MBh, 1, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्त्वा ततः श्रीमान् मन्त्रिभिश्चानुमोदितः । (१।२)
evam uktvā tataḥ śrīmān mantribhiścānumoditaḥ |
अब्रवीद् वाक्यसम्पन्नः सम्पदर्थकरं वचः ॥ (२।२)
abravīd vākyasampannaḥ sampadarthakaraṃ vacaḥ ||
यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान् । (३।१)
yo me hiṃsitavāṃstātaṃ takṣakaḥ sa durātmavān |
प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद् भवन्तो ब्रुवन्तु मे ॥ (३।२)
pratikuryāṃ yathā tasya tad bhavanto bruvantu me ||
तक्षकं संप्रदीप्ते ऽग्नौ प्राप्स्ये ऽहं सहबान्धवम् ॥ (४।२)
takṣakaṃ saṃpradīpte 'gnau prāpsye 'haṃ sahabāndhavam ||
यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना । (५।१)
yathā tena pitā mahyaṃ pūrvaṃ dagdho viṣāgninā |
तथाहम् अपि तं पापं दग्धुम् इच्छामि पन्नगम् ॥ (५।२)
tathāham api taṃ pāpaṃ dagdhum icchāmi pannagam ||
अस्ति राजन् महत् सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम् । (६।२)
asti rājan mahat satraṃ tvadarthaṃ devanirmitam |
सर्पसत्रम् इति ख्यातं पुराणे कथ्यते नृप ॥ (६।३)
sarpasatram iti khyātaṃ purāṇe kathyate nṛpa ||
आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन् नान्यो ऽस्ति नराधिप । (७।१)
āhartā tasya satrasya tvan nānyo 'sti narādhipa |
इति पौराणिकाः प्राहुर् अस्माकं चास्ति स क्रतुः ॥ (७।२)
iti paurāṇikāḥ prāhur asmākaṃ cāsti sa kratuḥ ||
एवम् उक्तः स राजर्षिर् मेने सर्पं हि तक्षकम् । (८।२)
evam uktaḥ sa rājarṣir mene sarpaṃ hi takṣakam |
ततो ऽब्रवीन् मन्त्रविदस्तान् राजा ब्राह्मणांस्तदा । (९।१)
tato 'bravīn mantravidastān rājā brāhmaṇāṃstadā |
आहरिष्यामि तत् सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे ॥ (९।२)
āhariṣyāmi tat satraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me ||
ततस्ते ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम । (१०।१)
tataste ṛtvijastasya śāstrato dvijasattama |
यथावज्ज्ञानविदुषः सर्वे बुद्ध्या परं गताः ॥ (१०।३)
yathāvajjñānaviduṣaḥ sarve buddhyā paraṃ gatāḥ ||
ऋद्ध्या परमया युक्तम् इष्टं द्विजगणायुतम् । (११।१)
ṛddhyā paramayā yuktam iṣṭaṃ dvijagaṇāyutam |
प्रभूतधनधान्याढ्यम् ऋत्विग्भिः सुनिवेशितम् ॥ (११।२)
prabhūtadhanadhānyāḍhyam ṛtvigbhiḥ suniveśitam ||
निर्माय चापि विधिवद् यज्ञायतनम् ईप्सितम् । (१२।१)
nirmāya cāpi vidhivad yajñāyatanam īpsitam |
इदं चासीत् तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति । (१३।१)
idaṃ cāsīt tatra pūrvaṃ sarpasatre bhaviṣyati |
निमित्तं महद् उत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा ॥ (१३।२)
nimittaṃ mahad utpannaṃ yajñavighnakaraṃ tadā ||
यज्ञस्यायतने तस्मिन् क्रियमाणे वचो ऽब्रवीत् । (१४।१)
yajñasyāyatane tasmin kriyamāṇe vaco 'bravīt |
स्थपतिर् बुद्धिसम्पन्नो वास्तुविद्याविशारदः ॥ (१४।२)
sthapatir buddhisampanno vāstuvidyāviśāradaḥ ||
इत्यब्रवीत् सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा । (१५।१)
ityabravīt sūtradhāraḥ sūtaḥ paurāṇikastadā |
यस्मिन् देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता । (१५।२)
yasmin deśe ca kāle ca māpaneyaṃ pravartitā |
ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः ॥ (१५।३)
brāhmaṇaṃ kāraṇaṃ kṛtvā nāyaṃ saṃsthāsyate kratuḥ ||
एतच्छ्रुत्वा तु राजा स प्राग्दीक्षाकालम् अब्रवीत् । (१६।१)
etacchrutvā tu rājā sa prāgdīkṣākālam abravīt |
क्षत्तारं नेह मे कश्चिद् अज्ञातः प्रविशेद् इति ॥ (१६।२)
kṣattāraṃ neha me kaścid ajñātaḥ praviśed iti ||
पर्यक्रामंश्च विधिवत् स्वे स्वे कर्मणि याजकाः ॥ (१७।२)
paryakrāmaṃśca vidhivat sve sve karmaṇi yājakāḥ ||
जुहुवुर् मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम् ॥ (१८।२)
juhuvur mantravaccaiva samiddhaṃ jātavedasam ||
कम्पयन्तश्च सर्वेषाम् उरगाणां मनांसि ते । (१९।१)
kampayantaśca sarveṣām uragāṇāṃ manāṃsi te |
सर्पान् आजुहुवुस्तत्र सर्वान् अग्निमुखे तदा ॥ (१९।२)
sarpān ājuhuvustatra sarvān agnimukhe tadā ||
ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने । (२०।१)
tataḥ sarpāḥ samāpetuḥ pradīpte havyavāhane |
विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तस्तथा परे । (२१।१)
visphurantaḥ śvasantaśca veṣṭayantastathā pare |
पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे ॥ (२१।२)
pucchaiḥ śirobhiśca bhṛśaṃ citrabhānuṃ prapedire ||
श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा । (२२।१)
śvetāḥ kṛṣṇāśca nīlāśca sthavirāḥ śiśavastathā |
रुवन्तो भैरवान् नादान् पेतुर् दीप्ते विभावसौ । (२२।२)
ruvanto bhairavān nādān petur dīpte vibhāvasau |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.