MBh, 1, 198
Select a line for its word-by-word analysis.
भीष्मः शांतनवो विद्वान् द्रोणश्च भगवान् ऋषिः । (१।२)
bhīṣmaḥ śāṃtanavo vidvān droṇaśca bhagavān ṛṣiḥ |
हितं परमकं वाक्यं त्वं च सत्यं ब्रवीषि माम् ॥ (१।३)
hitaṃ paramakaṃ vākyaṃ tvaṃ ca satyaṃ bravīṣi mām ||
यथैव पाण्डोस्ते वीराः कुन्तीपुत्रा महारथाः । (२।१)
yathaiva pāṇḍoste vīrāḥ kuntīputrā mahārathāḥ |
तथैव पाण्डुपुत्राणाम् इदं राज्यं न संशयः ॥ (३।२)
tathaiva pāṇḍuputrāṇām idaṃ rājyaṃ na saṃśayaḥ ||
क्षत्तर् आनय गच्छैतान् सह मात्रा सुसत्कृतान् । (४।१)
kṣattar ānaya gacchaitān saha mātrā susatkṛtān |
दिष्ट्या जीवन्ति ते पार्था दिष्ट्या जीवति सा पृथा । (५।१)
diṣṭyā jīvanti te pārthā diṣṭyā jīvati sā pṛthā |
दिष्ट्या द्रुपदकन्यां च लब्धवन्तो महारथाः ॥ (५।२)
diṣṭyā drupadakanyāṃ ca labdhavanto mahārathāḥ ||
दिष्ट्या वर्धामहे सर्वे दिष्ट्या शान्तः पुरोचनः । (६।१)
diṣṭyā vardhāmahe sarve diṣṭyā śāntaḥ purocanaḥ |
एवम् उक्तस्ततः क्षत्ता रथम् आरुह्य शीघ्रगम् । (७।२)
evam uktastataḥ kṣattā ratham āruhya śīghragam |
द्रौपद्याः पाण्डवानां च यज्ञसेनस्य चैव हि । (७।७)
draupadyāḥ pāṇḍavānāṃ ca yajñasenasya caiva hi |
स्वपुत्रैः सह धर्मात्मा पूजयामास धर्मतः ॥ (७।९)
svaputraiḥ saha dharmātmā pūjayāmāsa dharmataḥ ||
तत्र गत्वा स धर्मज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः । (८।१)
tatra gatvā sa dharmajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |
द्रुपदं न्यायतो राजन् संयुक्तम् उपतस्थिवान् ॥ (८।२)
drupadaṃ nyāyato rājan saṃyuktam upatasthivān ||
स्नेहात् परिष्वज्य स तान् पप्रच्छानामयं ततः ॥ (१०।२)
snehāt pariṣvajya sa tān papracchānāmayaṃ tataḥ ||
तैश्चाप्यमितबुद्धिः स पूजितो ऽथ यथाक्रमम् । (११।१)
taiścāpyamitabuddhiḥ sa pūjito 'tha yathākramam |
वचनाद् धृतराष्ट्रस्य स्नेहयुक्तं पुनः पुनः । (११।२)
vacanād dhṛtarāṣṭrasya snehayuktaṃ punaḥ punaḥ |
पाण्डवा विनयोपेता नत्वालिङ्ग्य विशां पते । (११।३)
pāṇḍavā vinayopetā natvāliṅgya viśāṃ pate |
दृष्ट्वा मुहुर् मुहू राजन् हर्षाद् अश्रूण्यवर्तयन् ॥ (११।४)
dṛṣṭvā muhur muhū rājan harṣād aśrūṇyavartayan ||
पप्रच्छानामयं राजंस्ततस्तान् पाण्डुनन्दनान् । (१२।१)
papracchānāmayaṃ rājaṃstatastān pāṇḍunandanān |
पाण्डवानां च कुन्त्याश्च द्रौपद्याश्च विशां पते । (१३।१)
pāṇḍavānāṃ ca kuntyāśca draupadyāśca viśāṃ pate |
द्रुपदस्य च पुत्राणां यथा दत्तानि कौरवैः । (१३।२)
drupadasya ca putrāṇāṃ yathā dattāni kauravaiḥ |
कृत्वा मिथस्तु संलापं मुदा पुनर् अभाषत । (१३।५)
kṛtvā mithastu saṃlāpaṃ mudā punar abhāṣata |
भीष्मद्रोणाजमीढैश्च यद् उक्तं पाण्डवान् प्रति । (१३।६)
bhīṣmadroṇājamīḍhaiśca yad uktaṃ pāṇḍavān prati |
अवदत् तत्र तत् सर्वं सर्वेषाम् अनुशृण्वताम् ॥ (१३।७)
avadat tatra tat sarvaṃ sarveṣām anuśṛṇvatām ||
प्रोवाच चामितमतिः प्रश्रितं विनयान्वितः । (१४।१)
provāca cāmitamatiḥ praśritaṃ vinayānvitaḥ |
द्रुपदं पाण्डुपुत्राणां संनिधौ केशवस्य च ॥ (१४।२)
drupadaṃ pāṇḍuputrāṇāṃ saṃnidhau keśavasya ca ||
धृतराष्ट्रः सपुत्रस्त्वां सहामात्यः सबान्धवः ॥ (१५।२)
dhṛtarāṣṭraḥ saputrastvāṃ sahāmātyaḥ sabāndhavaḥ ||
अब्रवीत् कुशलं राजन् प्रीयमाणः पुनः पुनः । (१६।१)
abravīt kuśalaṃ rājan prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ |
प्रीतिमांस्ते दृढं चापि संबन्धेन नराधिप ॥ (१६।२)
prītimāṃste dṛḍhaṃ cāpi saṃbandhena narādhipa ||
तथा भीष्मः शांतनवः कौरवैः सह सर्वशः । (१७।१)
tathā bhīṣmaḥ śāṃtanavaḥ kauravaiḥ saha sarvaśaḥ |
कुशलं त्वां महाप्राज्ञः सर्वतः परिपृच्छति ॥ (१७।२)
kuśalaṃ tvāṃ mahāprājñaḥ sarvataḥ paripṛcchati ||
भारद्वाजो महेष्वासो द्रोणः प्रियसखस्तव । (१८।१)
bhāradvājo maheṣvāso droṇaḥ priyasakhastava |
समाश्लेषम् उपेत्य त्वां कुशलं परिपृच्छति ॥ (१८।२)
samāśleṣam upetya tvāṃ kuśalaṃ paripṛcchati ||
धृतराष्ट्रश्च पाञ्चाल्य त्वया संबन्धम् ईयिवान् । (१९।१)
dhṛtarāṣṭraśca pāñcālya tvayā saṃbandham īyivān |
कृतार्थं मन्यत आत्मानं तथा सर्वे ऽपि कौरवाः । (१९।२)
kṛtārthaṃ manyata ātmānaṃ tathā sarve 'pi kauravāḥ |
त्रिदशैः सह संबन्धो न तथा प्रीतिकृत्तमः ॥ (१९।३)
tridaśaiḥ saha saṃbandho na tathā prītikṛttamaḥ ||
न तथा राज्यसंप्राप्तिस्तेषां प्रीतिकरी मता । (२०।१)
na tathā rājyasaṃprāptisteṣāṃ prītikarī matā |
यथा संबन्धकं प्राप्य यज्ञसेन त्वया सह ॥ (२०।२)
yathā saṃbandhakaṃ prāpya yajñasena tvayā saha ||
एतद् विदित्वा तु भवान् प्रस्थापयतु पाण्डवान् । (२१।१)
etad viditvā tu bhavān prasthāpayatu pāṇḍavān |
द्रष्टुं हि पाण्डुदायादांस्त्वरन्ते कुरवो भृशम् ॥ (२१।२)
draṣṭuṃ hi pāṇḍudāyādāṃstvarante kuravo bhṛśam ||
विप्रोषिता दीर्घकालम् इमे चापि नरर्षभाः । (२२।१)
viproṣitā dīrghakālam ime cāpi nararṣabhāḥ |
उत्सुका नगरं द्रष्टुं भविष्यन्ति पृथा तथा ॥ (२२।२)
utsukā nagaraṃ draṣṭuṃ bhaviṣyanti pṛthā tathā ||
कृष्णाम् अपि च पाञ्चालीं सर्वाः कुरुवरस्त्रियः । (२३।१)
kṛṣṇām api ca pāñcālīṃ sarvāḥ kuruvarastriyaḥ |
द्रष्टुकामाः प्रतीक्षन्ते पुरं च विषयं च नः ॥ (२३।२)
draṣṭukāmāḥ pratīkṣante puraṃ ca viṣayaṃ ca naḥ ||
स भवान् पाण्डुपुत्राणाम् आज्ञापयतु माचिरम् । (२४।१)
sa bhavān pāṇḍuputrāṇām ājñāpayatu māciram |
विसृष्टेषु त्वया राजन् पाण्डवेषु महात्मसु । (२५।१)
visṛṣṭeṣu tvayā rājan pāṇḍaveṣu mahātmasu |
ततो ऽहं प्रेषयिष्यामि धृतराष्ट्रस्य शीघ्रगान् । (२५।२)
tato 'haṃ preṣayiṣyāmi dhṛtarāṣṭrasya śīghragān |
आगमिष्यन्ति कौन्तेयाः कुन्ती च सह कृष्णया ॥ (२५।३)
āgamiṣyanti kaunteyāḥ kuntī ca saha kṛṣṇayā ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.