महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 135

135 of 1995 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

विदुरस्य सुहृत् कश्चित् खनकः कुशलः क्वचित् । (१।२)

vidurasya suhṛt kaścit khanakaḥ kuśalaḥ kvacit |

1.3१.३

विविक्ते पाण्डवान् राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)

vivikte pāṇḍavān rājann idaṃ vacanam abravīt ||

2.1२.१

प्रहितो विदुरेणास्मि खनकः कुशलो भृशम् । (२।१)

prahito vidureṇāsmi khanakaḥ kuśalo bhṛśam |

2.2२.२

पाण्डवानां प्रियं कार्यम् इति किं करवाणि वः ॥ (२।२)

pāṇḍavānāṃ priyaṃ kāryam iti kiṃ karavāṇi vaḥ ||

3.1३.१

प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तः श्रेयस्त्वम् इह पाण्डवान् । (३।१)

pracchannaṃ vidureṇoktaḥ śreyastvam iha pāṇḍavān |

3.2३.२

प्रतिपादय विश्वासाद् इति किं करवाणि वः ॥ (३।२)

pratipādaya viśvāsād iti kiṃ karavāṇi vaḥ ||

4.1४.१

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्य पुरोचनः । (४।१)

kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ rātrāvasya purocanaḥ |

4.2४.२

भवनस्य तव द्वारि प्रदास्यति हुताशनम् ॥ (४।२)

bhavanasya tava dvāri pradāsyati hutāśanam ||

5.1५.१

मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः । (५।१)

mātrā saha pradagdhavyāḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ |

5.2५.२

इति व्यवसितं पार्थ धार्तराष्ट्रस्य मे श्रुतम् ॥ (५।२)

iti vyavasitaṃ pārtha dhārtarāṣṭrasya me śrutam ||

6.1६.१

किंचिच् च विदुरेणोक्तो म्लेच्छवाचासि पाण्डव । (६।१)

kiṃcic ca vidureṇokto mlecchavācāsi pāṇḍava |

6.2६.२

त्वया च तत् तथेत्युक्तम् एतद् विश्वासकारणम् ॥ (६।२)

tvayā ca tat tathetyuktam etad viśvāsakāraṇam ||

7.1७.१

उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (७।१)

uvāca taṃ satyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |

7.2७.२

अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै ॥ (७।२)

abhijānāmi saumya tvāṃ suhṛdaṃ vidurasya vai ||

8.1८.१

शुचिम् आप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम् । (८।१)

śucim āptaṃ priyaṃ caiva sadā ca dṛḍhabhaktikam |

8.2८.२

न विद्यते कवेः किंचिद् अभिज्ञानप्रयोजनम् ॥ (८।२)

na vidyate kaveḥ kiṃcid abhijñānaprayojanam ||

9.1९.१

यथा नः स तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि । (९।१)

yathā naḥ sa tathā nastvaṃ nirviśeṣā vayaṃ tvayi |

9.2९.२

भवतः स्म यथा तस्य पालयास्मान् यथा कविः ॥ (९।२)

bhavataḥ sma yathā tasya pālayāsmān yathā kaviḥ ||

10.1१०.१

इदं शरणम् आग्नेयं मदर्थम् इति मे मतिः । (१०।१)

idaṃ śaraṇam āgneyaṃ madartham iti me matiḥ |

10.2१०.२

पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ (१०।२)

purocanena vihitaṃ dhārtarāṣṭrasya śāsanāt ||

11.1११.१

स पापः कोशवांश्चैव ससहायश्च दुर्मतिः । (११।१)

sa pāpaḥ kośavāṃścaiva sasahāyaśca durmatiḥ |

11.2११.२

अस्मान् अपि च दुष्टात्मा नित्यकालं प्रबाधते ॥ (११।२)

asmān api ca duṣṭātmā nityakālaṃ prabādhate ||

12.1१२.१

स भवान् मोक्षयत्वस्मान् यत्नेनास्माद्धुताशनात् । (१२।१)

sa bhavān mokṣayatvasmān yatnenāsmāddhutāśanāt |

12.2१२.२

अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात् सुयोधनः ॥ (१२।२)

asmāsviha hi dagdheṣu sakāmaḥ syāt suyodhanaḥ ||

13.1१३.१

समृद्धम् आयुधागारम् इदं तस्य दुरात्मनः । (१३।१)

samṛddham āyudhāgāram idaṃ tasya durātmanaḥ |

13.2१३.२

वप्रान्ते निष्प्रतीकारम् आश्लिष्येदं कृतं महत् ॥ (१३।२)

vaprānte niṣpratīkāram āśliṣyedaṃ kṛtaṃ mahat ||

14.1१४.१

इदं तद् अशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम् । (१४।१)

idaṃ tad aśubhaṃ nūnaṃ tasya karma cikīrṣitam |

14.2१४.२

प्राग् एव विदुरो वेद तेनास्मान् अन्वबोधयत् ॥ (१४।२)

prāg eva viduro veda tenāsmān anvabodhayat ||

15.1१५.१

सेयम् आपद् अनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान् पुरा । (१५।१)

seyam āpad anuprāptā kṣattā yāṃ dṛṣṭavān purā |

15.2१५.२

पुरोचनस्याविदितान् अस्मांस्त्वं विप्रमोचय ॥ (१५।२)

purocanasyāviditān asmāṃstvaṃ vipramocaya ||

16.1१६.१

स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नम् आस्थितः । (१६।१)

sa tatheti pratiśrutya khanako yatnam āsthitaḥ |

16.2१६.२

परिखाम् उत्किरन् नाम चकार सुमहद् बिलम् ॥ (१६।२)

parikhām utkiran nāma cakāra sumahad bilam ||

17.1१७.१

चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहन् मुखम् । (१७।१)

cakre ca veśmanastasya madhye nātimahan mukham |

17.2१७.२

कपाटयुक्तम् अज्ञातं समं भूम्या च भारत ॥ (१७।२)

kapāṭayuktam ajñātaṃ samaṃ bhūmyā ca bhārata ||

18.1१८.१

पुरोचनभयाच्चैव व्यदधात् संवृतं मुखम् । (१८।१)

purocanabhayāccaiva vyadadhāt saṃvṛtaṃ mukham |

18.2१८.२

स वै स्वर्गाद् इहायातः इन्द्रस्यातिप्रियंकरः । (१८।२)

sa vai svargād ihāyātaḥ indrasyātipriyaṃkaraḥ |

18.3१८.३

पाण्डवानां हितं कर्तुम् इन्द्रेण प्रेषितस्तदा । (१८।३)

pāṇḍavānāṃ hitaṃ kartum indreṇa preṣitastadā |

18.4१८.४

नित्यमृद्भक्षणपरो दिनैर् दशभिर् एव च । (१८।४)

nityamṛdbhakṣaṇaparo dinair daśabhir eva ca |

18.5१८.५

कृत्वा बिलं च सुमहत् पुनः स्वर्गम् इतो गतः । (१८।५)

kṛtvā bilaṃ ca sumahat punaḥ svargam ito gataḥ |

18.6१८.६

सर्वम् इन्द्रे निवेद्याथ पुनः स्वर्गात् समागतः । (१८।६)

sarvam indre nivedyātha punaḥ svargāt samāgataḥ |

18.7१८.७

स तत्र च गृहद्वारि वसत्यशुभधीः सदा ॥ (१८।७)

sa tatra ca gṛhadvāri vasatyaśubhadhīḥ sadā ||

19.1१९.१

तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप । (१९।१)

tatra te sāyudhāḥ sarve vasanti sma kṣapāṃ nṛpa |

19.2१९.२

दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद् वनम् ॥ (१९।२)

divā caranti mṛgayāṃ pāṇḍaveyā vanād vanam ||

20.1२०.१

विश्वस्तवद् अविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम् । (२०।१)

viśvastavad aviśvastā vañcayantaḥ purocanam |

20.2२०.२

अतुष्टास्तुष्टवद् राजन्न् ऊषुः परमदुःखिताः ॥ (२०।२)

atuṣṭāstuṣṭavad rājann ūṣuḥ paramaduḥkhitāḥ ||

21.1२१.१

न चैनान् अन्वबुध्यन्त नरा नगरवासिनः । (२१।१)

na cainān anvabudhyanta narā nagaravāsinaḥ |

21.2२१.२

अन्यत्र विदुरामात्यात् तस्मात् खनकसत्तमात् ॥ (२१।२)

anyatra vidurāmātyāt tasmāt khanakasattamāt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 135

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit