युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

कानि दानानि लोके ऽस्मिन् दातुकामो महीपतिः । (१।२)

गुणाधिकेभ्यो विप्रेभ्यो दद्याद् भरतसत्तम ॥ (१।३)

केन तुष्यन्ति ते सद्यस्तुष्टाः किं प्रदिशन्त्युत । (२।१)

शंस मे तन्महाबाहो फलं पुण्यकृतं महत् ॥ (२।२)

दत्तं किं फलवद् राजन्न् इह लोके परत्र च । (३।१)

भवतः श्रोतुम् इच्छामि तन्मे विस्तरतो वद ॥ (३।२)

भीष्म उवाच । (४।१)

इमम् अर्थं पुरा पृष्टो नारदो देवदर्शनः । (४।२)

यद् उक्तवान् असौ तन्मे गदतः शृणु भारत ॥ (४।३)

नारद उवाच । (५।१)

अन्नम् एव प्रशंसन्ति देवाः सर्षिगणाः पुरा । (५।२)

लोकतन्त्रं हि यज्ञाश्च सर्वम् अन्ने प्रतिष्ठितम् ॥ (५।३)

अन्नेन सदृशं दानं न भूतं न भविष्यति । (६।१)

तस्माद् अन्नं विशेषेण दातुम् इच्छन्ति मानवाः ॥ (६।२)

अन्नम् ऊर्जस्करं लोके प्राणाश्चान्ने प्रतिष्ठिताः । (७।१)

अन्नेन धार्यते सर्वं विश्वं जगद् इदं प्रभो ॥ (७।२)

अन्नाद् गृहस्था लोके ऽस्मिन् भिक्षवस्तत एव च । (८।१)

अन्नात् प्रभवति प्राणः प्रत्यक्षं नात्र संशयः ॥ (८।२)

कुटुम्बं पीडयित्वापि ब्राह्मणाय महात्मने । (९।१)

दातव्यं भिक्षवे चान्नम् आत्मनो भूतिम् इच्छता ॥ (९।२)

ब्राह्मणायाभिरूपाय यो दद्याद् अन्नम् अर्थिने । (१०।१)

निदधाति निधिं श्रेष्ठं पारलौकिकम् आत्मनः ॥ (१०।२)

श्रान्तम् अध्वनि वर्तन्तं वृद्धम् अर्हम् उपस्थितम् । (११।१)

अर्चयेद् भूतिम् अन्विच्छन् गृहस्थो गृहम् आगतम् ॥ (११।२)

क्रोधम् उत्पतितं हित्वा सुशीलो वीतमत्सरः । (१२।१)

अन्नदः प्राप्नुते राजन् दिवि चेह च यत् सुखम् ॥ (१२।२)

नावमन्येद् अभिगतं न प्रणुद्यात् कथंचन । (१३।१)

अपि श्वपाके शुनि वा न दानं विप्रणश्यति ॥ (१३।२)

यो दद्याद् अपरिक्लिष्टम् अन्नम् अध्वनि वर्तते । (१४।१)

श्रान्तायादृष्टपूर्वाय स महद् धर्मम् आप्नुयात् ॥ (१४।२)

पितॄन् देवान् ऋषीन् विप्रान् अतिथींश्च जनाधिप । (१५।१)

यो नरः प्रीणयत्यन्नैस्तस्य पुण्यफलं महत् ॥ (१५।२)

कृत्वापि पापकं कर्म यो दद्याद् अन्नम् अर्थिने । (१६।१)

ब्राह्मणाय विशेषेण न स पापेन युज्यते ॥ (१६।२)

ब्राह्मणेष्वक्षयं दानम् अन्नं शूद्रे महाफलम् । (१७।१)

अन्नदानं च शूद्रे च ब्राह्मणे च विशिष्यते ॥ (१७।२)

न पृच्छेद् गोत्रचरणं स्वाध्यायं देशम् एव वा । (१८।१)

भिक्षितो ब्राह्मणेनेह जन्म वान्नं प्रयाचितः ॥ (१८।२)

अन्नदस्यान्नवृक्षाश्च सर्वकामफलान्विताः । (१९।१)

भवन्तीहाथ वामुत्र नृपते नात्र संशयः ॥ (१९।२)

आशंसन्ते हि पितरः सुवृष्टिम् इव कर्षकाः । (२०।१)

अस्माकम् अपि पुत्रो वा पौत्रो वान्नं प्रदास्यति ॥ (२०।२)

ब्राह्मणो हि महद् भूतं स्वयं देहीति याचते । (२१।१)

अकामो वा सकामो वा दत्त्वा पुण्यम् अवाप्नुयात् ॥ (२१।२)

ब्राह्मणः सर्वभूतानाम् अतिथिः प्रसृताग्रभुक् । (२२।१)

विप्रा यम् अभिगच्छन्ति भिक्षमाणा गृहं सदा ॥ (२२।२)

सत्कृताश्च निवर्तन्ते तद् अतीव प्रवर्धते । (२३।१)

महाभोगे कुले जन्म प्रेत्य प्राप्नोति भारत ॥ (२३।२)

दत्त्वा त्वन्नं नरो लोके तथा स्थानम् अनुत्तमम् । (२४।१)

मृष्टमृष्टान्नदायी तु स्वर्गे वसति सत्कृतः ॥ (२४।२)

अन्नं प्राणा नराणां हि सर्वम् अन्ने प्रतिष्ठितम् । (२५।१)

अन्नदः पशुमान् पुत्री धनवान् भोगवान् अपि ॥ (२५।२)

प्राणवांश्चापि भवति रूपवांश्च तथा नृप । (२६।१)

अन्नदः प्राणदो लोके सर्वदः प्रोच्यते तु सः ॥ (२६।२)

अन्नं हि दत्त्वातिथये ब्राह्मणाय यथाविधि । (२७।१)

प्रदाता सुखम् आप्नोति देवैश्चाप्यभिपूज्यते ॥ (२७।२)

ब्राह्मणो हि महद् भूतं क्षेत्रं चरति पादवत् । (२८।१)

उप्यते तत्र यद् बीजं तद्धि पुण्यफलं महत् ॥ (२८।२)

प्रत्यक्षं प्रीतिजननं भोक्तृदात्रोर् भवत्युत । (२९।१)

सर्वाण्यन्यानि दानानि परोक्षफलवन्त्युत ॥ (२९।२)

अन्नाद्धि प्रसवं विद्धि रतिम् अन्नाद्धि भारत । (३०।१)

धर्मार्थावन्नतो विद्धि रोगनाशं तथान्नतः ॥ (३०।२)

अन्नं ह्यमृतम् इत्याह पुराकल्पे प्रजापतिः । (३१।१)

अन्नं भुवं दिवं खं च सर्वम् अन्ने प्रतिष्ठितम् ॥ (३१।२)

अन्नप्रणाशे भिद्यन्ते शरीरे पञ्च धातवः । (३२।१)

बलं बलवतो ऽपीह प्रणश्यत्यन्नहानितः ॥ (३२।२)

आवाहाश्च विवाहाश्च यज्ञाश्चान्नम् ऋते तथा । (३३।१)

न वर्तन्ते नरश्रेष्ठ ब्रह्म चात्र प्रलीयते ॥ (३३।२)

अन्नतः सर्वम् एतद्धि यत् किंचित् स्थाणु जङ्गमम् । (३४।१)

त्रिषु लोकेषु धर्मार्थम् अन्नं देयम् अतो बुधैः ॥ (३४।२)

अन्नदस्य मनुष्यस्य बलम् ओजो यशः सुखम् । (३५।१)

कीर्तिश्च वर्धते शश्वत् त्रिषु लोकेषु पार्थिव ॥ (३५।२)

मेघेष्वम्भः संनिधत्ते प्राणानां पवनः शिवः । (३६।१)

तच्च मेघगतं वारि शक्रो वर्षति भारत ॥ (३६।२)

आदत्ते च रसं भौमम् आदित्यः स्वगभस्तिभिः । (३७।१)

वायुर् आदित्यतस्तांश्च रसान् देवः प्रजापतिः ॥ (३७।२)

तद् यदा मेघतो वारि पतितं भवति क्षितौ । (३८।१)

तदा वसुमती देवी स्निग्धा भवति भारत ॥ (३८।२)

ततः सस्यानि रोहन्ति येन वर्तयते जगत् । (३९।१)

मांसमेदोऽस्थिशुक्राणां प्रादुर्भावस्ततः पुनः ॥ (३९।२)

सम्भवन्ति ततः शुक्रात् प्राणिनः पृथिवीपते । (४०।१)

अग्नीषोमौ हि तच्छुक्रं प्रजनः पुष्यतश्च ह ॥ (४०।२)

एवम् अन्नं च सूर्यश्च पवनः शुक्रम् एव च । (४१।१)

एक एव स्मृतो राशिर् यतो भूतानि जज्ञिरे ॥ (४१।२)

प्राणान् ददाति भूतानां तेजश्च भरतर्षभ । (४२।१)

गृहम् अभ्यागतायाशु यो दद्याद् अन्नम् अर्थिने ॥ (४२।२)

भीष्म उवाच । (४३।१)

नारदेनैवम् उक्तो ऽहम् अदाम् अन्नं सदा नृप । (४३।२)

अनसूयुस्त्वम् अप्यन्नं तस्माद् देहि गतज्वरः ॥ (४३।३)

दत्त्वान्नं विधिवद् राजन् विप्रेभ्यस्त्वम् अपि प्रभो । (४४।१)

यथावद् अनुरूपेभ्यस्ततः स्वर्गम् अवाप्स्यसि ॥ (४४।२)

अन्नदानां हि ये लोकास्तांस्त्वं शृणु नराधिप । (४५।१)

भवनानि प्रकाशन्ते दिवि तेषां महात्मनाम् । (४५।२)

नानासंस्थानरूपाणि नानास्तम्भान्वितानि च ॥ (४५।३)

चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किङ्किणीजालवन्ति च । (४६।१)

तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च ॥ (४६।२)

अनेकशतभौमानि सान्तर्जलवनानि च । (४७।१)

वैडूर्यार्कप्रकाशानि रौप्यरुक्ममयानि च ॥ (४७।२)

सर्वकामफलाश्चापि वृक्षा भवनसंस्थिताः । (४८।१)

वाप्यो वीथ्यः सभाः कूपा दीर्घिकाश्चैव सर्वशः ॥ (४८।२)

घोषवन्ति च यानानि युक्तान्यथ सहस्रशः । (४९।१)

भक्ष्यभोज्यमयाः शैला वासांस्याभरणानि च ॥ (४९।२)

क्षीरं स्रवन्त्यः सरितस्तथा चैवान्नपर्वताः । (५०।१)

प्रासादाः पाण्डुराभ्राभाः शय्याश्च कनकोज्ज्वलाः । (५०।२)

तान् अन्नदाः प्रपद्यन्ते तस्माद् अन्नप्रदो भव ॥ (५०।३)

एते लोकाः पुण्यकृताम् अन्नदानां महात्मनाम् । (५१।१)

तस्माद् अन्नं विशेषेण दातव्यं मानवैर् भुवि ॥ (५१।२)