धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

कांस्तत्र संजयापश्यः प्रत्यर्थेन समागतान् । (१।२)

ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम् ॥ (१।३)

संजय उवाच । (२।१)

मुख्यम् अन्धकवृष्णीनाम् अपश्यं कृष्णम् आगतम् । (२।२)

चेकितानं च तत्रैव युयुधानं च सात्यकिम् ॥ (२।३)

पृथग् अक्षौहिणीभ्यां तौ पाण्डवान् अभिसंश्रितौ । (३।१)

महारथौ समाख्यातावुभौ पुरुषमानिनौ ॥ (३।२)

अक्षौहिण्याथ पाञ्चाल्यो दशभिस्तनयैर् वृतः । (४।१)

सत्यजित्प्रमुखैर् वीरैर् धृष्टद्युम्नपुरोगमैः ॥ (४।२)

द्रुपदो वर्धयन्मानं शिखण्डिपरिपालितः । (५।१)

उपायात् सर्वसैन्यानां प्रतिच्छाद्य तदा वपुः ॥ (५।२)

विराटः सह पुत्राभ्यां शङ्खेनैवोत्तरेण च । (६।१)

सूर्यदत्तादिभिर् वीरैर् मदिराश्वपुरोगमैः ॥ (६।२)

सहितः पृथिवीपालो भ्रातृभिस्तनयैस्तथा । (७।१)

अक्षौहिण्यैव सैन्यस्य वृतः पार्थं समाश्रितः ॥ (७।२)

जारासंधिर् मागधश्च धृष्टकेतुश्च चेदिराट् । (८।१)

पृथक् पृथग् अनुप्राप्तौ पृथग् अक्षौहिणीवृतौ ॥ (८।२)

केकया भ्रातरः पञ्च सर्वे लोहितकध्वजाः । (९।१)

अक्षौहिणीपरिवृताः पाण्डवान् अभिसंश्रिताः ॥ (९।२)

एतान् एतावतस्तत्र यान् अपश्यं समागतान् । (१०।१)

ये पाण्डवार्थे योत्स्यन्ति धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम् ॥ (१०।२)

यो वेद मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वम् आसुरम् । (११।१)

स तस्य सेनाप्रमुखे धृष्टद्युम्नो महामनाः ॥ (११।२)

भीष्मः शांतनवो राजन् भागः कॢप्तः शिखण्डिनः । (१२।१)

तं विराटो ऽनु संयाता सह मत्स्यैः प्रहारिभिः ॥ (१२।२)

ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य भागो मद्राधिपो बली । (१३।१)

तौ तु तत्राब्रुवन् केचिद् विषमौ नो मताविति ॥ (१३।२)

दुर्योधनः सहसुतः सार्धं भ्रातृशतेन च । (१४।१)

प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भीमसेनस्य भागतः ॥ (१४।२)

अर्जुनस्य तु भागेन कर्णो वैकर्तनो मतः । (१५।१)

अश्वत्थामा विकर्णश्च सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ (१५।२)

अशक्याश्चैव ये केचित् पृथिव्यां शूरमानिनः । (१६।१)

सर्वांस्तान् अर्जुनः पार्थः कल्पयामास भागतः ॥ (१६।२)

महेष्वासा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकयाः । (१७।१)

केकयान् एव भागेन कृत्वा योत्स्यन्ति संयुगे ॥ (१७।२)

तेषाम् एव कृतो भागो मालवाः शाल्वकेकयाः । (१८।१)

त्रिगर्तानां च द्वौ मुख्यौ यौ तौ संशप्तकाविति ॥ (१८।२)

दुर्योधनसुताः सर्वे तथा दुःशासनस्य च । (१९।१)

सौभद्रेण कृतो भागो राजा चैव बृहद्बलः ॥ (१९।२)

द्रौपदेया महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः । (२०।१)

धृष्टद्युम्नमुखा द्रोणम् अभियास्यन्ति भारत ॥ (२०।२)

चेकितानः सोमदत्तं द्वैरथे योद्धुम् इच्छति । (२१।१)

भोजं तु कृतवर्माणं युयुधानो युयुत्सति ॥ (२१।२)

सहदेवस्तु माद्रेयः शूरः संक्रन्दनो युधि । (२२।१)

स्वम् अंशं कल्पयामास श्यालं ते सुबलात्मजम् ॥ (२२।२)

उलूकं चापि कैतव्यं ये च सारस्वता गणाः । (२३।१)

नकुलः कल्पयामास भागं माद्रवतीसुतः ॥ (२३।२)

ये चान्ये पार्थिवा राजन् प्रत्युद्यास्यन्ति संयुगे । (२४।१)

समाह्वानेन तांश्चापि पाण्डुपुत्रा अकल्पयन् ॥ (२४।२)

एवम् एषाम् अनीकानि प्रविभक्तानि भागशः । (२५।१)

यत् ते कार्यं सपुत्रस्य क्रियतां तद् अकालिकम् ॥ (२५।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (२६।१)

न सन्ति सर्वे पुत्रा मे मूढा दुर्द्यूतदेविनः । (२६।२)

येषां युद्धं बलवता भीमेन रणमूर्धनि ॥ (२६।३)

राजानः पार्थिवाः सर्वे प्रोक्षिताः कालधर्मणा । (२७।१)

गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम् ॥ (२७।२)

विद्रुतां वाहिनीं मन्ये कृतवैरैर् महात्मभिः । (२८।१)

तां रणे के ऽनुयास्यन्ति प्रभग्नां पाण्डवैर् युधि ॥ (२८।२)

सर्वे ह्यतिरथाः शूराः कीर्तिमन्तः प्रतापिनः । (२९।१)

सूर्यपावकयोस्तुल्यास्तेजसा समितिंजयाः ॥ (२९।२)

येषां युधिष्ठिरो नेता गोप्ता च मधुसूदनः । (३०।१)

योधौ च पाण्डवौ वीरौ सव्यसाचिवृकोदरौ ॥ (३०।२)

नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (३१।१)

सात्यकिर् द्रुपदश्चैव धृष्टद्युम्नस्य चात्मजः ॥ (३१।२)

उत्तमौजाश्च पाञ्चाल्यो युधामन्युश्च दुर्जयः । (३२।१)

शिखण्डी क्षत्रदेवश्च तथा वैराटिर् उत्तरः ॥ (३२।२)

काशयश्चेदयश्चैव मत्स्याः सर्वे च सृञ्जयाः । (३३।१)

विराटपुत्रो बभ्रूश्च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः ॥ (३३।२)

येषाम् इन्द्रो ऽप्यकामानां न हरेत् पृथिवीम् इमाम् । (३४।१)

वीराणां रणधीराणां ये भिन्द्युः पर्वतान् अपि ॥ (३४।२)

तान् सर्वान् गुणसम्पन्नान् अमनुष्यप्रतापिनः । (३५।१)

क्रोशतो मम दुष्पुत्रो योद्धुम् इच्छति संजय ॥ (३५।२)

दुर्योधन उवाच । (३६।१)

उभौ स्व एकजातीयौ तथोभौ भूमिगोचरौ । (३६।२)

अथ कस्मात् पाण्डवानाम् एकतो मन्यसे जयम् ॥ (३६।३)

पितामहं च द्रोणं च कृपं कर्णं च दुर्जयम् । (३७।१)

जयद्रथं सोमदत्तम् अश्वत्थामानम् एव च ॥ (३७।२)

सुचेतसो महेष्वासान् इन्द्रो ऽपि सहितो ऽमरैः । (३८।१)

अशक्तः समरे जेतुं किं पुनस्तात पाण्डवाः ॥ (३८।२)

सर्वा च पृथिवी सृष्टा मदर्थे तात पाण्डवान् । (३९।१)

आर्यान् धृतिमतः शूरान् अग्निकल्पान् प्रबाधितुम् ॥ (३९।२)

न मामकान् पाण्डवास्ते समर्थाः प्रतिवीक्षितुम् । (४०।१)

पराक्रान्तो ह्यहं पाण्डून् सपुत्रान् योद्धुम् आहवे ॥ (४०।२)

मत्प्रियं पार्थिवाः सर्वे ये चिकीर्षन्ति भारत । (४१।१)

ते तान् आवारयिष्यन्ति ऐणेयान् इव तन्तुना ॥ (४१।२)

महता रथवंशेन शरजालैश्च मामकैः । (४२।१)

अभिद्रुता भविष्यन्ति पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ (४२।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (४३।१)

उन्मत्त इव मे पुत्रो विलपत्येष संजय । (४३।२)

न हि शक्तो युधा जेतुं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ (४३।३)

जानाति हि सदा भीष्मः पाण्डवानां यशस्विनाम् । (४४।१)

बलवत्तां सपुत्राणां धर्मज्ञानां महात्मनाम् ॥ (४४।२)

यतो नारोचयम् अहं विग्रहं तैर् महात्मभिः । (४५।१)

किंतु संजय मे ब्रूहि पुनस्तेषां विचेष्टितम् ॥ (४५।२)

कस्तांस्तरस्विनो भूयः संदीपयति पाण्डवान् । (४६।१)

अर्चिष्मतो महेष्वासान् हविषा पावकान् इव ॥ (४६।२)

संजय उवाच । (४७।१)

धृष्टद्युम्नः सदैवैतान् संदीपयति भारत । (४७।२)

युध्यध्वम् इति मा भैष्ट युद्धाद् भरतसत्तमाः ॥ (४७।३)

ये केचित् पार्थिवास्तत्र धार्तराष्ट्रेण संवृताः । (४८।१)

युद्धे समागमिष्यन्ति तुमुले कवचह्रदे ॥ (४८।२)

तान् सर्वान् आहवे क्रुद्धान् सानुबन्धान् समागतान् । (४९।१)

अहम् एकः समादास्ये तिमिर् मत्स्यान् इवौदकान् ॥ (४९।२)

भीष्मं द्रोणं कृपं कर्णं द्रौणिं शल्यं सुयोधनम् । (५०।१)

एतांश्चापि निरोत्स्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ (५०।२)

तथा ब्रुवाणं धर्मात्मा प्राह राजा युधिष्ठिरः । (५१।१)

तव धैर्यं च वीर्यं च पाञ्चालाः पाण्डवैः सह । (५१।२)

सर्वे समधिरूढाः स्म संग्रामान्नः समुद्धर ॥ (५१।३)

जानामि त्वां महाबाहो क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् । (५२।१)

समर्थम् एकं पर्याप्तं कौरवाणां युयुत्सताम् । (५२।२)

भवता यद् विधातव्यं तन्नः श्रेयः परंतप ॥ (५२।३)

संग्रामाद् अपयातानां भग्नानां शरणैषिणाम् । (५३।१)

पौरुषं दर्शयञ् शूरो यस्तिष्ठेद् अग्रतः पुमान् । (५३।२)

क्रीणीयात् तं सहस्रेण नीतिमन्नाम तत् पदम् ॥ (५३।३)

स त्वं शूरश्च वीरश्च विक्रान्तश्च नरर्षभ । (५४।१)

भयार्तानां परित्राता संयुगेषु न संशयः ॥ (५४।२)

एवं ब्रुवति कौन्तेये धर्मात्मनि युधिष्ठिरे । (५५।१)

धृष्टद्युम्न उवाचेदं मां वचो गतसाध्वसः ॥ (५५।२)

सर्वाञ् जनपदान् सूत योधा दुर्योधनस्य ये । (५६।१)

सबाह्लीकान् कुरून् ब्रूयाः प्रातिपेयाञ् शरद्वतः ॥ (५६।२)

सूतपुत्रं तथा द्रोणं सहपुत्रं जयद्रथम् । (५७।१)

दुःशासनं विकर्णं च तथा दुर्योधनं नृपम् ॥ (५७।२)

भीष्मं चैव ब्रूहि गत्वा त्वम् आशु युधिष्ठिरं साधुनैवाभ्युपेत । (५८।१)

मा वो वधीद् अर्जुनो देवगुप्तः क्षिप्रं याचध्वं पाण्डवं लोकवीरम् ॥ (५८।२)

नैतादृशो हि योधो ऽस्ति पृथिव्याम् इह कश्चन । (५९।१)

यथाविधः सव्यसाची पाण्डवः शस्त्रवित्तमः ॥ (५९।२)

देवैर् हि संभृतो दिव्यो रथो गाण्डीवधन्वनः । (६०।१)

न स जेयो मनुष्येण मा स्म कृध्वं मनो युधि ॥ (६०।२)