महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 56

653 of 1995 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततो वैकर्तनं जित्वा पार्थो वैराटिम् अब्रवीत् । (१।२)

tato vaikartanaṃ jitvā pārtho vairāṭim abravīt |

1.3१.३

एतन्मां प्रापयानीकं यत्र तालो हिरण्मयः ॥ (१।३)

etanmāṃ prāpayānīkaṃ yatra tālo hiraṇmayaḥ ||

2.1२.१

अत्र शांतनवो भीष्मो रथे ऽस्माकं पितामहः । (२।१)

atra śāṃtanavo bhīṣmo rathe 'smākaṃ pitāmahaḥ |

2.2२.२

काङ्क्षमाणो मया युद्धं तिष्ठत्यमरदर्शनः । (२।२)

kāṅkṣamāṇo mayā yuddhaṃ tiṣṭhatyamaradarśanaḥ |

2.3२.३

आदास्याम्यहम् एतस्य धनुर्ज्याम् अपि चाहवे ॥ (२।३)

ādāsyāmyaham etasya dhanurjyām api cāhave ||

3.1३.१

अस्यन्तं दिव्यम् अस्त्रं मां चित्रम् अद्य निशामय । (३।१)

asyantaṃ divyam astraṃ māṃ citram adya niśāmaya |

3.2३.२

शतह्रदाम् इवायान्तीं स्तनयित्नोर् इवाम्बरे ॥ (३।२)

śatahradām ivāyāntīṃ stanayitnor ivāmbare ||

4.1४.१

सुवर्णपृष्ठं गाण्डीवं द्रक्ष्यन्ति कुरवो मम । (४।१)

suvarṇapṛṣṭhaṃ gāṇḍīvaṃ drakṣyanti kuravo mama |

4.2४.२

दक्षिणेनाथ वामेन कतरेण स्विद् अस्यति । (४।२)

dakṣiṇenātha vāmena katareṇa svid asyati |

4.3४.३

इति मां संगताः सर्वे तर्कयिष्यन्ति शत्रवः ॥ (४।३)

iti māṃ saṃgatāḥ sarve tarkayiṣyanti śatravaḥ ||

5.1५.१

शोणितोदां रथावर्तां नागनक्रां दुरत्ययाम् । (५।१)

śoṇitodāṃ rathāvartāṃ nāganakrāṃ duratyayām |

5.2५.२

नदीं प्रस्यन्दयिष्यामि परलोकप्रवाहिनीम् ॥ (५।२)

nadīṃ prasyandayiṣyāmi paralokapravāhinīm ||

6.1६.१

पाणिपादशिरःपृष्ठबाहुशाखानिरन्तरम् । (६।१)

pāṇipādaśiraḥpṛṣṭhabāhuśākhānirantaram |

6.2६.२

वनं कुरूणां छेत्स्यामि भल्लैः संनतपर्वभिः ॥ (६।२)

vanaṃ kurūṇāṃ chetsyāmi bhallaiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

7.1७.१

जयतः कौरवीं सेनाम् एकस्य मम धन्विनः । (७।१)

jayataḥ kauravīṃ senām ekasya mama dhanvinaḥ |

7.2७.२

शतं मार्गा भविष्यन्ति पावकस्येव कानने । (७।२)

śataṃ mārgā bhaviṣyanti pāvakasyeva kānane |

7.3७.३

मया चक्रम् इवाविद्धं सैन्यं द्रक्ष्यसि केवलम् ॥ (७।३)

mayā cakram ivāviddhaṃ sainyaṃ drakṣyasi kevalam ||

8.1८.१

असंभ्रान्तो रथे तिष्ठ समेषु विषमेषु च । (८।१)

asaṃbhrānto rathe tiṣṭha sameṣu viṣameṣu ca |

8.2८.२

दिवम् आवृत्य तिष्ठन्तं गिरिं भेत्स्यामि धारिभिः ॥ (८।२)

divam āvṛtya tiṣṭhantaṃ giriṃ bhetsyāmi dhāribhiḥ ||

9.1९.१

अहम् इन्द्रस्य वचनात् संग्रामे ऽभ्यहनं पुरा । (९।१)

aham indrasya vacanāt saṃgrāme 'bhyahanaṃ purā |

9.2९.२

पौलोमान् कालखञ्जांश्च सहस्राणि शतानि च ॥ (९।२)

paulomān kālakhañjāṃśca sahasrāṇi śatāni ca ||

10.1१०.१

अहम् इन्द्राद् दृढां मुष्टिं ब्रह्मणः कृतहस्तताम् । (१०।१)

aham indrād dṛḍhāṃ muṣṭiṃ brahmaṇaḥ kṛtahastatām |

10.2१०.२

प्रगाढं तुमुलं चित्रम् अतिविद्धं प्रजापतेः ॥ (१०।२)

pragāḍhaṃ tumulaṃ citram atividdhaṃ prajāpateḥ ||

11.1११.१

अहं पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरम् आरुजम् । (११।१)

ahaṃ pāre samudrasya hiraṇyapuram ārujam |

11.2११.२

जित्वा षष्टिसहस्राणि रथिनाम् उग्रधन्विनाम् ॥ (११।२)

jitvā ṣaṣṭisahasrāṇi rathinām ugradhanvinām ||

12.1१२.१

ध्वजवृक्षं पत्तितृणं रथसिंहगणायुतम् । (१२।१)

dhvajavṛkṣaṃ pattitṛṇaṃ rathasiṃhagaṇāyutam |

12.2१२.२

वनम् आदीपयिष्यामि कुरूणाम् अस्त्रतेजसा ॥ (१२।२)

vanam ādīpayiṣyāmi kurūṇām astratejasā ||

13.1१३.१

तान् अहं रथनीडेभ्यः शरैः संनतपर्वभिः । (१३।१)

tān ahaṃ rathanīḍebhyaḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |

13.2१३.२

एकः संकालयिष्यामि वज्रपाणिर् इवासुरान् ॥ (१३।२)

ekaḥ saṃkālayiṣyāmi vajrapāṇir ivāsurān ||

14.1१४.१

रौद्रं रुद्राद् अहं ह्यस्त्रं वारुणं वरुणाद् अपि । (१४।१)

raudraṃ rudrād ahaṃ hyastraṃ vāruṇaṃ varuṇād api |

14.2१४.२

अस्त्रम् आग्नेयम् अग्नेश्च वायव्यं मातरिश्वनः । (१४।२)

astram āgneyam agneśca vāyavyaṃ mātariśvanaḥ |

14.3१४.३

वज्रादीनि तथास्त्राणि शक्राद् अहम् अवाप्तवान् ॥ (१४।३)

vajrādīni tathāstrāṇi śakrād aham avāptavān ||

15.1१५.१

धार्तराष्ट्रवनं घोरं नरसिंहाभिरक्षितम् । (१५।१)

dhārtarāṣṭravanaṃ ghoraṃ narasiṃhābhirakṣitam |

15.2१५.२

अहम् उत्पाटयिष्यामि वैराटे व्येतु ते भयम् ॥ (१५।२)

aham utpāṭayiṣyāmi vairāṭe vyetu te bhayam ||

16.1१६.१

एवम् आश्वासितस्तेन वैराटिः सव्यसाचिना । (१६।१)

evam āśvāsitastena vairāṭiḥ savyasācinā |

16.2१६.२

व्यगाहत रथानीकं भीमं भीष्मस्य धीमतः ॥ (१६।२)

vyagāhata rathānīkaṃ bhīmaṃ bhīṣmasya dhīmataḥ ||

17.1१७.१

तम् आयान्तं महाबाहुं जिगीषन्तं रणे परान् । (१७।१)

tam āyāntaṃ mahābāhuṃ jigīṣantaṃ raṇe parān |

17.2१७.२

अभ्यवारयद् अव्यग्रः क्रूरकर्मा धनंजयम् ॥ (१७।२)

abhyavārayad avyagraḥ krūrakarmā dhanaṃjayam ||

18.1१८.१

तं चित्रमाल्याभरणाः कृतविद्या मनस्विनः । (१८।१)

taṃ citramālyābharaṇāḥ kṛtavidyā manasvinaḥ |

18.2१८.२

आगच्छन् भीमधन्वानं मौर्वीं पर्यस्य बाहुभिः ॥ (१८।२)

āgacchan bhīmadhanvānaṃ maurvīṃ paryasya bāhubhiḥ ||

19.1१९.१

दुःशासनो विकर्णश्च दुःसहो ऽथ विविंशतिः । (१९।१)

duḥśāsano vikarṇaśca duḥsaho 'tha viviṃśatiḥ |

19.2१९.२

आगत्य भीमधन्वानं बीभत्सुं पर्यवारयन् ॥ (१९।२)

āgatya bhīmadhanvānaṃ bībhatsuṃ paryavārayan ||

20.1२०.१

दुःशासनस्तु भल्लेन विद्ध्वा वैराटिम् उत्तरम् । (२०।१)

duḥśāsanastu bhallena viddhvā vairāṭim uttaram |

20.2२०.२

द्वितीयेनार्जुनं वीरः प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे ॥ (२०।२)

dvitīyenārjunaṃ vīraḥ pratyavidhyat stanāntare ||

21.1२१.१

तस्य जिष्णुर् उपावृत्य पृथुधारेण कार्मुकम् । (२१।१)

tasya jiṣṇur upāvṛtya pṛthudhāreṇa kārmukam |

21.2२१.२

चकर्त गार्ध्रपत्रेण जातरूपपरिष्कृतम् ॥ (२१।२)

cakarta gārdhrapatreṇa jātarūpapariṣkṛtam ||

22.1२२.१

अथैनं पञ्चभिः पश्चात् प्रत्यविध्यत् स्तनान्तरे । (२२।१)

athainaṃ pañcabhiḥ paścāt pratyavidhyat stanāntare |

22.2२२.२

सो ऽपयातो रणं हित्वा पार्थबाणप्रपीडितः ॥ (२२।२)

so 'payāto raṇaṃ hitvā pārthabāṇaprapīḍitaḥ ||

23.1२३.१

तं विकर्णः शरैस्तीक्ष्णैर् गार्ध्रपत्रैर् अजिह्मगैः । (२३।१)

taṃ vikarṇaḥ śaraistīkṣṇair gārdhrapatrair ajihmagaiḥ |

23.2२३.२

विव्याध परवीरघ्नम् अर्जुनं धृतराष्ट्रजः ॥ (२३।२)

vivyādha paravīraghnam arjunaṃ dhṛtarāṣṭrajaḥ ||

24.1२४.१

ततस्तम् अपि कौन्तेयः शरेणानतपर्वणा । (२४।१)

tatastam api kaunteyaḥ śareṇānataparvaṇā |

24.2२४.२

ललाटे ऽभ्यहनत् तूर्णं स विद्धः प्रापतद् रथात् ॥ (२४।२)

lalāṭe 'bhyahanat tūrṇaṃ sa viddhaḥ prāpatad rathāt ||

25.1२५.१

ततः पार्थम् अभिद्रुत्य दुःसहः सविविंशतिः । (२५।१)

tataḥ pārtham abhidrutya duḥsahaḥ saviviṃśatiḥ |

25.2२५.२

अवाकिरच्छरैस्तीक्ष्णैः परीप्सन् भ्रातरं रणे ॥ (२५।२)

avākiraccharaistīkṣṇaiḥ parīpsan bhrātaraṃ raṇe ||

26.1२६.१

तावुभौ गार्ध्रपत्राभ्यां निशिताभ्यां धनंजयः । (२६।१)

tāvubhau gārdhrapatrābhyāṃ niśitābhyāṃ dhanaṃjayaḥ |

26.2२६.२

विद्ध्वा युगपद् अव्यग्रस्तयोर् वाहान् असूदयत् ॥ (२६।२)

viddhvā yugapad avyagrastayor vāhān asūdayat ||

27.1२७.१

तौ हताश्वौ विविद्धाङ्गौ धृतराष्ट्रात्मजावुभौ । (२७।१)

tau hatāśvau vividdhāṅgau dhṛtarāṣṭrātmajāvubhau |

27.2२७.२

अभिपत्य रथैर् अन्यैर् अपनीतौ पदानुगैः ॥ (२७।२)

abhipatya rathair anyair apanītau padānugaiḥ ||

28.1२८.१

सर्वा दिशश्चाभ्यपतद् बीभत्सुर् अपराजितः । (२८।१)

sarvā diśaścābhyapatad bībhatsur aparājitaḥ |

28.2२८.२

किरीटमाली कौन्तेयो लब्धलक्षो महाबलः ॥ (२८।२)

kirīṭamālī kaunteyo labdhalakṣo mahābalaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 56

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit