महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 19

317 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वासुदेव उवाच । (१।१)

vāsudeva uvāca

1.2१.२

शाल्वबाणार्दिते तस्मिन् प्रद्युम्ने बलिनां वरे । (१।२)

śālvabāṇārdite tasmin pradyumne balināṃ vare |

1.3१.३

वृष्णयो भग्नसंकल्पा विव्यथुः पृतनागताः ॥ (१।३)

vṛṣṇayo bhagnasaṃkalpā vivyathuḥ pṛtanāgatāḥ ||

2.1२.१

हाहाकृतम् अभूत् सर्वं वृष्ण्यन्धकबलं तदा । (२।१)

hāhākṛtam abhūt sarvaṃ vṛṣṇyandhakabalaṃ tadā |

2.2२.२

प्रद्युम्ने पतिते राजन् परे च मुदिताभवन् ॥ (२।२)

pradyumne patite rājan pare ca muditābhavan ||

3.1३.१

तं तथा मोहितं दृष्ट्वा सारथिर् जवनैर् हयैः । (३।१)

taṃ tathā mohitaṃ dṛṣṭvā sārathir javanair hayaiḥ |

3.2३.२

रणाद् अपाहरत् तूर्णं शिक्षितो दारुकिस् ततः ॥ (३।२)

raṇād apāharat tūrṇaṃ śikṣito dārukis tataḥ ||

4.1४.१

नातिदूरापयाते तु रथे रथवरप्रणुत् । (४।१)

nātidūrāpayāte tu rathe rathavarapraṇut |

4.2४.२

धनुर् गृहीत्वा यन्तारं लब्धसंज्ञो ऽब्रवीद् इदम् ॥ (४।२)

dhanur gṛhītvā yantāraṃ labdhasaṃjño 'bravīd idam ||

5.1५.१

सौते किं ते व्यवसितं कस्माद् यासि पराङ्मुखः । (५।१)

saute kiṃ te vyavasitaṃ kasmād yāsi parāṅmukhaḥ |

5.2५.२

नैष वृष्णिप्रवीराणाम् आहवे धर्म उच्यते ॥ (५।२)

naiṣa vṛṣṇipravīrāṇām āhave dharma ucyate ||

6.1६.१

कच्चित् सौते न ते मोहः शाल्वं दृष्ट्वा महाहवे । (६।१)

kaccit saute na te mohaḥ śālvaṃ dṛṣṭvā mahāhave |

6.2६.२

विषादो वा रणं दृष्ट्वा ब्रूहि मे त्वं यथातथम् ॥ (६।२)

viṣādo vā raṇaṃ dṛṣṭvā brūhi me tvaṃ yathātatham ||

7.1७.१

सूत उवाच । (७।१)

sūta uvāca

7.2७.२

जानार्दने न मे मोहो नापि मे भयम् आविशत् । (७।२)

jānārdane na me moho nāpi me bhayam āviśat |

7.3७.३

अतिभारं तु ते मन्ये शाल्वं केशवनन्दन ॥ (७।३)

atibhāraṃ tu te manye śālvaṃ keśavanandana ||

8.1८.१

सो ऽपयामि शनैर् वीर बलवान् एष पापकृत् । (८।१)

so 'payāmi śanair vīra balavān eṣa pāpakṛt |

8.2८.२

मोहितश् च रणे शूरो रक्ष्यः सारथिना रथी ॥ (८।२)

mohitaś ca raṇe śūro rakṣyaḥ sārathinā rathī ||

9.1९.१

आयुष्मंस् त्वं मया नित्यं रक्षितव्यस् त्वयाप्यहम् । (९।१)

āyuṣmaṃs tvaṃ mayā nityaṃ rakṣitavyas tvayāpyaham |

9.2९.२

रक्षितव्यो रथी नित्यम् इति कृत्वापयाम्य् अहम् ॥ (९।२)

rakṣitavyo rathī nityam iti kṛtvāpayāmy aham ||

10.1१०.१

एकश् चासि महाबाहो बहवश् चापि दानवाः । (१०।१)

ekaś cāsi mahābāho bahavaś cāpi dānavāḥ |

10.2१०.२

नसमं रौक्मिणेयाहं रणं मत्वापयाम्य् अहम् ॥ (१०।२)

nasamaṃ raukmiṇeyāhaṃ raṇaṃ matvāpayāmy aham ||

11.1११.१

वासुदेव उवाच । (११।१)

vāsudeva uvāca

11.2११.२

एवं ब्रुवति सूते तु तदा मकरकेतुमान् । (११।२)

evaṃ bruvati sūte tu tadā makaraketumān |

11.3११.३

उवाच सूतं कौरव्य निवर्तय रथं पुनः ॥ (११।३)

uvāca sūtaṃ kauravya nivartaya rathaṃ punaḥ ||

12.1१२.१

दारुकात्मज मैवं त्वं पुनः कार्षीः कथंचन । (१२।१)

dārukātmaja maivaṃ tvaṃ punaḥ kārṣīḥ kathaṃcana |

12.2१२.२

व्यपयानं रणात् सौते जीवतो मम कर्हिचित् ॥ (१२।२)

vyapayānaṃ raṇāt saute jīvato mama karhicit ||

13.1१३.१

न स वृष्णिकुले जातो यो वै त्यजति संगरम् । (१३।१)

na sa vṛṣṇikule jāto yo vai tyajati saṃgaram |

13.2१३.२

यो वा निपतितं हन्ति तवास्मीति च वादिनम् ॥ (१३।२)

yo vā nipatitaṃ hanti tavāsmīti ca vādinam ||

14.1१४.१

तथा स्त्रियं वै यो हन्ति वृद्धं बालं तथैव च । (१४।१)

tathā striyaṃ vai yo hanti vṛddhaṃ bālaṃ tathaiva ca |

14.2१४.२

विरथं विप्रकीर्णं च भग्नशस्त्रायुधं तथा ॥ (१४।२)

virathaṃ viprakīrṇaṃ ca bhagnaśastrāyudhaṃ tathā ||

15.1१५.१

त्वं च सूतकुले जातो विनीतः सूतकर्मणि । (१५।१)

tvaṃ ca sūtakule jāto vinītaḥ sūtakarmaṇi |

15.2१५.२

धर्मज्ञश् चासि वृष्णीनाम् आहवेष्वपि दारुके ॥ (१५।२)

dharmajñaś cāsi vṛṣṇīnām āhaveṣvapi dāruke ||

16.1१६.१

स जानंश् चरितं कृत्स्नं वृष्णीनां पृतनामुखे । (१६।१)

sa jānaṃś caritaṃ kṛtsnaṃ vṛṣṇīnāṃ pṛtanāmukhe |

16.2१६.२

अपयानं पुनः सौते मैवं कार्षीः कथंचन ॥ (१६।२)

apayānaṃ punaḥ saute maivaṃ kārṣīḥ kathaṃcana ||

17.1१७.१

अपयातं हतं पृष्ठे भीतं रणपलायिनम् । (१७।१)

apayātaṃ hataṃ pṛṣṭhe bhītaṃ raṇapalāyinam |

17.2१७.२

गदाग्रजो दुराधर्षः किं मां वक्ष्यति माधवः ॥ (१७।२)

gadāgrajo durādharṣaḥ kiṃ māṃ vakṣyati mādhavaḥ ||

18.1१८.१

केशवस्याग्रजो वापि नीलवासा मदोत्कटः । (१८।१)

keśavasyāgrajo vāpi nīlavāsā madotkaṭaḥ |

18.2१८.२

किं वक्ष्यति महाबाहुर् बलदेवः समागतः ॥ (१८।२)

kiṃ vakṣyati mahābāhur baladevaḥ samāgataḥ ||

19.1१९.१

किं वक्ष्यति शिनेर् नप्ता नरसिंहो महाधनुः । (१९।१)

kiṃ vakṣyati śiner naptā narasiṃho mahādhanuḥ |

19.2१९.२

अपयातं रणात् सौते साम्बश् च समितिंजयः ॥ (१९।२)

apayātaṃ raṇāt saute sāmbaś ca samitiṃjayaḥ ||

20.1२०.१

चारुदेष्णश् च दुर्धर्षस् तथैव गदसारणौ । (२०।१)

cārudeṣṇaś ca durdharṣas tathaiva gadasāraṇau |

20.2२०.२

अक्रूरश् च महाबाहुः किं मां वक्ष्यति सारथे ॥ (२०।२)

akrūraś ca mahābāhuḥ kiṃ māṃ vakṣyati sārathe ||

21.1२१.१

शूरं संभावितं सन्तं नित्यं पुरुषमानिनम् । (२१।१)

śūraṃ saṃbhāvitaṃ santaṃ nityaṃ puruṣamāninam |

21.2२१.२

स्त्रियश् च वृष्णीवीराणां किं मां वक्ष्यन्ति संगताः ॥ (२१।२)

striyaś ca vṛṣṇīvīrāṇāṃ kiṃ māṃ vakṣyanti saṃgatāḥ ||

22.1२२.१

प्रद्युम्नो ऽयम् उपायाति भीतस् त्यक्त्वा महाहवम् । (२२।१)

pradyumno 'yam upāyāti bhītas tyaktvā mahāhavam |

22.2२२.२

धिग् एनम् इति वक्ष्यन्ति न तु वक्ष्यन्ति साध्विति ॥ (२२।२)

dhig enam iti vakṣyanti na tu vakṣyanti sādhviti ||

23.1२३.१

धिग् वाचा परिहासो ऽपि मम वा मद्विधस्य वा । (२३।१)

dhig vācā parihāso 'pi mama vā madvidhasya vā |

23.2२३.२

मृत्युनाभ्यधिकः सौते स त्वं मा व्यपयाः पुनः ॥ (२३।२)

mṛtyunābhyadhikaḥ saute sa tvaṃ mā vyapayāḥ punaḥ ||

24.1२४.१

भारं हि मयि संन्यस्य यातो मधुनिहा हरिः । (२४।१)

bhāraṃ hi mayi saṃnyasya yāto madhunihā hariḥ |

24.2२४.२

यज्ञं भरतसिंहस्य पार्थस्यामिततेजसः ॥ (२४।२)

yajñaṃ bharatasiṃhasya pārthasyāmitatejasaḥ ||

25.1२५.१

कृतवर्मा मया वीरो निर्यास्यन्न् एव वारितः । (२५।१)

kṛtavarmā mayā vīro niryāsyann eva vāritaḥ |

25.2२५.२

शाल्वं निवारयिष्ये ऽहं तिष्ठ त्वम् इति सूतज ॥ (२५।२)

śālvaṃ nivārayiṣye 'haṃ tiṣṭha tvam iti sūtaja ||

26.1२६.१

स च संभावयन् मां वै निवृत्तो हृदिकात्मजः । (२६।१)

sa ca saṃbhāvayan māṃ vai nivṛtto hṛdikātmajaḥ |

26.2२६.२

तं समेत्य रणं त्यक्त्वा किं वक्ष्यामि महारथम् ॥ (२६।२)

taṃ sametya raṇaṃ tyaktvā kiṃ vakṣyāmi mahāratham ||

27.1२७.१

उपयातं दुराधर्षं शङ्खचक्रगदाधरम् । (२७।१)

upayātaṃ durādharṣaṃ śaṅkhacakragadādharam |

27.2२७.२

पुरुषं पुण्डरीकाक्षं किं वक्ष्यामि महाभुजम् ॥ (२७।२)

puruṣaṃ puṇḍarīkākṣaṃ kiṃ vakṣyāmi mahābhujam ||

28.1२८.१

सात्यकिं बलदेवं च ये चान्ये ऽन्धकवृष्णयः । (२८।१)

sātyakiṃ baladevaṃ ca ye cānye 'ndhakavṛṣṇayaḥ |

28.2२८.२

मया स्पर्धन्ति सततं किं नु वक्ष्यामि तान् अहम् ॥ (२८।२)

mayā spardhanti satataṃ kiṃ nu vakṣyāmi tān aham ||

29.1२९.१

त्यक्त्वा रणम् इमं सौते पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः । (२९।१)

tyaktvā raṇam imaṃ saute pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ |

29.2२९.२

त्वयापनीतो विवशो न जीवेयं कथंचन ॥ (२९।२)

tvayāpanīto vivaśo na jīveyaṃ kathaṃcana ||

30.1३०.१

स निवर्त रथेनाशु पुनर् दारुकनन्दन । (३०।१)

sa nivarta rathenāśu punar dārukanandana |

30.2३०.२

न चैतद् एवं कर्तव्यम् अथापत्सु कथंचन ॥ (३०।२)

na caitad evaṃ kartavyam athāpatsu kathaṃcana ||

31.1३१.१

न जीवितम् अहं सौते बहु मन्ये कदाचन । (३१।१)

na jīvitam ahaṃ saute bahu manye kadācana |

31.2३१.२

अपयातो रणाद् भीतः पृष्ठतो ऽभ्याहतः शरैः ॥ (३१।२)

apayāto raṇād bhītaḥ pṛṣṭhato 'bhyāhataḥ śaraiḥ ||

32.1३२.१

कदा वा सूतपुत्र त्वं जानीषे मां भयार्दितम् । (३२।१)

kadā vā sūtaputra tvaṃ jānīṣe māṃ bhayārditam |

32.2३२.२

अपयातं रणं हित्वा यथा कापुरुषं तथा ॥ (३२।२)

apayātaṃ raṇaṃ hitvā yathā kāpuruṣaṃ tathā ||

33.1३३.१

न युक्तं भवता त्यक्तुं संग्रामं दारुकात्मज । (३३।१)

na yuktaṃ bhavatā tyaktuṃ saṃgrāmaṃ dārukātmaja |

33.2३३.२

मयि युद्धार्थिनि भृशं स त्वं याहि यतो रणम् ॥ (३३।२)

mayi yuddhārthini bhṛśaṃ sa tvaṃ yāhi yato raṇam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit