महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 198

198 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

भीष्मः शांतनवो विद्वान् द्रोणश्च भगवान् ऋषिः । (१।२)

bhīṣmaḥ śāṃtanavo vidvān droṇaśca bhagavān ṛṣiḥ |

1.3१.३

हितं परमकं वाक्यं त्वं च सत्यं ब्रवीषि माम् ॥ (१।३)

hitaṃ paramakaṃ vākyaṃ tvaṃ ca satyaṃ bravīṣi mām ||

2.1२.१

यथैव पाण्डोस्ते वीराः कुन्तीपुत्रा महारथाः । (२।१)

yathaiva pāṇḍoste vīrāḥ kuntīputrā mahārathāḥ |

2.2२.२

तथैव धर्मतः सर्वे मम पुत्रा न संशयः ॥ (२।२)

tathaiva dharmataḥ sarve mama putrā na saṃśayaḥ ||

3.1३.१

यथैव मम पुत्राणाम् इदं राज्यं विधीयते । (३।१)

yathaiva mama putrāṇām idaṃ rājyaṃ vidhīyate |

3.2३.२

तथैव पाण्डुपुत्राणाम् इदं राज्यं न संशयः ॥ (३।२)

tathaiva pāṇḍuputrāṇām idaṃ rājyaṃ na saṃśayaḥ ||

4.1४.१

क्षत्तर् आनय गच्छैतान् सह मात्रा सुसत्कृतान् । (४।१)

kṣattar ānaya gacchaitān saha mātrā susatkṛtān |

4.2४.२

तया च देवरूपिण्या कृष्णया सह भारत ॥ (४।२)

tayā ca devarūpiṇyā kṛṣṇayā saha bhārata ||

5.1५.१

दिष्ट्या जीवन्ति ते पार्था दिष्ट्या जीवति सा पृथा । (५।१)

diṣṭyā jīvanti te pārthā diṣṭyā jīvati sā pṛthā |

5.2५.२

दिष्ट्या द्रुपदकन्यां च लब्धवन्तो महारथाः ॥ (५।२)

diṣṭyā drupadakanyāṃ ca labdhavanto mahārathāḥ ||

6.1६.१

दिष्ट्या वर्धामहे सर्वे दिष्ट्या शान्तः पुरोचनः । (६।१)

diṣṭyā vardhāmahe sarve diṣṭyā śāntaḥ purocanaḥ |

6.2६.२

दिष्ट्या मम परं दुःखम् अपनीतं महाद्युते । (६।२)

diṣṭyā mama paraṃ duḥkham apanītaṃ mahādyute |

6.3६.३

त्वम् एव गत्वा विदुर तान् इहानय माचिरात् ॥ (६।३)

tvam eva gatvā vidura tān ihānaya mācirāt ||

7.1७.१

वैशंपायन उवाच । (७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

7.2७.२

एवम् उक्तस्ततः क्षत्ता रथम् आरुह्य शीघ्रगम् । (७।२)

evam uktastataḥ kṣattā ratham āruhya śīghragam |

7.3७.३

अगात् कतिपयाहोभिः पाञ्चालान् राजधर्मवित् । (७।३)

agāt katipayāhobhiḥ pāñcālān rājadharmavit |

7.4७.४

ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रस्य शासनात् । (७।४)

tato jagāma viduro dhṛtarāṣṭrasya śāsanāt |

7.5७.५

सकाशं यज्ञसेनस्य पाण्डवानां च भारत । (७।५)

sakāśaṃ yajñasenasya pāṇḍavānāṃ ca bhārata |

7.6७.६

समुपादाय रत्नानि वसूनि विविधानि च । (७।६)

samupādāya ratnāni vasūni vividhāni ca |

7.7७.७

द्रौपद्याः पाण्डवानां च यज्ञसेनस्य चैव हि । (७।७)

draupadyāḥ pāṇḍavānāṃ ca yajñasenasya caiva hi |

7.8७.८

आगतं विदुरं श्रुत्वा द्रुपदो राजसत्तमः । (७।८)

āgataṃ viduraṃ śrutvā drupado rājasattamaḥ |

7.9७.९

स्वपुत्रैः सह धर्मात्मा पूजयामास धर्मतः ॥ (७।९)

svaputraiḥ saha dharmātmā pūjayāmāsa dharmataḥ ||

8.1८.१

तत्र गत्वा स धर्मज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः । (८।१)

tatra gatvā sa dharmajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |

8.2८.२

द्रुपदं न्यायतो राजन् संयुक्तम् उपतस्थिवान् ॥ (८।२)

drupadaṃ nyāyato rājan saṃyuktam upatasthivān ||

9.1९.१

स चापि प्रतिजग्राह धर्मेण विदुरं ततः । (९।१)

sa cāpi pratijagrāha dharmeṇa viduraṃ tataḥ |

9.2९.२

चक्रे पूजां यथान्यायं विदुरस्य महात्मनः । (९।२)

cakre pūjāṃ yathānyāyaṃ vidurasya mahātmanaḥ |

9.3९.३

चक्रतुश्च यथान्यायं कुशलप्रश्नसंविदम् ॥ (९।३)

cakratuśca yathānyāyaṃ kuśalapraśnasaṃvidam ||

10.1१०.१

ददर्श पाण्डवांस्तत्र वासुदेवं च भारत । (१०।१)

dadarśa pāṇḍavāṃstatra vāsudevaṃ ca bhārata |

10.2१०.२

स्नेहात् परिष्वज्य स तान् पप्रच्छानामयं ततः ॥ (१०।२)

snehāt pariṣvajya sa tān papracchānāmayaṃ tataḥ ||

11.1११.१

तैश्चाप्यमितबुद्धिः स पूजितो ऽथ यथाक्रमम् । (११।१)

taiścāpyamitabuddhiḥ sa pūjito 'tha yathākramam |

11.2११.२

वचनाद् धृतराष्ट्रस्य स्नेहयुक्तं पुनः पुनः । (११।२)

vacanād dhṛtarāṣṭrasya snehayuktaṃ punaḥ punaḥ |

11.3११.३

पाण्डवा विनयोपेता नत्वालिङ्ग्य विशां पते । (११।३)

pāṇḍavā vinayopetā natvāliṅgya viśāṃ pate |

11.4११.४

दृष्ट्वा मुहुर् मुहू राजन् हर्षाद् अश्रूण्यवर्तयन् ॥ (११।४)

dṛṣṭvā muhur muhū rājan harṣād aśrūṇyavartayan ||

12.1१२.१

पप्रच्छानामयं राजंस्ततस्तान् पाण्डुनन्दनान् । (१२।१)

papracchānāmayaṃ rājaṃstatastān pāṇḍunandanān |

12.2१२.२

प्रददौ चापि रत्नानि विविधानि वसूनि च ॥ (१२।२)

pradadau cāpi ratnāni vividhāni vasūni ca ||

13.1१३.१

पाण्डवानां च कुन्त्याश्च द्रौपद्याश्च विशां पते । (१३।१)

pāṇḍavānāṃ ca kuntyāśca draupadyāśca viśāṃ pate |

13.2१३.२

द्रुपदस्य च पुत्राणां यथा दत्तानि कौरवैः । (१३।२)

drupadasya ca putrāṇāṃ yathā dattāni kauravaiḥ |

13.3१३.३

संकर्षणं वासुदेवं प्रणम्य विदुरस्ततः । (१३।३)

saṃkarṣaṇaṃ vāsudevaṃ praṇamya vidurastataḥ |

13.4१३.४

आसने काञ्चने शुभ्रे निषसाद महामतिः । (१३।४)

āsane kāñcane śubhre niṣasāda mahāmatiḥ |

13.5१३.५

कृत्वा मिथस्तु संलापं मुदा पुनर् अभाषत । (१३।५)

kṛtvā mithastu saṃlāpaṃ mudā punar abhāṣata |

13.6१३.६

भीष्मद्रोणाजमीढैश्च यद् उक्तं पाण्डवान् प्रति । (१३।६)

bhīṣmadroṇājamīḍhaiśca yad uktaṃ pāṇḍavān prati |

13.7१३.७

अवदत् तत्र तत् सर्वं सर्वेषाम् अनुशृण्वताम् ॥ (१३।७)

avadat tatra tat sarvaṃ sarveṣām anuśṛṇvatām ||

14.1१४.१

प्रोवाच चामितमतिः प्रश्रितं विनयान्वितः । (१४।१)

provāca cāmitamatiḥ praśritaṃ vinayānvitaḥ |

14.2१४.२

द्रुपदं पाण्डुपुत्राणां संनिधौ केशवस्य च ॥ (१४।२)

drupadaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ saṃnidhau keśavasya ca ||

15.1१५.१

राजञ् शृणु सहामात्यः सपुत्रश्च वचो मम । (१५।१)

rājañ śṛṇu sahāmātyaḥ saputraśca vaco mama |

15.2१५.२

धृतराष्ट्रः सपुत्रस्त्वां सहामात्यः सबान्धवः ॥ (१५।२)

dhṛtarāṣṭraḥ saputrastvāṃ sahāmātyaḥ sabāndhavaḥ ||

16.1१६.१

अब्रवीत् कुशलं राजन् प्रीयमाणः पुनः पुनः । (१६।१)

abravīt kuśalaṃ rājan prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ |

16.2१६.२

प्रीतिमांस्ते दृढं चापि संबन्धेन नराधिप ॥ (१६।२)

prītimāṃste dṛḍhaṃ cāpi saṃbandhena narādhipa ||

17.1१७.१

तथा भीष्मः शांतनवः कौरवैः सह सर्वशः । (१७।१)

tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ kauravaiḥ saha sarvaśaḥ |

17.2१७.२

कुशलं त्वां महाप्राज्ञः सर्वतः परिपृच्छति ॥ (१७।२)

kuśalaṃ tvāṃ mahāprājñaḥ sarvataḥ paripṛcchati ||

18.1१८.१

भारद्वाजो महेष्वासो द्रोणः प्रियसखस्तव । (१८।१)

bhāradvājo maheṣvāso droṇaḥ priyasakhastava |

18.2१८.२

समाश्लेषम् उपेत्य त्वां कुशलं परिपृच्छति ॥ (१८।२)

samāśleṣam upetya tvāṃ kuśalaṃ paripṛcchati ||

19.1१९.१

धृतराष्ट्रश्च पाञ्चाल्य त्वया संबन्धम् ईयिवान् । (१९।१)

dhṛtarāṣṭraśca pāñcālya tvayā saṃbandham īyivān |

19.2१९.२

कृतार्थं मन्यत आत्मानं तथा सर्वे ऽपि कौरवाः । (१९।२)

kṛtārthaṃ manyata ātmānaṃ tathā sarve 'pi kauravāḥ |

19.3१९.३

त्रिदशैः सह संबन्धो न तथा प्रीतिकृत्तमः ॥ (१९।३)

tridaśaiḥ saha saṃbandho na tathā prītikṛttamaḥ ||

20.1२०.१

न तथा राज्यसंप्राप्तिस्तेषां प्रीतिकरी मता । (२०।१)

na tathā rājyasaṃprāptisteṣāṃ prītikarī matā |

20.2२०.२

यथा संबन्धकं प्राप्य यज्ञसेन त्वया सह ॥ (२०।२)

yathā saṃbandhakaṃ prāpya yajñasena tvayā saha ||

21.1२१.१

एतद् विदित्वा तु भवान् प्रस्थापयतु पाण्डवान् । (२१।१)

etad viditvā tu bhavān prasthāpayatu pāṇḍavān |

21.2२१.२

द्रष्टुं हि पाण्डुदायादांस्त्वरन्ते कुरवो भृशम् ॥ (२१।२)

draṣṭuṃ hi pāṇḍudāyādāṃstvarante kuravo bhṛśam ||

22.1२२.१

विप्रोषिता दीर्घकालम् इमे चापि नरर्षभाः । (२२।१)

viproṣitā dīrghakālam ime cāpi nararṣabhāḥ |

22.2२२.२

उत्सुका नगरं द्रष्टुं भविष्यन्ति पृथा तथा ॥ (२२।२)

utsukā nagaraṃ draṣṭuṃ bhaviṣyanti pṛthā tathā ||

23.1२३.१

कृष्णाम् अपि च पाञ्चालीं सर्वाः कुरुवरस्त्रियः । (२३।१)

kṛṣṇām api ca pāñcālīṃ sarvāḥ kuruvarastriyaḥ |

23.2२३.२

द्रष्टुकामाः प्रतीक्षन्ते पुरं च विषयं च नः ॥ (२३।२)

draṣṭukāmāḥ pratīkṣante puraṃ ca viṣayaṃ ca naḥ ||

24.1२४.१

स भवान् पाण्डुपुत्राणाम् आज्ञापयतु माचिरम् । (२४।१)

sa bhavān pāṇḍuputrāṇām ājñāpayatu māciram |

24.2२४.२

गमनं सहदाराणाम् एतद् आगमनं मम ॥ (२४।२)

gamanaṃ sahadārāṇām etad āgamanaṃ mama ||

25.1२५.१

विसृष्टेषु त्वया राजन् पाण्डवेषु महात्मसु । (२५।१)

visṛṣṭeṣu tvayā rājan pāṇḍaveṣu mahātmasu |

25.2२५.२

ततो ऽहं प्रेषयिष्यामि धृतराष्ट्रस्य शीघ्रगान् । (२५।२)

tato 'haṃ preṣayiṣyāmi dhṛtarāṣṭrasya śīghragān |

25.3२५.३

आगमिष्यन्ति कौन्तेयाः कुन्ती च सह कृष्णया ॥ (२५।३)

āgamiṣyanti kaunteyāḥ kuntī ca saha kṛṣṇayā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 198

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit