महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 103

767 of 1995 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कण्व उवाच । (१।१)

kaṇva uvāca

1.2१.२

गरुडस्तत् तु शुश्राव यथावृत्तं महाबलः । (१।२)

garuḍastat tu śuśrāva yathāvṛttaṃ mahābalaḥ |

1.3१.३

आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत ॥ (१।३)

āyuḥpradānaṃ śakreṇa kṛtaṃ nāgasya bhārata ||

2.1२.१

पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः । (२।१)

pakṣavātena mahatā ruddhvā tribhuvanaṃ khagaḥ |

2.2२.२

सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत् ॥ (२।२)

suparṇaḥ paramakruddho vāsavaṃ samupādravat ||

3.1३.१

गरुड उवाच । (३।१)

garuḍa uvāca

3.2३.२

भगवन् किम् अवज्ञानात् क्षुधां प्रति भये मम । (३।२)

bhagavan kim avajñānāt kṣudhāṃ prati bhaye mama |

3.3३.३

कामकारवरं दत्त्वा पुनश् चलितवान् असि ॥ (३।३)

kāmakāravaraṃ dattvā punaś calitavān asi ||

4.1४.१

निसर्गात् सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे । (४।१)

nisargāt sarvabhūtānāṃ sarvabhūteśvareṇa me |

4.2४.२

आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया ॥ (४।२)

āhāro vihito dhātrā kimarthaṃ vāryate tvayā ||

5.1५.१

वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे । (५।१)

vṛtaścaiṣa mahānāgaḥ sthāpitaḥ samayaśca me |

5.2५.२

अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान् ॥ (५।२)

anena ca mayā deva bhartavyaḥ prasavo mahān ||

6.1६.१

एतस्मिंस्त्वन्यथाभूते नान्यं हिंसितुम् उत्सहे । (६।१)

etasmiṃstvanyathābhūte nānyaṃ hiṃsitum utsahe |

6.2६.२

क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम् ॥ (६।२)

krīḍase kāmakāreṇa devarāja yathecchakam ||

7.1७.१

सो ऽहं प्राणान् विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम । (७।१)

so 'haṃ prāṇān vimokṣyāmi tathā parijano mama |

7.2७.२

ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान् भव वासव ॥ (७।२)

ye ca bhṛtyā mama gṛhe prītimān bhava vāsava ||

8.1८.१

एतच्चैवाहम् अर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन् । (८।१)

etaccaivāham arhāmi bhūyaśca balavṛtrahan |

8.2८.२

त्रैलोक्यस्येश्वरो यो ऽहं परभृत्यत्वम् आगतः ॥ (८।२)

trailokyasyeśvaro yo 'haṃ parabhṛtyatvam āgataḥ ||

9.1९.१

त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम । (९।१)

tvayi tiṣṭhati deveśa na viṣṇuḥ kāraṇaṃ mama |

9.2९.२

त्रैलोक्यराज राज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम् ॥ (९।२)

trailokyarāja rājyaṃ hi tvayi vāsava śāśvatam ||

10.1१०.१

ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता । (१०।१)

mamāpi dakṣasya sutā jananī kaśyapaḥ pitā |

10.2१०.२

अहम् अप्युत्सहे लोकान् समस्तान् वोढुम् अञ्जसा ॥ (१०।२)

aham apyutsahe lokān samastān voḍhum añjasā ||

11.1११.१

असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम् । (११।१)

asahyaṃ sarvabhūtānāṃ mamāpi vipulaṃ balam |

11.2११.२

मयापि सुमहत् कर्म कृतं दैतेयविग्रहे ॥ (११।२)

mayāpi sumahat karma kṛtaṃ daiteyavigrahe ||

12.1१२.१

श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान् रोचनामुखः । (१२।१)

śrutaśrīḥ śrutasenaśca vivasvān rocanāmukhaḥ |

12.2१२.२

प्रसभः कालकाक्षश्च मयापि दितिजा हताः ॥ (१२।२)

prasabhaḥ kālakākṣaśca mayāpi ditijā hatāḥ ||

13.1१३.१

यत् तु ध्वजस्थानगतो यत्नात् परिचराम्यहम् । (१३।१)

yat tu dhvajasthānagato yatnāt paricarāmyaham |

13.2१३.२

वहामि चैवानुजं ते तेन माम् अवमन्यसे ॥ (१३।२)

vahāmi caivānujaṃ te tena mām avamanyase ||

14.1१४.१

को ऽन्यो भारसहो ह्यस्ति को ऽन्यो ऽस्ति बलवत्तरः । (१४।१)

ko 'nyo bhārasaho hyasti ko 'nyo 'sti balavattaraḥ |

14.2१४.२

मया यो ऽहं विशिष्टः सन् वहामीमं सबान्धवम् ॥ (१४।२)

mayā yo 'haṃ viśiṣṭaḥ san vahāmīmaṃ sabāndhavam ||

15.1१५.१

अवज्ञाय तु यत् ते ऽहं भोजनाद् व्यपरोपितः । (१५।१)

avajñāya tu yat te 'haṃ bhojanād vyaparopitaḥ |

15.2१५.२

तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव ॥ (१५।२)

tena me gauravaṃ naṣṭaṃ tvattaścāsmācca vāsava ||

16.1१६.१

अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः । (१६।१)

adityāṃ ya ime jātā balavikramaśālinaḥ |

16.2१६.२

त्वम् एषां किल सर्वेषां विशेषाद् बलवत्तरः ॥ (१६।२)

tvam eṣāṃ kila sarveṣāṃ viśeṣād balavattaraḥ ||

17.1१७.१

सो ऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः । (१७।१)

so 'haṃ pakṣaikadeśena vahāmi tvāṃ gataklamaḥ |

17.2१७.२

विमृश त्वं शनैस्तात को न्वत्र बलवान् इति ॥ (१७।२)

vimṛśa tvaṃ śanaistāta ko nvatra balavān iti ||

18.1१८.१

कण्व उवाच । (१८।१)

kaṇva uvāca

18.2१८.२

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम् । (१८।२)

tasya tad vacanaṃ śrutvā khagasyodarkadāruṇam |

18.3१८.३

अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यम् उवाच रथचक्रभृत् ॥ (१८।३)

akṣobhyaṃ kṣobhayaṃstārkṣyam uvāca rathacakrabhṛt ||

19.1१९.१

गरुत्मन्मन्यसे ऽऽत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम् । (१९।१)

garutmanmanyase ''tmānaṃ balavantaṃ sudurbalam |

19.2१९.२

अलम् अस्मत्समक्षं ते स्तोतुम् आत्मानम् अण्डज ॥ (१९।२)

alam asmatsamakṣaṃ te stotum ātmānam aṇḍaja ||

20.1२०.१

त्रैलोक्यम् अपि मे कृत्स्नम् अशक्तं देहधारणे । (२०।१)

trailokyam api me kṛtsnam aśaktaṃ dehadhāraṇe |

20.2२०.२

अहम् एवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये ॥ (२०।२)

aham evātmanātmānaṃ vahāmi tvāṃ ca dhāraye ||

21.1२१.१

इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह । (२१।१)

imaṃ tāvanmamaikaṃ tvaṃ bāhuṃ savyetaraṃ vaha |

21.2२१.२

यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम् ॥ (२१।२)

yadyenaṃ dhārayasyekaṃ saphalaṃ te vikatthitam ||

22.1२२.१

ततः स भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत् । (२२।१)

tataḥ sa bhagavāṃstasya skandhe bāhuṃ samāsajat |

22.2२२.२

निपपात स भारार्तो विह्वलो नष्टचेतनः ॥ (२२।२)

nipapāta sa bhārārto vihvalo naṣṭacetanaḥ ||

23.1२३.१

यावान् हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह । (२३।१)

yāvān hi bhāraḥ kṛtsnāyāḥ pṛthivyāḥ parvataiḥ saha |

23.2२३.२

एकस्या देहशाखायास्तावद् भारम् अमन्यत ॥ (२३।२)

ekasyā dehaśākhāyāstāvad bhāram amanyata ||

24.1२४.१

न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः । (२४।१)

na tvenaṃ pīḍayāmāsa balena balavattaraḥ |

24.2२४.२

ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशद् अच्युतः ॥ (२४।२)

tato hi jīvitaṃ tasya na vyanīnaśad acyutaḥ ||

25.1२५.१

विपक्षः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः । (२५।१)

vipakṣaḥ srastakāyaśca vicetā vihvalaḥ khagaḥ |

25.2२५.२

मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः ॥ (२५।२)

mumoca patrāṇi tadā gurubhāraprapīḍitaḥ ||

26.1२६.१

स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः । (२६।१)

sa viṣṇuṃ śirasā pakṣī praṇamya vinatāsutaḥ |

26.2२६.२

विचेता विह्वलो दीनः किंचिद् वचनम् अब्रवीत् ॥ (२६।२)

vicetā vihvalo dīnaḥ kiṃcid vacanam abravīt ||

27.1२७.१

भगवंल् लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता । (२७।१)

bhagavaṃl lokasārasya sadṛśena vapuṣmatā |

27.2२७.२

भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टो ऽस्मि महीतले ॥ (२७।२)

bhujena svairamuktena niṣpiṣṭo 'smi mahītale ||

28.1२८.१

क्षन्तुम् अर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः । (२८।१)

kṣantum arhasi me deva vihvalasyālpacetasaḥ |

28.2२८.२

बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः ॥ (२८।२)

baladāhavidagdhasya pakṣiṇo dhvajavāsinaḥ ||

29.1२९.१

न विज्ञातं बलं देव मया ते परमं विभो । (२९।१)

na vijñātaṃ balaṃ deva mayā te paramaṃ vibho |

29.2२९.२

तेन मन्याम्यहं वीर्यम् आत्मनो ऽसदृशं परैः ॥ (२९।२)

tena manyāmyahaṃ vīryam ātmano 'sadṛśaṃ paraiḥ ||

30.1३०.१

ततश्चक्रे स भगवान् प्रसादं वै गरुत्मतः । (३०।१)

tataścakre sa bhagavān prasādaṃ vai garutmataḥ |

30.2३०.२

मैवं भूय इति स्नेहात् तदा चैनम् उवाच ह ॥ (३०।२)

maivaṃ bhūya iti snehāt tadā cainam uvāca ha ||

31.1३१.१

तथा त्वम् अपि गान्धारे यावत् पाण्डुसुतान् रणे । (३१।१)

tathā tvam api gāndhāre yāvat pāṇḍusutān raṇe |

31.2३१.२

नासादयसि तान् वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक ॥ (३१।२)

nāsādayasi tān vīrāṃstāvajjīvasi putraka ||

32.1३२.१

भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलः । (३२।१)

bhīmaḥ praharatāṃ śreṣṭho vāyuputro mahābalaḥ |

32.2३२.२

धनंजयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे ॥ (३२।२)

dhanaṃjayaścendrasuto na hanyātāṃ tu kaṃ raṇe ||

33.1३३.१

विष्णुर् वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौ । (३३।१)

viṣṇur vāyuśca śakraśca dharmastau cāśvināvubhau |

33.2३३.२

एते देवास्त्वया केन हेतुना शक्यम् ईक्षितुम् ॥ (३३।२)

ete devāstvayā kena hetunā śakyam īkṣitum ||

34.1३४.१

तद् अलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मज । (३४।१)

tad alaṃ te virodhena śamaṃ gaccha nṛpātmaja |

34.2३४.२

वासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुम् अर्हसि ॥ (३४।२)

vāsudevena tīrthena kulaṃ rakṣitum arhasi ||

35.1३५.१

प्रत्यक्षो ह्यस्य सर्वस्य नारदो ऽयं महातपाः । (३५।१)

pratyakṣo hyasya sarvasya nārado 'yaṃ mahātapāḥ |

35.2३५.२

माहात्म्यं यत् तदा विष्णोर् यो ऽयं चक्रगदाधरः ॥ (३५।२)

māhātmyaṃ yat tadā viṣṇor yo 'yaṃ cakragadādharaḥ ||

36.1३६.१

वैशंपायन उवाच । (३६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

36.2३६.२

दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निःश्वसन् भृकुटीमुखः । (३६।२)

duryodhanastu tacchrutvā niḥśvasan bhṛkuṭīmukhaḥ |

36.3३६.३

राधेयम् अभिसम्प्रेक्ष्य जहास स्वनवत् तदा ॥ (३६।३)

rādheyam abhisamprekṣya jahāsa svanavat tadā ||

37.1३७.१

कदर्थीकृत्य तद् वाक्यम् ऋषेः कण्वस्य दुर्मतिः । (३७।१)

kadarthīkṛtya tad vākyam ṛṣeḥ kaṇvasya durmatiḥ |

37.2३७.२

ऊरुं गजकराकारं ताडयन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ (३७।२)

ūruṃ gajakarākāraṃ tāḍayann idam abravīt ||

38.1३८.१

यथैवेश्वरसृष्टो ऽस्मि यद् भावि या च मे गतिः । (३८।१)

yathaiveśvarasṛṣṭo 'smi yad bhāvi yā ca me gatiḥ |

38.2३८.२

तथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति ॥ (३८।२)

tathā maharṣe vartāmi kiṃ pralāpaḥ kariṣyati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 103

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit