महाभारतMahābhārata

MBh, 11, 24

1325 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गान्धार्युवाच । (१।१)

gāndhāryuvāca |

1.2१.२

सोमदत्तसुतं पश्य युयुधानेन पातितम् । (१।२)

somadattasutaṃ paśya yuyudhānena pātitam |

1.3१.३

वितुद्यमानं विहगैर् बहुभिर् माधवान्तिके ॥ (१।३)

vitudyamānaṃ vihagair bahubhir mādhavāntike ||

2.1२.१

पुत्रशोकाभिसंतप्तः सोमदत्तो जनार्दन । (२।१)

putraśokābhisaṃtaptaḥ somadatto janārdana |

2.2२.२

युयुधानं महेष्वासं गर्हयन्न् इव दृश्यते ॥ (२।२)

yuyudhānaṃ maheṣvāsaṃ garhayann iva dṛśyate ||

3.1३.१

असौ तु भूरिश्रवसो माता शोकपरिप्लुता । (३।१)

asau tu bhūriśravaso mātā śokapariplutā |

3.2३.२

आश्वासयति भर्तारं सोमदत्तम् अनिन्दिता ॥ (३।२)

āśvāsayati bhartāraṃ somadattam aninditā ||

4.1४.१

दिष्ट्या नेदं महाराज दारुणं भरतक्षयम् । (४।१)

diṣṭyā nedaṃ mahārāja dāruṇaṃ bharatakṣayam |

4.2४.२

कुरुसंक्रन्दनं घोरं युगान्तम् अनुपश्यसि ॥ (४।२)

kurusaṃkrandanaṃ ghoraṃ yugāntam anupaśyasi ||

5.1५.१

दिष्ट्या यूपध्वजं वीरं पुत्रं भूरिसहस्रदम् । (५।१)

diṣṭyā yūpadhvajaṃ vīraṃ putraṃ bhūrisahasradam |

5.2५.२

अनेकक्रतुयज्वानं निहतं नाद्य पश्यसि ॥ (५।२)

anekakratuyajvānaṃ nihataṃ nādya paśyasi ||

6.1६.१

दिष्ट्या स्नुषाणाम् आक्रन्दे घोरं विलपितं बहु । (६।१)

diṣṭyā snuṣāṇām ākrande ghoraṃ vilapitaṃ bahu |

6.2६.२

न शृणोषि महाराज सारसीनाम् इवार्णवे ॥ (६।२)

na śṛṇoṣi mahārāja sārasīnām ivārṇave ||

7.1७.१

एकवस्त्रानुसंवीताः प्रकीर्णासितमूर्धजाः । (७।१)

ekavastrānusaṃvītāḥ prakīrṇāsitamūrdhajāḥ |

7.2७.२

स्नुषास्ते परिधावन्ति हतापत्या हतेश्वराः ॥ (७।२)

snuṣāste paridhāvanti hatāpatyā hateśvarāḥ ||

8.1८.१

श्वापदैर् भक्ष्यमाणं त्वम् अहो दिष्ट्या न पश्यसि । (८।१)

śvāpadair bhakṣyamāṇaṃ tvam aho diṣṭyā na paśyasi |

8.2८.२

छिन्नबाहुं नरव्याघ्रम् अर्जुनेन निपातितम् ॥ (८।२)

chinnabāhuṃ naravyāghram arjunena nipātitam ||

9.1९.१

शलं विनिहतं संख्ये भूरिश्रवसम् एव च । (९।१)

śalaṃ vinihataṃ saṃkhye bhūriśravasam eva ca |

9.2९.२

स्नुषाश्च विधवाः सर्वा दिष्ट्या नाद्येह पश्यसि ॥ (९।२)

snuṣāśca vidhavāḥ sarvā diṣṭyā nādyeha paśyasi ||

10.1१०.१

दिष्ट्या तत् काञ्चनं छत्रं यूपकेतोर् महात्मनः । (१०।१)

diṣṭyā tat kāñcanaṃ chatraṃ yūpaketor mahātmanaḥ |

10.2१०.२

विनिकीर्णं रथोपस्थे सौमदत्तेर् न पश्यसि ॥ (१०।२)

vinikīrṇaṃ rathopasthe saumadatter na paśyasi ||

11.1११.१

अमूस्तु भूरिश्रवसो भार्याः सात्यकिना हतम् । (११।१)

amūstu bhūriśravaso bhāryāḥ sātyakinā hatam |

11.2११.२

परिवार्यानुशोचन्ति भर्तारम् असितेक्षणाः ॥ (११।२)

parivāryānuśocanti bhartāram asitekṣaṇāḥ ||

12.1१२.१

एता विलप्य बहुलं भर्तृशोकेन कर्शिताः । (१२।१)

etā vilapya bahulaṃ bhartṛśokena karśitāḥ |

12.2१२.२

पतन्त्यभिमुखा भूमौ कृपणं बत केशव ॥ (१२।२)

patantyabhimukhā bhūmau kṛpaṇaṃ bata keśava ||

13.1१३.१

बीभत्सुर् अतिबीभत्सं कर्मेदम् अकरोत् कथम् । (१३।१)

bībhatsur atibībhatsaṃ karmedam akarot katham |

13.2१३.२

प्रमत्तस्य यद् अछैत्सीद् बाहुं शूरस्य यज्वनः ॥ (१३।२)

pramattasya yad achaitsīd bāhuṃ śūrasya yajvanaḥ ||

14.1१४.१

ततः पापतरं कर्म कृतवान् अपि सात्यकिः । (१४।१)

tataḥ pāpataraṃ karma kṛtavān api sātyakiḥ |

14.2१४.२

यस्मात् प्रायोपविष्टस्य प्राहार्षीत् संशितात्मनः ॥ (१४।२)

yasmāt prāyopaviṣṭasya prāhārṣīt saṃśitātmanaḥ ||

15.1१५.१

एको द्वाभ्यां हतः शेषे त्वम् अधर्मेण धार्मिकः । (१५।१)

eko dvābhyāṃ hataḥ śeṣe tvam adharmeṇa dhārmikaḥ |

15.2१५.२

इति यूपध्वजस्यैताः स्त्रियः क्रोशन्ति माधव ॥ (१५।२)

iti yūpadhvajasyaitāḥ striyaḥ krośanti mādhava ||

16.1१६.१

भार्या यूपध्वजस्यैषा करसंमितमध्यमा । (१६।१)

bhāryā yūpadhvajasyaiṣā karasaṃmitamadhyamā |

16.2१६.२

कृत्वोत्सङ्गे भुजं भर्तुः कृपणं पर्यदेवयत् ॥ (१६।२)

kṛtvotsaṅge bhujaṃ bhartuḥ kṛpaṇaṃ paryadevayat ||

17.1१७.१

अयं स रशनोत्कर्षी पीनस्तनविमर्दनः । (१७।१)

ayaṃ sa raśanotkarṣī pīnastanavimardanaḥ |

17.2१७.२

नाभ्यूरुजघनस्पर्शी नीवीविस्रंसनः करः ॥ (१७।२)

nābhyūrujaghanasparśī nīvīvisraṃsanaḥ karaḥ ||

18.1१८.१

वासुदेवस्य सांनिध्ये पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा । (१८।१)

vāsudevasya sāṃnidhye pārthenākliṣṭakarmaṇā |

18.2१८.२

युध्यतः समरे ऽन्येन प्रमत्तस्य निपातितः ॥ (१८।२)

yudhyataḥ samare 'nyena pramattasya nipātitaḥ ||

19.1१९.१

किं नु वक्ष्यसि संसत्सु कथासु च जनार्दन । (१९।१)

kiṃ nu vakṣyasi saṃsatsu kathāsu ca janārdana |

19.2१९.२

अर्जुनस्य महत् कर्म स्वयं वा स किरीटवान् ॥ (१९।२)

arjunasya mahat karma svayaṃ vā sa kirīṭavān ||

20.1२०.१

इत्येवं गर्हयित्वैषा तूष्णीम् आस्ते वराङ्गना । (२०।१)

ityevaṃ garhayitvaiṣā tūṣṇīm āste varāṅganā |

20.2२०.२

ताम् एताम् अनुशोचन्ति सपत्न्यः स्वाम् इव स्नुषाम् ॥ (२०।२)

tām etām anuśocanti sapatnyaḥ svām iva snuṣām ||

21.1२१.१

गान्धारराजः शकुनिर् बलवान् सत्यविक्रमः । (२१।१)

gāndhārarājaḥ śakunir balavān satyavikramaḥ |

21.2२१.२

निहतः सहदेवेन भागिनेयेन मातुलः ॥ (२१।२)

nihataḥ sahadevena bhāgineyena mātulaḥ ||

22.1२२.१

यः पुरा हेमदण्डाभ्यां व्यजनाभ्यां स्म वीज्यते । (२२।१)

yaḥ purā hemadaṇḍābhyāṃ vyajanābhyāṃ sma vījyate |

22.2२२.२

स एष पक्षिभिः पक्षैः शयान उपवीज्यते ॥ (२२।२)

sa eṣa pakṣibhiḥ pakṣaiḥ śayāna upavījyate ||

23.1२३.१

यः स्म रूपाणि कुरुते शतशो ऽथ सहस्रशः । (२३।१)

yaḥ sma rūpāṇi kurute śataśo 'tha sahasraśaḥ |

23.2२३.२

तस्य मायाविनो माया दग्धाः पाण्डवतेजसा ॥ (२३।२)

tasya māyāvino māyā dagdhāḥ pāṇḍavatejasā ||

24.1२४.१

मायया निकृतिप्रज्ञो जितवान् यो युधिष्ठिरम् । (२४।१)

māyayā nikṛtiprajño jitavān yo yudhiṣṭhiram |

24.2२४.२

सभायां विपुलं राज्यं स पुनर् जीवितं जितः ॥ (२४।२)

sabhāyāṃ vipulaṃ rājyaṃ sa punar jīvitaṃ jitaḥ ||

25.1२५.१

शकुन्ताः शकुनिं कृष्ण समन्तात् पर्युपासते । (२५।१)

śakuntāḥ śakuniṃ kṛṣṇa samantāt paryupāsate |

25.2२५.२

कितवं मम पुत्राणां विनाशायोपशिक्षितम् ॥ (२५।२)

kitavaṃ mama putrāṇāṃ vināśāyopaśikṣitam ||

26.1२६.१

एतेनैतन्महद् वैरं प्रसक्तं पाण्डवैः सह । (२६।१)

etenaitanmahad vairaṃ prasaktaṃ pāṇḍavaiḥ saha |

26.2२६.२

वधाय मम पुत्राणाम् आत्मनः सगणस्य च ॥ (२६।२)

vadhāya mama putrāṇām ātmanaḥ sagaṇasya ca ||

27.1२७.१

यथैव मम पुत्राणां लोकाः शस्त्रजिताः प्रभो । (२७।१)

yathaiva mama putrāṇāṃ lokāḥ śastrajitāḥ prabho |

27.2२७.२

एवम् अस्यापि दुर्बुद्धेर् लोकाः शस्त्रेण वै जिताः ॥ (२७।२)

evam asyāpi durbuddher lokāḥ śastreṇa vai jitāḥ ||

28.1२८.१

कथं च नायं तत्रापि पुत्रान्मे भ्रातृभिः सह । (२८।१)

kathaṃ ca nāyaṃ tatrāpi putrānme bhrātṛbhiḥ saha |

28.2२८.२

विरोधयेद् ऋजुप्रज्ञान् अनृजुर् मधुसूदन ॥ (२८।२)

virodhayed ṛjuprajñān anṛjur madhusūdana ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 11, 24

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit