MBh, 3, 288
Select a line for its word-by-word analysis.
ब्राह्मणं यन्त्रिता राजन् उपस्थास्यामि पूजया । (१।२)
brāhmaṇaṃ yantritā rājan upasthāsyāmi pūjayā |
यथाप्रतिज्ञं राजेन्द्र न च मिथ्या ब्रवीम्यहम् ॥ (१।३)
yathāpratijñaṃ rājendra na ca mithyā bravīmyaham ||
तव चैव प्रियं कार्यं श्रेयश् चैतत् परं मम ॥ (२।२)
tava caiva priyaṃ kāryaṃ śreyaś caitat paraṃ mama ||
यद्येवैष्यति सायाह्ने यदि प्रातर् अथो निशि । (३।१)
yadyevaiṣyati sāyāhne yadi prātar atho niśi |
यद्यर्धरात्रे भगवान् न मे कोपं करिष्यति ॥ (३।२)
yadyardharātre bhagavān na me kopaṃ kariṣyati ||
लाभो ममैष राजेन्द्र यद् वै पूजयती द्विजान् । (४।१)
lābho mamaiṣa rājendra yad vai pūjayatī dvijān |
विस्रब्धो भव राजेन्द्र न व्यलीकं द्विजोत्तमः । (५।१)
visrabdho bhava rājendra na vyalīkaṃ dvijottamaḥ |
वसन् प्राप्स्यति ते गेहे सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते ॥ (५।२)
vasan prāpsyati te gehe satyam etad bravīmi te ||
यत् प्रियं च द्विजस्यास्य हितं चैव तवानघ । (६।१)
yat priyaṃ ca dvijasyāsya hitaṃ caiva tavānagha |
यतिष्यामि तथा राजन् व्येतु ते मानसो ज्वरः ॥ (६।२)
yatiṣyāmi tathā rājan vyetu te mānaso jvaraḥ ||
साहम् एतद् विजानन्ती तोषयिष्ये द्विजोत्तमम् । (८।१)
sāham etad vijānantī toṣayiṣye dvijottamam |
न मत्कृते व्यथां राजन् प्राप्स्यसि द्विजसत्तमात् ॥ (८।२)
na matkṛte vyathāṃ rājan prāpsyasi dvijasattamāt ||
अपराधे हि राजेन्द्र राज्ञाम् अश्रेयसे द्विजाः । (९।१)
aparādhe hi rājendra rājñām aśreyase dvijāḥ |
भवन्ति च्यवनो यद्वत् सुकन्यायाः कृते पुरा ॥ (९।२)
bhavanti cyavano yadvat sukanyāyāḥ kṛte purā ||
यथा त्वया नरेन्द्रेदं भाषितं ब्राह्मणं प्रति ॥ (१०।२)
yathā tvayā narendredaṃ bhāṣitaṃ brāhmaṇaṃ prati ||
एवम् एतत् त्वया भद्रे कर्तव्यम् अविशङ्कया । (११।२)
evam etat tvayā bhadre kartavyam aviśaṅkayā |
मद्धितार्थं कुलार्थं च तथात्मार्थं च नन्दिनि ॥ (११।३)
maddhitārthaṃ kulārthaṃ ca tathātmārthaṃ ca nandini ||
एवम् उक्त्वा तु तां कन्यां कुन्तिभोजो महायशाः । (१२।२)
evam uktvā tu tāṃ kanyāṃ kuntibhojo mahāyaśāḥ |
पृथां परिददौ तस्मै द्विजाय सुतवत्सलः ॥ (१२।३)
pṛthāṃ paridadau tasmai dvijāya sutavatsalaḥ ||
इयं ब्रह्मन् मम सुता बाला सुखविवर्धिता । (१३।१)
iyaṃ brahman mama sutā bālā sukhavivardhitā |
अपराध्येत यत् किंचिन् न तत् कार्यं हृदि त्वया ॥ (१३।२)
aparādhyeta yat kiṃcin na tat kāryaṃ hṛdi tvayā ||
भवन्त्यक्रोधनाः प्रायो विरुद्धेष्वपि नित्यदा ॥ (१४।२)
bhavantyakrodhanāḥ prāyo viruddheṣvapi nityadā ||
सुमहत्यपराधे ऽपि क्षान्तिः कार्या द्विजातिभिः । (१५।१)
sumahatyaparādhe 'pi kṣāntiḥ kāryā dvijātibhiḥ |
यथाशक्ति यथोत्साहं पूजा ग्राह्या द्विजोत्तम ॥ (१५।२)
yathāśakti yathotsāhaṃ pūjā grāhyā dvijottama ||
तथेति ब्राह्मणेनोक्ते स राजा प्रीतमानसः । (१६।१)
tatheti brāhmaṇenokte sa rājā prītamānasaḥ |
हंसचन्द्रांशुसंकाशं गृहम् अस्य न्यवेदयत् ॥ (१६।२)
haṃsacandrāṃśusaṃkāśaṃ gṛham asya nyavedayat ||
तत्राग्निशरणे कॢप्तम् आसनं तस्य भानुमत् । (१७।१)
tatrāgniśaraṇe kḷptam āsanaṃ tasya bhānumat |
आहारादि च सर्वं तत् तथैव प्रत्यवेदयत् ॥ (१७।२)
āhārādi ca sarvaṃ tat tathaiva pratyavedayat ||
निक्षिप्य राजपुत्री तु तन्द्रीं मानं तथैव च । (१८।१)
nikṣipya rājaputrī tu tandrīṃ mānaṃ tathaiva ca |
आतस्थे परमं यत्नं ब्राह्मणस्याभिराधने ॥ (१८।२)
ātasthe paramaṃ yatnaṃ brāhmaṇasyābhirādhane ||
तत्र सा ब्राह्मणं गत्वा पृथा शौचपरा सती । (१९।१)
tatra sā brāhmaṇaṃ gatvā pṛthā śaucaparā satī |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.