वैशंपायन उवाच । (१।१)

एतस्मिन्न् एव काले तु तस्मिञ् जनसमागमे । (१।२)

दत्ते ऽवकाशे पुरुषैर् विस्मयोत्फुल्ललोचनैः । (१।३)

विवेश रङ्गं विस्तीर्णं कर्णः परपुरंजयः ॥ (१।४)

सहजं कवचं बिभ्रत् कुण्डलोद्द्योतिताननः । (२।१)

सधनुर् बद्धनिस्त्रिंशः पादचारीव पर्वतः ॥ (२।२)

कन्यागर्भः पृथुयशाः पृथायाः पृथुलोचनः । (३।१)

तीक्ष्णांशोर् भास्करस्यांशः कर्णो ऽरिगणसूदनः ॥ (३।२)

सिंहर्षभगजेन्द्राणां तुल्यवीर्यपराक्रमः । (४।१)

दीप्तिकान्तिद्युतिगुणैः सूर्येन्दुज्वलनोपमः ॥ (४।२)

प्रांशुः कनकतालाभः सिंहसंहननो युवा । (५।१)

असंख्येयगुणः श्रीमान् भास्करस्यात्मसंभवः ॥ (५।२)

स निरीक्ष्य महाबाहुः सर्वतो रङ्गमण्डलम् । (६।१)

प्रणामं द्रोणकृपयोर् नात्यादृतम् इवाकरोत् ॥ (६।२)

स समाजजनः सर्वो निश्चलः स्थिरलोचनः । (७।१)

को ऽयम् इत्यागतक्षोभः कौतूहलपरो ऽभवत् ॥ (७।२)

सो ऽब्रवीन् मेघधीरेण स्वरेण वदतां वरः । (८।१)

भ्राता भ्रातरम् अज्ञातं सावित्रः पाकशासनिम् ॥ (८।२)

पार्थ यत् ते कृतं कर्म विशेषवद् अहं ततः । (९।१)

करिष्ये पश्यतां नॄणां मात्मना विस्मयं गमः ॥ (९।२)

असमाप्ते ततस्तस्य वचने वदतां वर । (१०।१)

यन्त्रोत्क्षिप्त इव क्षिप्रम् उत्तस्थौ सर्वतो जनः ॥ (१०।२)

प्रीतिश्च पुरुषव्याघ्र दुर्योधनम् अथास्पृशत् । (११।१)

ह्रीश्च क्रोधश्च बीभत्सुं क्षणेनान्वविशच्च ह ॥ (११।२)

ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः कर्णः प्रियरणः सदा । (१२।१)

यत् कृतं तत्र पार्थेन तच्चकार महाबलः ॥ (१२।२)

अथ दुर्योधनस्तत्र भ्रातृभिः सह भारत । (१३।१)

कर्णं परिष्वज्य मुदा ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१३।२)

स्वागतं ते महाबाहो दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि मानद । (१४।१)

अहं च कुरुराज्यं च यथेष्टम् उपभुज्यताम् ॥ (१४।२)

कर्ण उवाच । (१५।१)

कृतं सर्वेण मे ऽन्येन सखित्वं च त्वया वृणे । (१५।२)

द्वन्द्वयुद्धं च पार्थेन कर्तुम् इच्छामि भारत । (१५।३)

एवम् उक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा । (१५।४)

कर्णं दीर्घाञ्चितभुजं परिष्वज्येदम् अब्रवीत् ॥ (१५।५)

दुर्योधन उवाच । (१६।१)

भुङ्क्ष्व भोगान् मया सार्धं बन्धूनां प्रियकृद् भव । (१६।२)

दुर्हृदां कुरु सर्वेषां मूर्ध्नि पादम् अरिंदम ॥ (१६।३)

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

ततः क्षिप्तम् इवात्मानं मत्वा पार्थो ऽभ्यभाषत । (१७।२)

कर्णं भ्रातृसमूहस्य मध्ये ऽचलम् इव स्थितम् ॥ (१७।३)

अनाहूतोपसृप्तानाम् अनाहूतोपजल्पिनाम् । (१८।१)

ये लोकास्तान् हतः कर्ण मया त्वं प्रतिपत्स्यसे ॥ (१८।२)

कर्ण उवाच । (१९।१)

रङ्गो ऽयं सर्वसामान्यः किम् अत्र तव फल्गुन । (१९।२)

वीर्यश्रेष्ठाश्च राजन्या बलं धर्मो ऽनुवर्तते । (१९।३)

वाग्वीर्या ब्राह्मणाः प्रोक्ता वैश्याश्च धनवीर्यतः । (१९।४)

कर्मवीर्याः स्मृताः शूद्रा ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ (१९।५)

किं क्षेपैर् दुर्बलाश्वासैः शरैः कथय भारत । (२०।१)

गुरोः समक्षं यावत् ते हराम्यद्य शिरः शरैः ॥ (२०।२)

वैशंपायन उवाच । (२१।१)

ततो द्रोणाभ्यनुज्ञातः पार्थः परपुरंजयः । (२१।२)

भ्रातृभिस्त्वरयाश्लिष्टो रणायोपजगाम तम् ॥ (२१।३)

ततो दुर्योधनेनापि सभ्रात्रा समरोद्यतः । (२२।१)

परिष्वक्तः स्थितः कर्णः प्रगृह्य सशरं धनुः ॥ (२२।२)

ततः सविद्युत्स्तनितैः सेन्द्रायुधपुरोजवैः । (२३।१)

आवृतं गगनं मेघैर् बलाकापङ्क्तिहासिभिः ॥ (२३।२)

ततः स्नेहाद्धरिहयं दृष्ट्वा रङ्गावलोकिनम् । (२४।१)

भास्करो ऽप्यनयन् नाशं समीपोपगतान् घनान् ॥ (२४।२)

मेघच्छायोपगूढस्तु ततो ऽदृश्यत पाण्डवः । (२५।१)

सूर्यातपपरिक्षिप्तः कर्णो ऽपि समदृश्यत ॥ (२५।२)

धार्तराष्ट्रा यतः कर्णस्तस्मिन् देशे व्यवस्थिताः । (२६।१)

भारद्वाजः कृपो भीष्मो यतः पार्थस्ततो ऽभवन् ॥ (२६।२)

द्विधा रङ्गः समभवत् स्त्रीणां द्वैधम् अजायत । (२७।१)

कुन्तिभोजसुता मोहं विज्ञातार्था जगाम ह ॥ (२७।२)

तां तथा मोहसम्पन्नां विदुरः सर्वधर्मवित् । (२८।१)

कुन्तीम् आश्वासयामास प्रोक्ष्याद्भिश्चन्दनोक्षितैः ॥ (२८।२)

ततः प्रत्यागतप्राणा तावुभावपि दंशितौ । (२९।१)

पुत्रौ दृष्ट्वा सुसंतप्ता नान्वपद्यत किंचन ॥ (२९।२)

तावुद्यतमहाचापौ कृपः शारद्वतो ऽब्रवीत् । (३०।१)

द्वन्द्वयुद्धसमाचारे कुशलः सर्वधर्मवित् ॥ (३०।२)

अयं पृथायास्तनयः कनीयान् पाण्डुनन्दनः । (३१।१)

कौरवो भवता सार्धं द्वन्द्वयुद्धं करिष्यति ॥ (३१।२)

त्वम् अप्येवं महाबाहो मातरं पितरं कुलम् । (३२।१)

कथयस्व नरेन्द्राणां येषां त्वं कुलवर्धनः । (३२।२)

ततो विदित्वा पार्थस्त्वां प्रतियोत्स्यति वा न वा । (३२।३)

वृथाकुलसमाचारैर् न युध्यन्ते नृपात्मजाः ॥ (३२।४)

एवम् उक्तस्य कर्णस्य व्रीडावनतम् आननम् । (३३।१)

बभौ वर्षाम्बुभिः क्लिन्नं पद्मम् आगलितं यथा ॥ (३३।२)

दुर्योधन उवाच । (३४।१)

आचार्य त्रिविधा योनी राज्ञां शास्त्रविनिश्चये । (३४।२)

तत्कुलीनश्च शूरश्च सेनां यश्च प्रकर्षति । (३४।३)

अद्भ्यो ऽग्निर् ब्रह्मतः क्षत्रम् अश्मनो लोहम् उत्थितम् । (३४।४)

तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति ॥ (३४।५)

यद्ययं फल्गुनो युद्धे नाराज्ञा योद्धुम् इच्छति । (३५।१)

तस्माद् एषो ऽङ्गविषये मया राज्ये ऽभिषिच्यते । (३५।२)

ततो राजानम् आमन्त्र्य गाङ्गेयं च पितामहम् । (३५।३)

अभिषेकस्य संभारान् समानीय द्विजातिभिः । (३५।४)

गोसहस्रायुतं दत्त्वा युक्तानां पुण्यकर्मणाम् । (३५।५)

अर्हो ऽयम् अङ्गराज्यस्य इति वाच्य द्विजातिभिः ॥ (३५।६)

वैशंपायन उवाच । (३६।१)

ततस्तस्मिन् क्षणे कर्णः सलाजकुसुमैर् घटैः । (३६।२)

काञ्चनैः काञ्चने पीठे मन्त्रविद्भिर् महारथः । (३६।३)

अभिषिक्तो ऽङ्गराज्ये स श्रिया युक्तो महाबलः । (३६।४)

समौलिहारकेयूरैः सहस्ताभरणाङ्गदैः । (३६।५)

राजलिङ्गैस्तथान्यैश्च भूषितो भूषणैः शुभैः ॥ (३६।६)

सच्छत्रवालव्यजनो जयशब्दान्तरेण च । (३७।१)

उवाच कौरवं राजा राजानं तं वृषस्तदा । (३७।२)

सभाज्यमानो विप्रैश्च प्रदत्त्वा ह्यमितं वसु ॥ (३७।३)

अस्य राज्यप्रदानस्य सदृशं किं ददानि ते । (३८।१)

प्रब्रूहि राजशार्दूल कर्ता ह्यस्मि तथा नृप । (३८।२)

अत्यन्तं सख्यम् इच्छामीत्याह तं स सुयोधनः ॥ (३८।३)

एवम् उक्तस्ततः कर्णस्तथेति प्रत्यभाषत । (३९।१)

वैशंपायनः । (३९।२)

अङ्गराजस्य युक्तांश्च दत्त्वा राजपरिच्छदान् । (३९।३)

हर्षाच्चोभौ समाश्लिष्य परां मुदम् अवापतुः ॥ (३९।४)