MBh, 11, 27
Select a line for its word-by-word analysis.
ते समासाद्य गङ्गां तु शिवां पुण्यजनोचिताम् । (१।२)
te samāsādya gaṅgāṃ tu śivāṃ puṇyajanocitām |
ह्रदिनीं वप्रसम्पन्नां महानूपां महावनाम् ॥ (१।३)
hradinīṃ vaprasampannāṃ mahānūpāṃ mahāvanām ||
भूषणान्य् उत्तरीयाणि वेष्टनान्य् अवमुच्य च । (२।१)
bhūṣaṇāny uttarīyāṇi veṣṭanāny avamucya ca |
ततः पितॄणां पौत्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च ॥ (२।२)
tataḥ pitṝṇāṃ pautrāṇāṃ bhrātṝṇāṃ svajanasya ca ||
पुत्राणाम् आर्यकाणां च पतीनां च कुरुस्त्रियः । (३।१)
putrāṇām āryakāṇāṃ ca patīnāṃ ca kurustriyaḥ |
उदकं चक्रिरे सर्वा रुदन्त्यो भृशदुःखिताः । (३।२)
udakaṃ cakrire sarvā rudantyo bhṛśaduḥkhitāḥ |
सुहृदां चापि धर्मज्ञाः प्रचक्रुः सलिलक्रियाः ॥ (३।३)
suhṛdāṃ cāpi dharmajñāḥ pracakruḥ salilakriyāḥ ||
रुदती मन्दया वाचा पुत्रान् वचनम् अब्रवीत् ॥ (६।२)
rudatī mandayā vācā putrān vacanam abravīt ||
यं सूतपुत्रं मन्यध्वं राधेयम् इति पाण्डवाः । (८।१)
yaṃ sūtaputraṃ manyadhvaṃ rādheyam iti pāṇḍavāḥ |
प्रत्ययुध्यत यः सर्वान् पुरा वः सपदानुगान् । (९।१)
pratyayudhyata yaḥ sarvān purā vaḥ sapadānugān |
दुर्योधनबलं सर्वं यः प्रकर्षन् व्यरोचत ॥ (९।२)
duryodhanabalaṃ sarvaṃ yaḥ prakarṣan vyarocata ||
यस्य नास्ति समो वीर्ये पृथिव्याम् अपि कश्चन । (१०।१)
yasya nāsti samo vīrye pṛthivyām api kaścana |
सत्यसंधस्य शूरस्य संग्रामेष्व् अपलायिनः ॥ (१०।२)
satyasaṃdhasya śūrasya saṃgrāmeṣv apalāyinaḥ ||
कुरुध्वम् उदकं तस्य भ्रातुर् अक्लिष्टकर्मणः । (११।१)
kurudhvam udakaṃ tasya bhrātur akliṣṭakarmaṇaḥ |
स हि वः पूर्वजो भ्राता भास्करान् मय्य् अजायत । (११।२)
sa hi vaḥ pūrvajo bhrātā bhāskarān mayy ajāyata |
श्रुत्वा तु पाण्डवाः सर्वे मातुर् वचनम् अप्रियम् । (१२।१)
śrutvā tu pāṇḍavāḥ sarve mātur vacanam apriyam |
ततः स पुरुषव्याघ्रः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । (१३।१)
tataḥ sa puruṣavyāghraḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
यस्येषुपातम् आसाद्य नान्यस् तिष्ठेद् धनंजयात् । (१४।१)
yasyeṣupātam āsādya nānyas tiṣṭhed dhanaṃjayāt |
कथं पुत्रो भवत्यां स देवगर्भः पुराभवत् ॥ (१४।२)
kathaṃ putro bhavatyāṃ sa devagarbhaḥ purābhavat ||
तम् अग्निम् इव वस्त्रेण कथं छादितवत्य् असि । (१५।२)
tam agnim iva vastreṇa kathaṃ chāditavaty asi |
यस्य बाहुबलं घोरं धार्तराष्ट्रैर् उपासितम् ॥ (१५।३)
yasya bāhubalaṃ ghoraṃ dhārtarāṣṭrair upāsitam ||
नान्यः कुन्तीसुतात् कर्णाद् अगृह्णाद् रथिनां रथी । (१६।१)
nānyaḥ kuntīsutāt karṇād agṛhṇād rathināṃ rathī |
स नः प्रथमजो भ्राता सर्वशस्त्रभृतां वरः । (१६।२)
sa naḥ prathamajo bhrātā sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
असूत तं भवत्य् अग्रे कथम् अद्भुतविक्रमम् ॥ (१६।३)
asūta taṃ bhavaty agre katham adbhutavikramam ||
अहो भवत्या मन्त्रस्य पिधानेन वयं हताः । (१७।१)
aho bhavatyā mantrasya pidhānena vayaṃ hatāḥ |
निधनेन हि कर्णस्य पीडिताः स्म सबान्धवाः ॥ (१७।२)
nidhanena hi karṇasya pīḍitāḥ sma sabāndhavāḥ ||
ततः शतगुणं दुःखम् इदं माम् अस्पृशद् भृशम् । (१९।१)
tataḥ śataguṇaṃ duḥkham idaṃ mām aspṛśad bhṛśam |
कर्णम् एवानुशोचन् हि दह्याम्य् अग्नाव् इवाहितः ॥ (१९।२)
karṇam evānuśocan hi dahyāmy agnāv ivāhitaḥ ||
न हि स्म किंचिद् अप्राप्यं भवेद् अपि दिवि स्थितम् । (२०।१)
na hi sma kiṃcid aprāpyaṃ bhaved api divi sthitam |
न च स्म वैशसं घोरं कौरवान्तकरं भवेत् ॥ (२०।२)
na ca sma vaiśasaṃ ghoraṃ kauravāntakaraṃ bhavet ||
विनदञ् शनकै राजंश् चकारास्योदकं प्रभुः ॥ (२१।२)
vinadañ śanakai rājaṃś cakārāsyodakaṃ prabhuḥ ||
ततो विनेदुः सहसा स्त्रीपुंसास् तत्र सर्वशः । (२२।१)
tato vineduḥ sahasā strīpuṃsās tatra sarvaśaḥ |
अभितो ये स्थितास् तत्र तस्मिन्न् उदककर्मणि ॥ (२२।२)
abhito ye sthitās tatra tasminn udakakarmaṇi ||
स्त्रियः कुरुपतिर् धीमान् भ्रातुः प्रेम्णा युधिष्ठिरः ॥ (२३।२)
striyaḥ kurupatir dhīmān bhrātuḥ premṇā yudhiṣṭhiraḥ ||
स ताभिः सह धर्मात्मा प्रेतकृत्यम् अनन्तरम् । (२४।१)
sa tābhiḥ saha dharmātmā pretakṛtyam anantaram |
कृत्वोत्ततार गङ्गायाः सलिलाद् आकुलेन्द्रियः ॥ (२४।२)
kṛtvottatāra gaṅgāyāḥ salilād ākulendriyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.