃ tathā ṣaṣṭyā virāṭaṃ daśabhiḥ śaraiḥ ||
द्रुपदं पञ्चभिस्तीक्ष्णैर् दशभिश्च शिखण्डिनम् । (८।१)
drupadaṃ pañcabhistīkṣṇair daśabhiśca śikhaṇḍinam |
केकयान् पञ्चविंशत्या द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (८।२)
kekayān pañcaviṃśatyā draupadeyāṃstribhistribhiḥ ||
युधिष्ठिरं च सप्तत्या ततः शेषान् अपानुदत् । (९।१)
yudhiṣṭhiraṃ ca saptatyā tataḥ śeṣān apānudat |
चिछेद प्रहसन् राजा धर्मपुत्रः प्रतापवान् ॥ (१०।२)
cicheda prahasan rājā dharmaputraḥ pratāpavān ||
अक्ष्णोर् निमेषमात्रेण सो ऽन्यद् आदाय कार्मुकम् । (११।१)
akṣṇor nimeṣamātreṇa so 'nyad ādāya kārmukam |
विव्याध दशभिः पार्थ तांश्चैवान्यांस्त्रिभिस्त्रिभिः ॥ (११।२)
vivyādha daśabhiḥ pārtha tāṃścaivānyāṃstribhistribhiḥ ||
तस्य तल् लाघवं ज्ञात्वा भीमो भल्लैस्त्रिभिः पुनः । (१२।१)
tasya tal lāghavaṃ jñātvā bhīmo bhallaistribhiḥ punaḥ |
धनुर् ध्वजं च छत्रं च क्षितौ क्षिप्रम् अपातयत् ॥ (१२।२)
dhanur dhvajaṃ ca chatraṃ ca kṣitau kṣipram apātayat ||
सो ऽन्यद् आदाय बलवान् सज्यं कृत्वा च कार्मुकम् । (१३।१)
so 'nyad ādāya balavān sajyaṃ kṛtvā ca kārmukam |
भीमस्यापोथयत् केतुं धनुर् अश्वांश्च मारिष ॥ (१३।२)
bhīmasyāpothayat ketuṃ dhanur aśvāṃśca māriṣa ||
स हताश्वाद् अवप्लुत्य छिन्नधन्वा रथोत्तमात् । (१४।१)
sa hatāśvād avaplutya chinnadhanvā rathottamāt |
सात्यकेर् आप्लुतो यानं गिर्यग्रम् इव केसरी ॥ (१४।२)
sātyaker āpluto yānaṃ giryagram iva kesarī ||
ततस्त्वदीयाः संहृष्टाः साधु साध्विति चुक्रुशुः । (१५।१)
tatastvadīyāḥ saṃhṛṣṭāḥ sādhu sādhviti cukruśuḥ |
सिन्धुराजस्य तत् कर्म प्रेक्ष्याश्रद्धेयम् उत्तमम् ॥ (१५।२)
sindhurājasya tat karma prekṣyāśraddheyam uttamam ||
संक्रुद्धान् पाण्डवान् एको यद् दधारास्त्रतेजसा । (१६।१)
saṃkruddhān pāṇḍavān eko yad dadhārāstratejasā |
तत् तस्य कर्म भूतानि सर्वाण्येवाभ्यपूजयन् ॥ (१६।२)
tat tasya karma bhūtāni sarvāṇyevābhyapūjayan ||
सौभद्रेण हतैः पूर्वं सोत्तरायुधिभिर् द्विपैः । (१७।१)
saubhadreṇa hataiḥ pūrvaṃ sottarāyudhibhir dvipaiḥ |
पाण्डूनां दर्शितः पन्थाः सैन्धवेन निवारितः ॥ (१७।२)
pāṇḍūnāṃ darśitaḥ panthāḥ saindhavena nivāritaḥ ||
पाण्डवाश्चान्वपद्यन्त प्रत्यैकश्येन सैन्धवम् ॥ (१८।२)
pāṇḍavāścānvapadyanta pratyaikaśyena saindhavam ||
यो यो हि यतते भेत्तुं द्रोणानीकं तवाहितः । (१९।१)
yo yo hi yatate bhettuṃ droṇānīkaṃ tavāhitaḥ |
तं तं देववरप्राप्त्या सैन्धवः प्रत्यवारयत् ॥ (१९।२)
taṃ taṃ devavaraprāptyā saindhavaḥ pratyavārayat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.