महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 47

47 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

एवम् उक्त्वा ततः श्रीमान् मन्त्रिभिश्चानुमोदितः । (१।२)

evam uktvā tataḥ śrīmān mantribhiścānumoditaḥ |

1.3१.३

आरुरोह प्रतिज्ञां स सर्पसत्राय पार्थिवः । (१।३)

āruroha pratijñāṃ sa sarpasatrāya pārthivaḥ |

1.4१.४

ब्रह्मन् भरतशार्दूलो राजा पारिक्षितस्तदा ॥ (१।४)

brahman bharataśārdūlo rājā pārikṣitastadā ||

2.1२.१

पुरोहितम् अथाहूय ऋत्विजं वसुधाधिपः । (२।१)

purohitam athāhūya ṛtvijaṃ vasudhādhipaḥ |

2.2२.२

अब्रवीद् वाक्यसम्पन्नः सम्पदर्थकरं वचः ॥ (२।२)

abravīd vākyasampannaḥ sampadarthakaraṃ vacaḥ ||

3.1३.१

यो मे हिंसितवांस्तातं तक्षकः स दुरात्मवान् । (३।१)

yo me hiṃsitavāṃstātaṃ takṣakaḥ sa durātmavān |

3.2३.२

प्रतिकुर्यां यथा तस्य तद् भवन्तो ब्रुवन्तु मे ॥ (३।२)

pratikuryāṃ yathā tasya tad bhavanto bruvantu me ||

4.1४.१

अपि तत् कर्म विदितं भवतां येन पन्नगम् । (४।१)

api tat karma viditaṃ bhavatāṃ yena pannagam |

4.2४.२

तक्षकं संप्रदीप्ते ऽग्नौ प्राप्स्ये ऽहं सहबान्धवम् ॥ (४।२)

takṣakaṃ saṃpradīpte 'gnau prāpsye 'haṃ sahabāndhavam ||

5.1५.१

यथा तेन पिता मह्यं पूर्वं दग्धो विषाग्निना । (५।१)

yathā tena pitā mahyaṃ pūrvaṃ dagdho viṣāgninā |

5.2५.२

तथाहम् अपि तं पापं दग्धुम् इच्छामि पन्नगम् ॥ (५।२)

tathāham api taṃ pāpaṃ dagdhum icchāmi pannagam ||

6.1६.१

ऋत्विज ऊचुः । (६।१)

ṛtvija ūcuḥ |

6.2६.२

अस्ति राजन् महत् सत्रं त्वदर्थं देवनिर्मितम् । (६।२)

asti rājan mahat satraṃ tvadarthaṃ devanirmitam |

6.3६.३

सर्पसत्रम् इति ख्यातं पुराणे कथ्यते नृप ॥ (६।३)

sarpasatram iti khyātaṃ purāṇe kathyate nṛpa ||

7.1७.१

आहर्ता तस्य सत्रस्य त्वन् नान्यो ऽस्ति नराधिप । (७।१)

āhartā tasya satrasya tvan nānyo 'sti narādhipa |

7.2७.२

इति पौराणिकाः प्राहुर् अस्माकं चास्ति स क्रतुः ॥ (७।२)

iti paurāṇikāḥ prāhur asmākaṃ cāsti sa kratuḥ ||

8.1८.१

सूत उवाच । (८।१)

sūta uvāca

8.2८.२

एवम् उक्तः स राजर्षिर् मेने सर्पं हि तक्षकम् । (८।२)

evam uktaḥ sa rājarṣir mene sarpaṃ hi takṣakam |

8.3८.३

हुताशनमुखं दीप्तं प्रविष्टम् इति सत्तम ॥ (८।३)

hutāśanamukhaṃ dīptaṃ praviṣṭam iti sattama ||

9.1९.१

ततो ऽब्रवीन् मन्त्रविदस्तान् राजा ब्राह्मणांस्तदा । (९।१)

tato 'bravīn mantravidastān rājā brāhmaṇāṃstadā |

9.2९.२

आहरिष्यामि तत् सत्रं संभाराः संभ्रियन्तु मे ॥ (९।२)

āhariṣyāmi tat satraṃ saṃbhārāḥ saṃbhriyantu me ||

10.1१०.१

ततस्ते ऋत्विजस्तस्य शास्त्रतो द्विजसत्तम । (१०।१)

tataste ṛtvijastasya śāstrato dvijasattama |

10.2१०.२

देशं तं मापयामासुर् यज्ञायतनकारणात् । (१०।२)

deśaṃ taṃ māpayāmāsur yajñāyatanakāraṇāt |

10.3१०.३

यथावज्ज्ञानविदुषः सर्वे बुद्ध्या परं गताः ॥ (१०।३)

yathāvajjñānaviduṣaḥ sarve buddhyā paraṃ gatāḥ ||

11.1११.१

ऋद्ध्या परमया युक्तम् इष्टं द्विजगणायुतम् । (११।१)

ṛddhyā paramayā yuktam iṣṭaṃ dvijagaṇāyutam |

11.2११.२

प्रभूतधनधान्याढ्यम् ऋत्विग्भिः सुनिवेशितम् ॥ (११।२)

prabhūtadhanadhānyāḍhyam ṛtvigbhiḥ suniveśitam ||

12.1१२.१

निर्माय चापि विधिवद् यज्ञायतनम् ईप्सितम् । (१२।१)

nirmāya cāpi vidhivad yajñāyatanam īpsitam |

12.2१२.२

राजानं दीक्षयामासुः सर्पसत्राप्तये तदा ॥ (१२।२)

rājānaṃ dīkṣayāmāsuḥ sarpasatrāptaye tadā ||

13.1१३.१

इदं चासीत् तत्र पूर्वं सर्पसत्रे भविष्यति । (१३।१)

idaṃ cāsīt tatra pūrvaṃ sarpasatre bhaviṣyati |

13.2१३.२

निमित्तं महद् उत्पन्नं यज्ञविघ्नकरं तदा ॥ (१३।२)

nimittaṃ mahad utpannaṃ yajñavighnakaraṃ tadā ||

14.1१४.१

यज्ञस्यायतने तस्मिन् क्रियमाणे वचो ऽब्रवीत् । (१४।१)

yajñasyāyatane tasmin kriyamāṇe vaco 'bravīt |

14.2१४.२

स्थपतिर् बुद्धिसम्पन्नो वास्तुविद्याविशारदः ॥ (१४।२)

sthapatir buddhisampanno vāstuvidyāviśāradaḥ ||

15.1१५.१

इत्यब्रवीत् सूत्रधारः सूतः पौराणिकस्तदा । (१५।१)

ityabravīt sūtradhāraḥ sūtaḥ paurāṇikastadā |

15.2१५.२

यस्मिन् देशे च काले च मापनेयं प्रवर्तिता । (१५।२)

yasmin deśe ca kāle ca māpaneyaṃ pravartitā |

15.3१५.३

ब्राह्मणं कारणं कृत्वा नायं संस्थास्यते क्रतुः ॥ (१५।३)

brāhmaṇaṃ kāraṇaṃ kṛtvā nāyaṃ saṃsthāsyate kratuḥ ||

16.1१६.१

एतच्छ्रुत्वा तु राजा स प्राग्दीक्षाकालम् अब्रवीत् । (१६।१)

etacchrutvā tu rājā sa prāgdīkṣākālam abravīt |

16.2१६.२

क्षत्तारं नेह मे कश्चिद् अज्ञातः प्रविशेद् इति ॥ (१६।२)

kṣattāraṃ neha me kaścid ajñātaḥ praviśed iti ||

17.1१७.१

ततः कर्म प्रववृते सर्पसत्रे विधानतः । (१७।१)

tataḥ karma pravavṛte sarpasatre vidhānataḥ |

17.2१७.२

पर्यक्रामंश्च विधिवत् स्वे स्वे कर्मणि याजकाः ॥ (१७।२)

paryakrāmaṃśca vidhivat sve sve karmaṇi yājakāḥ ||

18.1१८.१

परिधाय कृष्णवासांसि धूमसंरक्तलोचनाः । (१८।१)

paridhāya kṛṣṇavāsāṃsi dhūmasaṃraktalocanāḥ |

18.2१८.२

जुहुवुर् मन्त्रवच्चैव समिद्धं जातवेदसम् ॥ (१८।२)

juhuvur mantravaccaiva samiddhaṃ jātavedasam ||

19.1१९.१

कम्पयन्तश्च सर्वेषाम् उरगाणां मनांसि ते । (१९।१)

kampayantaśca sarveṣām uragāṇāṃ manāṃsi te |

19.2१९.२

सर्पान् आजुहुवुस्तत्र सर्वान् अग्निमुखे तदा ॥ (१९।२)

sarpān ājuhuvustatra sarvān agnimukhe tadā ||

20.1२०.१

ततः सर्पाः समापेतुः प्रदीप्ते हव्यवाहने । (२०।१)

tataḥ sarpāḥ samāpetuḥ pradīpte havyavāhane |

20.2२०.२

विवेष्टमानाः कृपणा आह्वयन्तः परस्परम् ॥ (२०।२)

viveṣṭamānāḥ kṛpaṇā āhvayantaḥ parasparam ||

21.1२१.१

विस्फुरन्तः श्वसन्तश्च वेष्टयन्तस्तथा परे । (२१।१)

visphurantaḥ śvasantaśca veṣṭayantastathā pare |

21.2२१.२

पुच्छैः शिरोभिश्च भृशं चित्रभानुं प्रपेदिरे ॥ (२१।२)

pucchaiḥ śirobhiśca bhṛśaṃ citrabhānuṃ prapedire ||

22.1२२.१

श्वेताः कृष्णाश्च नीलाश्च स्थविराः शिशवस्तथा । (२२।१)

śvetāḥ kṛṣṇāśca nīlāśca sthavirāḥ śiśavastathā |

22.2२२.२

रुवन्तो भैरवान् नादान् पेतुर् दीप्ते विभावसौ । (२२।२)

ruvanto bhairavān nādān petur dīpte vibhāvasau |

22.3२२.३

क्रोशयोजनमात्रा हि गोकर्णस्य प्रमाणतः । (२२।३)

krośayojanamātrā hi gokarṇasya pramāṇataḥ |

22.4२२.४

पतन्त्यजस्रं वेगेन चाग्नावग्निमतां वर ॥ (२२।४)

patantyajasraṃ vegena cāgnāvagnimatāṃ vara ||

23.1२३.१

एवं शतसहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च । (२३।१)

evaṃ śatasahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |

23.2२३.२

अवशानि विनष्टानि पन्नगानां द्विजोत्तम ॥ (२३।२)

avaśāni vinaṣṭāni pannagānāṃ dvijottama ||

24.1२४.१

इन्दुरा इव तत्रान्ये हस्तिहस्ता इवापरे । (२४।१)

indurā iva tatrānye hastihastā ivāpare |

24.2२४.२

मत्ता इव च मातङ्गा महाकाया महाबलाः ॥ (२४।२)

mattā iva ca mātaṅgā mahākāyā mahābalāḥ ||

25.1२५.१

उच्चावचाश्च बहवो नानावर्णा विषोल्बणाः । (२५।१)

uccāvacāśca bahavo nānāvarṇā viṣolbaṇāḥ |

25.2२५.२

घोराश्च परिघप्रख्या दन्दशूका महाबलाः । (२५।२)

ghorāśca parighaprakhyā dandaśūkā mahābalāḥ |

25.3२५.३

प्रपेतुर् अग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिताः ॥ (२५।३)

prapetur agnāvuragā mātṛvāgdaṇḍapīḍitāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit