महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 38

1969 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कुन्त्युवाच । (१।१)

kuntyuvāca |

1.2१.२

भगवञ्श्वशुरो मे ऽसि दैवतस्यापि दैवतम् । (१।२)

bhagavañśvaśuro me 'si daivatasyāpi daivatam |

1.3१.३

स मे देवातिदेवस्त्वं शृणु सत्यां गिरं मम ॥ (१।३)

sa me devātidevastvaṃ śṛṇu satyāṃ giraṃ mama ||

2.1२.१

तपस्वी कोपनो विप्रो दुर्वासा नाम मे पितुः । (२।१)

tapasvī kopano vipro durvāsā nāma me pituḥ |

2.2२.२

भिक्षाम् उपागतो भोक्तुं तम् अहं पर्यतोषयम् ॥ (२।२)

bhikṣām upāgato bhoktuṃ tam ahaṃ paryatoṣayam ||

3.1३.१

शौचेन त्वागसस्त्यागैः शुद्धेन मनसा तथा । (३।१)

śaucena tvāgasastyāgaiḥ śuddhena manasā tathā |

3.2३.२

कोपस्थानेष्वपि महत्स्वकुप्यं न कदाचन ॥ (३।२)

kopasthāneṣvapi mahatsvakupyaṃ na kadācana ||

4.1४.१

स मे वरम् अदात् प्रीतः कृतम् इत्यहम् अब्रुवम् । (४।१)

sa me varam adāt prītaḥ kṛtam ityaham abruvam |

4.2४.२

अवश्यं ते ग्रहीतव्यम् इति मां सो ऽब्रवीद् वचः ॥ (४।२)

avaśyaṃ te grahītavyam iti māṃ so 'bravīd vacaḥ ||

5.1५.१

ततः शापभयाद् विप्रम् अवोचं पुनर् एव तम् । (५।१)

tataḥ śāpabhayād vipram avocaṃ punar eva tam |

5.2५.२

एवम् अस्त्विति च प्राह पुनर् एव स मां द्विजः ॥ (५।२)

evam astviti ca prāha punar eva sa māṃ dvijaḥ ||

6.1६.१

धर्मस्य जननी भद्रे भवित्री त्वं वरानने । (६।१)

dharmasya jananī bhadre bhavitrī tvaṃ varānane |

6.2६.२

वशे स्थास्यन्ति ते देवा यांस्त्वम् आवाहयिष्यसि ॥ (६।२)

vaśe sthāsyanti te devā yāṃstvam āvāhayiṣyasi ||

7.1७.१

इत्युक्त्वान्तर्हितो विप्रस्ततो ऽहं विस्मिताभवम् । (७।१)

ityuktvāntarhito viprastato 'haṃ vismitābhavam |

7.2७.२

न च सर्वास्ववस्थासु स्मृतिर् मे विप्रणश्यति ॥ (७।२)

na ca sarvāsvavasthāsu smṛtir me vipraṇaśyati ||

8.1८.१

अथ हर्म्यतलस्थाहं रविम् उद्यन्तम् ईक्षती । (८।१)

atha harmyatalasthāhaṃ ravim udyantam īkṣatī |

8.2८.२

संस्मृत्य तद् ऋषेर् वाक्यं स्पृहयन्ती दिवाकरम् । (८।२)

saṃsmṛtya tad ṛṣer vākyaṃ spṛhayantī divākaram |

8.3८.३

स्थिताहं बालभावेन तत्र दोषम् अबुध्यती ॥ (८।३)

sthitāhaṃ bālabhāvena tatra doṣam abudhyatī ||

9.1९.१

अथ देवः सहस्रांशुर् मत्समीपगतो ऽभवत् । (९।१)

atha devaḥ sahasrāṃśur matsamīpagato 'bhavat |

9.2९.२

द्विधा कृत्वात्मनो देहं भूमौ च गगने ऽपि च । (९।२)

dvidhā kṛtvātmano dehaṃ bhūmau ca gagane 'pi ca |

9.3९.३

तताप लोकान् एकेन द्वितीयेनागमच्च माम् ॥ (९।३)

tatāpa lokān ekena dvitīyenāgamacca mām ||

10.1१०.१

स माम् उवाच वेपन्तीं वरं मत्तो वृणीष्व ह । (१०।१)

sa mām uvāca vepantīṃ varaṃ matto vṛṇīṣva ha |

10.2१०.२

गम्यताम् इति तं चाहं प्रणम्य शिरसावदम् ॥ (१०।२)

gamyatām iti taṃ cāhaṃ praṇamya śirasāvadam ||

11.1११.१

स माम् उवाच तिग्मांशुर् वृथाह्वानं न ते क्षमम् । (११।१)

sa mām uvāca tigmāṃśur vṛthāhvānaṃ na te kṣamam |

11.2११.२

धक्ष्यामि त्वां च विप्रं च येन दत्तो वरस्तव ॥ (११।२)

dhakṣyāmi tvāṃ ca vipraṃ ca yena datto varastava ||

12.1१२.१

तम् अहं रक्षती विप्रं शापाद् अनपराधिनम् । (१२।१)

tam ahaṃ rakṣatī vipraṃ śāpād anaparādhinam |

12.2१२.२

पुत्रो मे त्वत्समो देव भवेद् इति ततो ऽब्रुवम् ॥ (१२।२)

putro me tvatsamo deva bhaved iti tato 'bruvam ||

13.1१३.१

ततो मां तेजसाविश्य मोहयित्वा च भानुमान् । (१३।१)

tato māṃ tejasāviśya mohayitvā ca bhānumān |

13.2१३.२

उवाच भविता पुत्रस्तवेत्यभ्यगमद् दिवम् ॥ (१३।२)

uvāca bhavitā putrastavetyabhyagamad divam ||

14.1१४.१

ततो ऽहम् अन्तर्भवने पितुर् वृत्तान्तरक्षिणी । (१४।१)

tato 'ham antarbhavane pitur vṛttāntarakṣiṇī |

14.2१४.२

गूढोत्पन्नं सुतं बालं जले कर्णम् अवासृजम् ॥ (१४।२)

gūḍhotpannaṃ sutaṃ bālaṃ jale karṇam avāsṛjam ||

15.1१५.१

नूनं तस्यैव देवस्य प्रसादात् पुनर् एव तु । (१५।१)

nūnaṃ tasyaiva devasya prasādāt punar eva tu |

15.2१५.२

कन्याहम् अभवं विप्र यथा प्राह स माम् ऋषिः ॥ (१५।२)

kanyāham abhavaṃ vipra yathā prāha sa mām ṛṣiḥ ||

16.1१६.१

स मया मूढया पुत्रो ज्ञायमानो ऽप्युपेक्षितः । (१६।१)

sa mayā mūḍhayā putro jñāyamāno 'pyupekṣitaḥ |

16.2१६.२

तन्मां दहति विप्रर्षे यथा सुविदितं तव ॥ (१६।२)

tanmāṃ dahati viprarṣe yathā suviditaṃ tava ||

17.1१७.१

यदि पापम् अपापं वा तद् एतद् विवृतं मया । (१७।१)

yadi pāpam apāpaṃ vā tad etad vivṛtaṃ mayā |

17.2१७.२

तन्मे भयं त्वं भगवन् व्यपनेतुम् इहार्हसि ॥ (१७।२)

tanme bhayaṃ tvaṃ bhagavan vyapanetum ihārhasi ||

18.1१८.१

यच्चास्य राज्ञो विदितं हृदिस्थं भवतो ऽनघ । (१८।१)

yaccāsya rājño viditaṃ hṛdisthaṃ bhavato 'nagha |

18.2१८.२

तं चायं लभतां कामम् अद्यैव मुनिसत्तम ॥ (१८।२)

taṃ cāyaṃ labhatāṃ kāmam adyaiva munisattama ||

19.1१९.१

इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो वेदविदां वरः । (१९।१)

ityuktaḥ pratyuvācedaṃ vyāso vedavidāṃ varaḥ |

19.2१९.२

साधु सर्वम् इदं तथ्यम् एवम् एव यथात्थ माम् ॥ (१९।२)

sādhu sarvam idaṃ tathyam evam eva yathāttha mām ||

20.1२०.१

अपराधश्च ते नास्ति कन्याभावं गता ह्यसि । (२०।१)

aparādhaśca te nāsti kanyābhāvaṃ gatā hyasi |

20.2२०.२

देवाश्चैश्वर्यवन्तो वै शरीराण्याविशन्ति वै ॥ (२०।२)

devāścaiśvaryavanto vai śarīrāṇyāviśanti vai ||

21.1२१.१

सन्ति देवनिकायाश्च संकल्पाज्जनयन्ति ये । (२१।१)

santi devanikāyāśca saṃkalpājjanayanti ye |

21.2२१.२

वाचा दृष्ट्या तथा स्पर्शात् संघर्षेणेति पञ्चधा ॥ (२१।२)

vācā dṛṣṭyā tathā sparśāt saṃgharṣeṇeti pañcadhā ||

22.1२२.१

मनुष्यधर्मो दैवेन धर्मेण न हि युज्यते । (२२।१)

manuṣyadharmo daivena dharmeṇa na hi yujyate |

22.2२२.२

इति कुन्ति व्यजानीहि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ (२२।२)

iti kunti vyajānīhi vyetu te mānaso jvaraḥ ||

23.1२३.१

सर्वं बलवतां पथ्यं सर्वं बलवतां शुचि । (२३।१)

sarvaṃ balavatāṃ pathyaṃ sarvaṃ balavatāṃ śuci |

23.2२३.२

सर्वं बलवतां धर्मः सर्वं बलवतां स्वकम् ॥ (२३।२)

sarvaṃ balavatāṃ dharmaḥ sarvaṃ balavatāṃ svakam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 38

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit