MBh, 3, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
श्रुत्वा च विदुरं प्राप्तं राज्ञा च परिसान्त्वितम् । (१।२)
śrutvā ca viduraṃ prāptaṃ rājñā ca parisāntvitam |
धृतराष्ट्रात्मजो राजा पर्यतप्यत दुर्मतिः ॥ (१।३)
dhṛtarāṣṭrātmajo rājā paryatapyata durmatiḥ ||
अब्रवीद् वचनं राजा प्रविश्याबुद्धिजं तमः ॥ (२।२)
abravīd vacanaṃ rājā praviśyābuddhijaṃ tamaḥ ||
एष प्रत्यागतो मन्त्री धृतराष्ट्रस्य संमतः । (३।१)
eṣa pratyāgato mantrī dhṛtarāṣṭrasya saṃmataḥ |
विदुरः पाण्डुपुत्राणां सुहृद् विद्वान् हिते रतः ॥ (३।२)
viduraḥ pāṇḍuputrāṇāṃ suhṛd vidvān hite rataḥ ||
यावद् अस्य पुनर् बुद्धिं विदुरो नापकर्षति । (४।१)
yāvad asya punar buddhiṃ viduro nāpakarṣati |
अथ पश्याम्य् अहं पार्थान् प्राप्तान् इह कथंचन । (५।१)
atha paśyāmy ahaṃ pārthān prāptān iha kathaṃcana |
विषम् उद्बन्धनं वापि शस्त्रम् अग्निप्रवेशनम् । (६।१)
viṣam udbandhanaṃ vāpi śastram agnipraveśanam |
करिष्ये न हि तान् ऋद्धान् पुनर् द्रष्टुम् इहोत्सहे ॥ (६।२)
kariṣye na hi tān ṛddhān punar draṣṭum ihotsahe ||
किं बालिशां मतिं राजन्न् आस्थितो ऽसि विशां पते । (७।२)
kiṃ bāliśāṃ matiṃ rājann āsthito 'si viśāṃ pate |
गतास् ते समयं कृत्वा नैतद् एवं भविष्यति ॥ (७।३)
gatās te samayaṃ kṛtvā naitad evaṃ bhaviṣyati ||
सत्यवाक्ये स्थिताः सर्वे पाण्डवा भरतर्षभ । (८।१)
satyavākye sthitāḥ sarve pāṇḍavā bharatarṣabha |
पितुस् ते वचनं तात न ग्रहीष्यन्ति कर्हिचित् ॥ (८।२)
pitus te vacanaṃ tāta na grahīṣyanti karhicit ||
अथ वा ते ग्रहीष्यन्ति पुनर् एष्यन्ति वा पुरम् । (९।१)
atha vā te grahīṣyanti punar eṣyanti vā puram |
निरस्य समयं भूयः पणो ऽस्माकं भविष्यति ॥ (९।२)
nirasya samayaṃ bhūyaḥ paṇo 'smākaṃ bhaviṣyati ||
सर्वे भवामो मध्यस्था राज्ञश् छन्दानुवर्तिनः । (१०।१)
sarve bhavāmo madhyasthā rājñaś chandānuvartinaḥ |
छिद्रं बहु प्रपश्यन्तः पाण्डवानां सुसंवृताः ॥ (१०।२)
chidraṃ bahu prapaśyantaḥ pāṇḍavānāṃ susaṃvṛtāḥ ||
नित्यं हि मे कथयतस् तव बुद्धिर् हि रोचते ॥ (११।३)
nityaṃ hi me kathayatas tava buddhir hi rocate ||
कामम् ईक्षामहे सर्वे दुर्योधन तवेप्सितम् । (१२।२)
kāmam īkṣāmahe sarve duryodhana tavepsitam |
ऐकमत्यं हि नो राजन् सर्वेषाम् एव लक्ष्यते ॥ (१२।३)
aikamatyaṃ hi no rājan sarveṣām eva lakṣyate ||
एवम् उक्तस् तु कर्णेन राजा दुर्योधनस् तदा । (१३।२)
evam uktas tu karṇena rājā duryodhanas tadā |
नातिहृष्टमनाः क्षिप्रम् अभवत् स पराङ्मुखः ॥ (१३।३)
nātihṛṣṭamanāḥ kṣipram abhavat sa parāṅmukhaḥ ||
रोषाद् दुःशासनं चैव सौबलेयं च तावुभौ ॥ (१४।२)
roṣād duḥśāsanaṃ caiva saubaleyaṃ ca tāvubhau ||
प्रियं सर्वे चिकीर्षामो राज्ञः किंकरपाणयः । (१६।१)
priyaṃ sarve cikīrṣāmo rājñaḥ kiṃkarapāṇayaḥ |
न चास्य शक्नुमः सर्वे प्रिये स्थातुम् अतन्द्रिताः ॥ (१६।२)
na cāsya śaknumaḥ sarve priye sthātum atandritāḥ ||
वयं तु शस्त्राण्य् आदाय रथान् आस्थाय दंशिताः । (१७।१)
vayaṃ tu śastrāṇy ādāya rathān āsthāya daṃśitāḥ |
गच्छामः सहिता हन्तुं पाण्डवान् वनगोचरान् ॥ (१७।२)
gacchāmaḥ sahitā hantuṃ pāṇḍavān vanagocarān ||
तेषु सर्वेषु शान्तेषु गतेष्वविदितां गतिम् । (१८।१)
teṣu sarveṣu śānteṣu gateṣvaviditāṃ gatim |
निर्विवादा भविष्यन्ति धार्तराष्ट्रास् तथा वयम् ॥ (१८।२)
nirvivādā bhaviṣyanti dhārtarāṣṭrās tathā vayam ||
यावन् मित्रविहीनाश् च तावच्छक्या मतं मम ॥ (१९।२)
yāvan mitravihīnāś ca tāvacchakyā mataṃ mama ||
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा पूजयन्तः पुनः पुनः । (२०।१)
tasya tad vacanaṃ śrutvā pūjayantaḥ punaḥ punaḥ |
बाढम् इत्य् एव ते सर्वे प्रत्यूचुः सूतजं तदा ॥ (२०।२)
bāḍham ity eva te sarve pratyūcuḥ sūtajaṃ tadā ||
एवम् उक्त्वा तु संक्रुद्धा रथैः सर्वे पृथक् पृथक् । (२१।१)
evam uktvā tu saṃkruddhā rathaiḥ sarve pṛthak pṛthak |
निर्ययुः पाण्डवान् हन्तुं संघशः कृतनिश्चयाः ॥ (२१।२)
niryayuḥ pāṇḍavān hantuṃ saṃghaśaḥ kṛtaniścayāḥ ||
तान् प्रस्थितान् परिज्ञाय कृष्णद्वैपायनस् तदा । (२२।१)
tān prasthitān parijñāya kṛṣṇadvaipāyanas tadā |
आजगाम विशुद्धात्मा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ॥ (२२।२)
ājagāma viśuddhātmā dṛṣṭvā divyena cakṣuṣā ||
प्रतिषिध्याथ तान् सर्वान् भगवांल्लोकपूजितः । (२३।१)
pratiṣidhyātha tān sarvān bhagavāṃllokapūjitaḥ |
प्रज्ञाचक्षुषम् आसीनम् उवाचाभ्येत्य सत्वरः ॥ (२३।२)
prajñācakṣuṣam āsīnam uvācābhyetya satvaraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.