MBh, 15, 38
Select a line for its word-by-word analysis.
स मे देवातिदेवस्त्वं शृणु सत्यां गिरं मम ॥ (१।३)
sa me devātidevastvaṃ śṛṇu satyāṃ giraṃ mama ||
भिक्षाम् उपागतो भोक्तुं तम् अहं पर्यतोषयम् ॥ (२।२)
bhikṣām upāgato bhoktuṃ tam ahaṃ paryatoṣayam ||
स मे वरम् अदात् प्रीतः कृतम् इत्यहम् अब्रुवम् । (४।१)
sa me varam adāt prītaḥ kṛtam ityaham abruvam |
अवश्यं ते ग्रहीतव्यम् इति मां सो ऽब्रवीद् वचः ॥ (४।२)
avaśyaṃ te grahītavyam iti māṃ so 'bravīd vacaḥ ||
एवम् अस्त्विति च प्राह पुनर् एव स मां द्विजः ॥ (५।२)
evam astviti ca prāha punar eva sa māṃ dvijaḥ ||
धर्मस्य जननी भद्रे भवित्री त्वं वरानने । (६।१)
dharmasya jananī bhadre bhavitrī tvaṃ varānane |
वशे स्थास्यन्ति ते देवा यांस्त्वम् आवाहयिष्यसि ॥ (६।२)
vaśe sthāsyanti te devā yāṃstvam āvāhayiṣyasi ||
इत्युक्त्वान्तर्हितो विप्रस्ततो ऽहं विस्मिताभवम् । (७।१)
ityuktvāntarhito viprastato 'haṃ vismitābhavam |
न च सर्वास्ववस्थासु स्मृतिर् मे विप्रणश्यति ॥ (७।२)
na ca sarvāsvavasthāsu smṛtir me vipraṇaśyati ||
अथ हर्म्यतलस्थाहं रविम् उद्यन्तम् ईक्षती । (८।१)
atha harmyatalasthāhaṃ ravim udyantam īkṣatī |
संस्मृत्य तद् ऋषेर् वाक्यं स्पृहयन्ती दिवाकरम् । (८।२)
saṃsmṛtya tad ṛṣer vākyaṃ spṛhayantī divākaram |
द्विधा कृत्वात्मनो देहं भूमौ च गगने ऽपि च । (९।२)
dvidhā kṛtvātmano dehaṃ bhūmau ca gagane 'pi ca |
स माम् उवाच वेपन्तीं वरं मत्तो वृणीष्व ह । (१०।१)
sa mām uvāca vepantīṃ varaṃ matto vṛṇīṣva ha |
गम्यताम् इति तं चाहं प्रणम्य शिरसावदम् ॥ (१०।२)
gamyatām iti taṃ cāhaṃ praṇamya śirasāvadam ||
स माम् उवाच तिग्मांशुर् वृथाह्वानं न ते क्षमम् । (११।१)
sa mām uvāca tigmāṃśur vṛthāhvānaṃ na te kṣamam |
धक्ष्यामि त्वां च विप्रं च येन दत्तो वरस्तव ॥ (११।२)
dhakṣyāmi tvāṃ ca vipraṃ ca yena datto varastava ||
तम् अहं रक्षती विप्रं शापाद् अनपराधिनम् । (१२।१)
tam ahaṃ rakṣatī vipraṃ śāpād anaparādhinam |
पुत्रो मे त्वत्समो देव भवेद् इति ततो ऽब्रुवम् ॥ (१२।२)
putro me tvatsamo deva bhaved iti tato 'bruvam ||
ततो मां तेजसाविश्य मोहयित्वा च भानुमान् । (१३।१)
tato māṃ tejasāviśya mohayitvā ca bhānumān |
ततो ऽहम् अन्तर्भवने पितुर् वृत्तान्तरक्षिणी । (१४।१)
tato 'ham antarbhavane pitur vṛttāntarakṣiṇī |
गूढोत्पन्नं सुतं बालं जले कर्णम् अवासृजम् ॥ (१४।२)
gūḍhotpannaṃ sutaṃ bālaṃ jale karṇam avāsṛjam ||
नूनं तस्यैव देवस्य प्रसादात् पुनर् एव तु । (१५।१)
nūnaṃ tasyaiva devasya prasādāt punar eva tu |
कन्याहम् अभवं विप्र यथा प्राह स माम् ऋषिः ॥ (१५।२)
kanyāham abhavaṃ vipra yathā prāha sa mām ṛṣiḥ ||
स मया मूढया पुत्रो ज्ञायमानो ऽप्युपेक्षितः । (१६।१)
sa mayā mūḍhayā putro jñāyamāno 'pyupekṣitaḥ |
तन्मां दहति विप्रर्षे यथा सुविदितं तव ॥ (१६।२)
tanmāṃ dahati viprarṣe yathā suviditaṃ tava ||
तन्मे भयं त्वं भगवन् व्यपनेतुम् इहार्हसि ॥ (१७।२)
tanme bhayaṃ tvaṃ bhagavan vyapanetum ihārhasi ||
यच्चास्य राज्ञो विदितं हृदिस्थं भवतो ऽनघ । (१८।१)
yaccāsya rājño viditaṃ hṛdisthaṃ bhavato 'nagha |
तं चायं लभतां कामम् अद्यैव मुनिसत्तम ॥ (१८।२)
taṃ cāyaṃ labhatāṃ kāmam adyaiva munisattama ||
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं व्यासो वेदविदां वरः । (१९।१)
ityuktaḥ pratyuvācedaṃ vyāso vedavidāṃ varaḥ |
साधु सर्वम् इदं तथ्यम् एवम् एव यथात्थ माम् ॥ (१९।२)
sādhu sarvam idaṃ tathyam evam eva yathāttha mām ||
अपराधश्च ते नास्ति कन्याभावं गता ह्यसि । (२०।१)
aparādhaśca te nāsti kanyābhāvaṃ gatā hyasi |
देवाश्चैश्वर्यवन्तो वै शरीराण्याविशन्ति वै ॥ (२०।२)
devāścaiśvaryavanto vai śarīrāṇyāviśanti vai ||
वाचा दृष्ट्या तथा स्पर्शात् संघर्षेणेति पञ्चधा ॥ (२१।२)
vācā dṛṣṭyā tathā sparśāt saṃgharṣeṇeti pañcadhā ||
मनुष्यधर्मो दैवेन धर्मेण न हि युज्यते । (२२।१)
manuṣyadharmo daivena dharmeṇa na hi yujyate |
इति कुन्ति व्यजानीहि व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ (२२।२)
iti kunti vyajānīhi vyetu te mānaso jvaraḥ ||
सर्वं बलवतां पथ्यं सर्वं बलवतां शुचि । (२३।१)
sarvaṃ balavatāṃ pathyaṃ sarvaṃ balavatāṃ śuci |
सर्वं बलवतां धर्मः सर्वं बलवतां स्वकम् ॥ (२३।२)
sarvaṃ balavatāṃ dharmaḥ sarvaṃ balavatāṃ svakam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.