MBh, 1, 135
Select a line for its word-by-word analysis.
विदुरस्य सुहृत् कश्चित् खनकः कुशलः क्वचित् । (१।२)
vidurasya suhṛt kaścit khanakaḥ kuśalaḥ kvacit |
विविक्ते पाण्डवान् राजन्न् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१।३)
vivikte pāṇḍavān rājann idaṃ vacanam abravīt ||
पाण्डवानां प्रियं कार्यम् इति किं करवाणि वः ॥ (२।२)
pāṇḍavānāṃ priyaṃ kāryam iti kiṃ karavāṇi vaḥ ||
प्रच्छन्नं विदुरेणोक्तः श्रेयस्त्वम् इह पाण्डवान् । (३।१)
pracchannaṃ vidureṇoktaḥ śreyastvam iha pāṇḍavān |
कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां रात्रावस्य पुरोचनः । (४।१)
kṛṣṇapakṣe caturdaśyāṃ rātrāvasya purocanaḥ |
मात्रा सह प्रदग्धव्याः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः । (५।१)
mātrā saha pradagdhavyāḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ |
इति व्यवसितं पार्थ धार्तराष्ट्रस्य मे श्रुतम् ॥ (५।२)
iti vyavasitaṃ pārtha dhārtarāṣṭrasya me śrutam ||
किंचिच् च विदुरेणोक्तो म्लेच्छवाचासि पाण्डव । (६।१)
kiṃcic ca vidureṇokto mlecchavācāsi pāṇḍava |
त्वया च तत् तथेत्युक्तम् एतद् विश्वासकारणम् ॥ (६।२)
tvayā ca tat tathetyuktam etad viśvāsakāraṇam ||
उवाच तं सत्यधृतिः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (७।१)
uvāca taṃ satyadhṛtiḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
अभिजानामि सौम्य त्वां सुहृदं विदुरस्य वै ॥ (७।२)
abhijānāmi saumya tvāṃ suhṛdaṃ vidurasya vai ||
शुचिम् आप्तं प्रियं चैव सदा च दृढभक्तिकम् । (८।१)
śucim āptaṃ priyaṃ caiva sadā ca dṛḍhabhaktikam |
न विद्यते कवेः किंचिद् अभिज्ञानप्रयोजनम् ॥ (८।२)
na vidyate kaveḥ kiṃcid abhijñānaprayojanam ||
यथा नः स तथा नस्त्वं निर्विशेषा वयं त्वयि । (९।१)
yathā naḥ sa tathā nastvaṃ nirviśeṣā vayaṃ tvayi |
भवतः स्म यथा तस्य पालयास्मान् यथा कविः ॥ (९।२)
bhavataḥ sma yathā tasya pālayāsmān yathā kaviḥ ||
पुरोचनेन विहितं धार्तराष्ट्रस्य शासनात् ॥ (१०।२)
purocanena vihitaṃ dhārtarāṣṭrasya śāsanāt ||
अस्मान् अपि च दुष्टात्मा नित्यकालं प्रबाधते ॥ (११।२)
asmān api ca duṣṭātmā nityakālaṃ prabādhate ||
स भवान् मोक्षयत्वस्मान् यत्नेनास्माद्धुताशनात् । (१२।१)
sa bhavān mokṣayatvasmān yatnenāsmāddhutāśanāt |
अस्मास्विह हि दग्धेषु सकामः स्यात् सुयोधनः ॥ (१२।२)
asmāsviha hi dagdheṣu sakāmaḥ syāt suyodhanaḥ ||
समृद्धम् आयुधागारम् इदं तस्य दुरात्मनः । (१३।१)
samṛddham āyudhāgāram idaṃ tasya durātmanaḥ |
वप्रान्ते निष्प्रतीकारम् आश्लिष्येदं कृतं महत् ॥ (१३।२)
vaprānte niṣpratīkāram āśliṣyedaṃ kṛtaṃ mahat ||
इदं तद् अशुभं नूनं तस्य कर्म चिकीर्षितम् । (१४।१)
idaṃ tad aśubhaṃ nūnaṃ tasya karma cikīrṣitam |
प्राग् एव विदुरो वेद तेनास्मान् अन्वबोधयत् ॥ (१४।२)
prāg eva viduro veda tenāsmān anvabodhayat ||
सेयम् आपद् अनुप्राप्ता क्षत्ता यां दृष्टवान् पुरा । (१५।१)
seyam āpad anuprāptā kṣattā yāṃ dṛṣṭavān purā |
पुरोचनस्याविदितान् अस्मांस्त्वं विप्रमोचय ॥ (१५।२)
purocanasyāviditān asmāṃstvaṃ vipramocaya ||
स तथेति प्रतिश्रुत्य खनको यत्नम् आस्थितः । (१६।१)
sa tatheti pratiśrutya khanako yatnam āsthitaḥ |
परिखाम् उत्किरन् नाम चकार सुमहद् बिलम् ॥ (१६।२)
parikhām utkiran nāma cakāra sumahad bilam ||
चक्रे च वेश्मनस्तस्य मध्ये नातिमहन् मुखम् । (१७।१)
cakre ca veśmanastasya madhye nātimahan mukham |
कपाटयुक्तम् अज्ञातं समं भूम्या च भारत ॥ (१७।२)
kapāṭayuktam ajñātaṃ samaṃ bhūmyā ca bhārata ||
पुरोचनभयाच्चैव व्यदधात् संवृतं मुखम् । (१८।१)
purocanabhayāccaiva vyadadhāt saṃvṛtaṃ mukham |
स वै स्वर्गाद् इहायातः इन्द्रस्यातिप्रियंकरः । (१८।२)
sa vai svargād ihāyātaḥ indrasyātipriyaṃkaraḥ |
पाण्डवानां हितं कर्तुम् इन्द्रेण प्रेषितस्तदा । (१८।३)
pāṇḍavānāṃ hitaṃ kartum indreṇa preṣitastadā |
कृत्वा बिलं च सुमहत् पुनः स्वर्गम् इतो गतः । (१८।५)
kṛtvā bilaṃ ca sumahat punaḥ svargam ito gataḥ |
सर्वम् इन्द्रे निवेद्याथ पुनः स्वर्गात् समागतः । (१८।६)
sarvam indre nivedyātha punaḥ svargāt samāgataḥ |
तत्र ते सायुधाः सर्वे वसन्ति स्म क्षपां नृप । (१९।१)
tatra te sāyudhāḥ sarve vasanti sma kṣapāṃ nṛpa |
दिवा चरन्ति मृगयां पाण्डवेया वनाद् वनम् ॥ (१९।२)
divā caranti mṛgayāṃ pāṇḍaveyā vanād vanam ||
विश्वस्तवद् अविश्वस्ता वञ्चयन्तः पुरोचनम् । (२०।१)
viśvastavad aviśvastā vañcayantaḥ purocanam |
अतुष्टास्तुष्टवद् राजन्न् ऊषुः परमदुःखिताः ॥ (२०।२)
atuṣṭāstuṣṭavad rājann ūṣuḥ paramaduḥkhitāḥ ||
अन्यत्र विदुरामात्यात् तस्मात् खनकसत्तमात् ॥ (२१।२)
anyatra vidurāmātyāt tasmāt khanakasattamāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.