संजय उवाच । (१।१)

तत् प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा मद्रराजः प्रतापवान् । (१।२)

उवाच सारथिं तूर्णं चोदयाश्वान्महाजवान् ॥ (१।३)

एष तिष्ठति वै राजा पाण्डुपुत्रो युधिष्ठिरः । (२।१)

छत्रेण ध्रियमाणेन पाण्डुरेण विराजता ॥ (२।२)

अत्र मां प्रापय क्षिप्रं पश्य मे सारथे बलम् । (३।१)

न समर्था हि मे पार्थाः स्थातुम् अद्य पुरो युधि ॥ (३।२)

एवम् उक्तस्ततः प्रायान्मद्रराजस्य सारथिः । (४।१)

यत्र राजा सत्यसंधो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (४।२)

आपतन्तं च सहसा पाण्डवानां महद् बलम् । (५।१)

दधारैको रणे शल्यो वेलेवोद्धृतम् अर्णवम् ॥ (५।२)

पाण्डवानां बलौघस्तु शल्यम् आसाद्य मारिष । (६।१)

व्यतिष्ठत तदा युद्धे सिन्धोर् वेग इवाचलम् ॥ (६।२)

मद्रराजं तु समरे दृष्ट्वा युद्धाय विष्ठितम् । (७।१)

कुरवः संन्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ (७।२)

तेषु राजन्निवृत्तेषु व्यूढानीकेषु भागशः । (८।१)

प्रावर्तत महारौद्रः संग्रामः शोणितोदकः । (८।२)

समार्छच्चित्रसेनेन नकुलो युद्धदुर्मदः ॥ (८।३)

तौ परस्परम् आसाद्य चित्रकार्मुकधारिणौ । (९।१)

मेघाविव यथोद्वृत्तौ दक्षिणोत्तरवर्षिणौ ॥ (९।२)

शरतोयैः सिषिचतुस्तौ परस्परम् आहवे । (१०।१)

नान्तरं तत्र पश्यामि पाण्डवस्येतरस्य वा ॥ (१०।२)

उभौ कृतास्त्रौ बलिनौ रथचर्याविशारदौ । (११।१)

परस्परवधे यत्तौ छिद्रान्वेषणतत्परौ ॥ (११।२)

चित्रसेनस्तु भल्लेन पीतेन निशितेन च । (१२।१)

नकुलस्य महाराज मुष्टिदेशे ऽछिनद् धनुः ॥ (१२।२)

अथैनं छिन्नधन्वानं रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैः । (१३।१)

त्रिभिः शरैर् असंभ्रान्तो ललाटे वै समर्पयत् ॥ (१३।२)

हयांश्चास्य शरैस्तीक्ष्णैः प्रेषयामास मृत्यवे । (१४।१)

तथा ध्वजं सारथिं च त्रिभिस्त्रिभिर् अपातयत् ॥ (१४।२)

स शत्रुभुजनिर्मुक्तैर् ललाटस्थैस्त्रिभिः शरैः । (१५।१)

नकुलः शुशुभे राजंस्त्रिशृङ्ग इव पर्वतः ॥ (१५।२)

स छिन्नधन्वा विरथः खड्गम् आदाय चर्म च । (१६।१)

रथाद् अवातरद् वीरः शैलाग्राद् इव केसरी ॥ (१६।२)

पद्भ्याम् आपततस्तस्य शरवृष्टिम् अवासृजत् । (१७।१)

नकुलो ऽप्यग्रसत् तां वै चर्मणा लघुविक्रमः ॥ (१७।२)

चित्रसेनरथं प्राप्य चित्रयोधी जितश्रमः । (१८।१)

आरुरोह महाबाहुः सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (१८।२)

सकुण्डलं समुकुटं सुनसं स्वायतेक्षणम् । (१९।१)

चित्रसेनशिरः कायाद् अपाहरत पाण्डवः । (१९।२)

स पपात रथोपस्थाद् दिवाकरसमप्रभः ॥ (१९।३)

चित्रसेनं विशस्तं तु दृष्ट्वा तत्र महारथाः । (२०।१)

साधुवादस्वनांश्चक्रुः सिंहनादांश्च पुष्कलान् ॥ (२०।२)

विशस्तं भ्रातरं दृष्ट्वा कर्णपुत्रौ महारथौ । (२१।१)

सुषेणः सत्यसेनश्च मुञ्चन्तौ निशिताञ् शरान् ॥ (२१।२)

ततो ऽभ्यधावतां तूर्णं पाण्डवं रथिनां वरम् । (२२।१)

जिघांसन्तौ यथा नागं व्याघ्रौ राजन्महावने ॥ (२२।२)

तावभ्यधावतां तीक्ष्णौ द्वावप्येनं महारथम् । (२३।१)

शरौघान् सम्यग् अस्यन्तौ जीमूतौ सलिलं यथा ॥ (२३।२)

स शरैः सर्वतो विद्धः प्रहृष्ट इव पाण्डवः । (२४।१)

अन्यत् कार्मुकम् आदाय रथम् आरुह्य वीर्यवान् । (२४।२)

अतिष्ठत रणे वीरः क्रुद्धरूप इवान्तकः ॥ (२४।३)

तस्य तौ भ्रातरौ राजञ् शरैः संनतपर्वभिः । (२५।१)

रथं विशकलीकर्तुं समारब्धौ विशां पते ॥ (२५।२)

ततः प्रहस्य नकुलश्चतुर्भिश्चतुरो रणे । (२६।१)

जघान निशितैस्तीक्ष्णैः सत्यसेनस्य वाजिनः ॥ (२६।२)

ततः संधाय नाराचं रुक्मपुङ्खं शिलाशितम् । (२७।१)

धनुश्चिछेद राजेन्द्र सत्यसेनस्य पाण्डवः ॥ (२७।२)

अथान्यं रथम् आस्थाय धनुर् आदाय चापरम् । (२८।१)

सत्यसेनः सुषेणश्च पाण्डवं पर्यधावताम् ॥ (२८।२)

अविध्यत् तावसंभ्रान्तौ माद्रीपुत्रः प्रतापवान् । (२९।१)

द्वाभ्यां द्वाभ्यां महाराज शराभ्यां रणमूर्धनि ॥ (२९।२)

सुषेणस्तु ततः क्रुद्धः पाण्डवस्य महद् धनुः । (३०।१)

चिछेद प्रहसन् युद्धे क्षुरप्रेण महारथः ॥ (३०।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय नकुलः क्रोधमूर्छितः । (३१।१)

सुषेणं पञ्चभिर् विद्ध्वा ध्वजम् एकेन चिच्छिदे ॥ (३१।२)

सत्यसेनस्य च धनुर् हस्तावापं च मारिष । (३२।१)

चिछेद तरसा युद्धे तत उच्चुक्रुशुर् जनाः ॥ (३२।२)

अथान्यद् धनुर् आदाय वेगघ्नं भारसाधनम् । (३३।१)

शरैः संछादयामास समन्तात् पाण्डुनन्दनम् ॥ (३३।२)

संनिवार्य तु तान् बाणान्नकुलः परवीरहा । (३४।१)

सत्यसेनं सुषेणं च द्वाभ्यां द्वाभ्याम् अविध्यत ॥ (३४।२)

तावेनं प्रत्यविध्येतां पृथक् पृथग् अजिह्मगैः । (३५।१)

सारथिं चास्य राजेन्द्र शरैर् विव्यधतुः शितैः ॥ (३५।२)

सत्यसेनो रथेषां तु नकुलस्य धनुस्तथा । (३६।१)

पृथक् शराभ्यां चिछेद कृतहस्तः प्रतापवान् ॥ (३६।२)

स रथे ऽतिरथस्तिष्ठन् रथशक्तिं परामृशत् । (३७।१)

स्वर्णदण्डाम् अकुण्ठाग्रां तैलधौतां सुनिर्मलाम् ॥ (३७।२)

लेलिहानाम् इव विभो नागकन्यां महाविषाम् । (३८।१)

समुद्यम्य च चिक्षेप सत्यसेनस्य संयुगे ॥ (३८।२)

सा तस्य हृदयं संख्ये बिभेद शतधा नृप । (३९।१)

स पपात रथाद् भूमौ गतसत्त्वो ऽल्पचेतनः ॥ (३९।२)

भ्रातरं निहतं दृष्ट्वा सुषेणः क्रोधमूर्छितः । (४०।१)

अभ्यवर्षच्छरैस्तूर्णं पदातिं पाण्डुनन्दनम् ॥ (४०।२)

नकुलं विरथं दृष्ट्वा द्रौपदेयो महाबलः । (४१।१)

सुतसोमो ऽभिदुद्राव परीप्सन् पितरं रणे ॥ (४१।२)

ततो ऽधिरुह्य नकुलः सुतसोमस्य तं रथम् । (४२।१)

शुशुभे भरतश्रेष्ठो गिरिस्थ इव केसरी । (४२।२)

सो ऽन्यत् कार्मुकम् आदाय सुषेणं समयोधयत् ॥ (४२।३)

तावुभौ शरवर्षाभ्यां समासाद्य परस्परम् । (४३।१)

परस्परवधे यत्नं चक्रतुः सुमहारथौ ॥ (४३।२)

सुषेणस्तु ततः क्रुद्धः पाण्डवं विशिखैस्त्रिभिः । (४४।१)

सुतसोमं च विंशत्या बाह्वोर् उरसि चार्पयत् ॥ (४४।२)

ततः क्रुद्धो महाराज नकुलः परवीरहा । (४५।१)

शरैस्तस्य दिशः सर्वाश्छादयामास वीर्यवान् ॥ (४५।२)

ततो गृहीत्वा तीक्ष्णाग्रम् अर्धचन्द्रं सुतेजनम् । (४६।१)

स वेगयुक्तं चिक्षेप कर्णपुत्रस्य संयुगे ॥ (४६।२)

तस्य तेन शिरः कायाज्जहार नृपसत्तम । (४७।१)

पश्यतां सर्वसैन्यानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (४७।२)

स हतः प्रापतद् राजन्नकुलेन महात्मना । (४८।१)

नदीवेगाद् इवारुग्णस्तीरजः पादपो महान् ॥ (४८।२)

कर्णपुत्रवधं दृष्ट्वा नकुलस्य च विक्रमम् । (४९।१)

प्रदुद्राव भयात् सेना तावकी भरतर्षभ ॥ (४९।२)

तां तु सेनां महाराज मद्रराजः प्रतापवान् । (५०।१)

अपालयद् रणे शूरः सेनापतिर् अरिंदमः ॥ (५०।२)

विभीस्तस्थौ महाराज व्यवस्थाप्य च वाहिनीम् । (५१।१)

सिंहनादं भृशं कृत्वा धनुःशब्दं च दारुणम् ॥ (५१।२)

तावकाः समरे राजन् रक्षिता दृढधन्वना । (५२।१)

प्रत्युद्ययुर् अरातींस्ते समन्ताद् विगतव्यथाः ॥ (५२।२)

मद्रराजं महेष्वासं परिवार्य समन्ततः । (५३।१)

स्थिता राजन्महासेना योद्धुकामाः समन्ततः ॥ (५३।२)

सात्यकिर् भीमसेनश्च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ । (५४।१)

युधिष्ठिरं पुरस्कृत्य ह्रीनिषेधम् अरिंदमम् ॥ (५४।२)

परिवार्य रणे वीराः सिंहनादं प्रचक्रिरे । (५५।१)

बाणशब्दरवांश्चोग्रान् क्ष्वेडांश्च विविधान् दधुः ॥ (५५।२)

तथैव तावकाः सर्वे मद्राधिपतिम् अञ्जसा । (५६।१)

परिवार्य सुसंरब्धाः पुनर् युद्धम् अरोचयन् ॥ (५६।२)

ततः प्रववृते युद्धं भीरूणां भयवर्धनम् । (५७।१)

तावकानां परेषां च मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ (५७।२)

यथा देवासुरं युद्धं पूर्वम् आसीद् विशां पते । (५८।१)

अभीतानां तथा राजन् यमराष्ट्रविवर्धनम् ॥ (५८।२)

ततः कपिध्वजो राजन् हत्वा संशप्तकान् रणे । (५९।१)

अभ्यद्रवत तां सेनां कौरवीं पाण्डुनन्दनः ॥ (५९।२)

तथैव पाण्डवाः शेषा धृष्टद्युम्नपुरोगमाः । (६०।१)

अभ्यधावन्त तां सेनां विसृजन्तः शिताञ् शरान् ॥ (६०।२)

पाण्डवैर् अवकीर्णानां संमोहः समजायत । (६१।१)

न च जज्ञुर् अनीकानि दिशो वा प्रदिशस्तथा ॥ (६१।२)

आपूर्यमाणा निशितैः शरैः पाण्डवचोदितैः । (६२।१)

हतप्रवीरा विध्वस्ता कीर्यमाणा समन्ततः । (६२।२)

कौरव्यवध्यत चमूः पाण्डुपुत्रैर् महारथैः ॥ (६२।३)

तथैव पाण्डवी सेना शरै राजन् समन्ततः । (६३।१)

रणे ऽहन्यत पुत्रैस्ते शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (६३।२)

ते सेने भृशसंतप्ते वध्यमाने परस्परम् । (६४।१)

व्याकुले समपद्येतां वर्षासु सरिताविव ॥ (६४।२)

आविवेश ततस्तीव्रं तावकानां महद् भयम् । (६५।१)

पाण्डवानां च राजेन्द्र तथाभूते महाहवे ॥ (६५।२)