गुरुर् उवाच । (१।१)

रजसा साध्यते मोहस्तमसा च नरर्षभ । (१।२)

क्रोधलोभौ भयं दर्प एतेषां साधनाच्छुचिः ॥ (१।३)

परमं परमात्मानं देवम् अक्षयम् अव्ययम् । (२।१)

विष्णुम् अव्यक्तसंस्थानं विशन्ते देवसत्तमम् ॥ (२।२)

तस्य मायाविदग्धाङ्गा ज्ञानभ्रष्टा निराशिषः । (३।१)

मानवा ज्ञानसंमोहात् ततः कामं प्रयान्ति वै ॥ (३।२)

कामात् क्रोधम् अवाप्याथ लोभमोहौ च मानवाः । (४।१)

मानदर्पाद् अहंकारम् अहंकारात् ततः क्रियाः ॥ (४।२)

क्रियाभिः स्नेहसंबन्धः स्नेहाच्छोकम् अनन्तरम् । (५।१)

सुखदुःखसमारम्भाज् जन्माजन्मकृतक्षणाः ॥ (५।२)

जन्मतो गर्भवासं तु शुक्रशोणितसंभवम् । (६।१)

पुरीषमूत्रविक्लेदशोणितप्रभवाविलम् ॥ (६।२)

तृष्णाभिभूतस्तैर् बद्धस्तान् एवाभिपरिप्लवन् । (७।१)

संसारतन्त्रवाहिन्यस्तत्र बुध्येत योषितः ॥ (७।२)

प्रकृत्या क्षेत्रभूतास्ता नराः क्षेत्रज्ञलक्षणाः । (८।१)

तस्माद् एता विशेषेण नरो ऽतीयुर् विपश्चितः ॥ (८।२)

कृत्या ह्येता घोररूपा मोहयन्त्यविचक्षणान् । (९।१)

रजस्यन्तर्हिता मूर्तिर् इन्द्रियाणां सनातनी ॥ (९।२)

तस्मात् तर्षात्मकाद् रागाद् बीजाज्जायन्ति जन्तवः । (१०।१)

स्वदेहजान् अस्वसंज्ञान् यद्वद् अङ्गात् कृमींस्त्यजेत् । (१०।२)

स्वसंज्ञान् अस्वजांस्तद्वत् सुतसंज्ञान् कृमींस्त्यजेत् ॥ (१०।३)

शुक्रतो रसतश्चैव स्नेहाज्जायन्ति जन्तवः । (११।१)

स्वभावात् कर्मयोगाद् वा तान् उपेक्षेत बुद्धिमान् ॥ (११।२)

रजस्तमसि पर्यस्तं सत्त्वं तमसि संस्थितम् । (१२।१)

ज्ञानाधिष्ठानम् अज्ञानं बुद्ध्यहंकारलक्षणम् ॥ (१२।२)

तद् बीजं देहिनाम् आहुस्तद् बीजं जीवसंज्ञितम् । (१३।१)

कर्मणा कालयुक्तेन संसारपरिवर्तकम् ॥ (१३।२)

रमत्ययं यथा स्वप्ने मनसा देहवान् इव । (१४।१)

कर्मगर्भैर् गुणैर् देही गर्भे तद् उपपद्यते ॥ (१४।२)

कर्मणा बीजभूतेन चोद्यते यद् यद् इन्द्रियम् । (१५।१)

जायते तद् अहंकाराद् रागयुक्तेन चेतसा ॥ (१५।२)

शब्दरागाच्छ्रोत्रम् अस्य जायते भावितात्मनः । (१६।१)

रूपरागात् तथा चक्षुर् घ्राणं गन्धचिकीर्षया ॥ (१६।२)

स्पर्शनेभ्यस्तथा वायुः प्राणापानव्यपाश्रयः । (१७।१)

व्यानोदानौ समानश्च पञ्चधा देहयापना ॥ (१७।२)

संजातैर् जायते गात्रैः कर्मजैर् ब्रह्मणा वृतः । (१८।१)

दुःखाद्यन्तैर् दुःखमध्यैर् नरः शारीरमानसैः ॥ (१८।२)

दुःखं विद्याद् उपादानाद् अभिमानाच्च वर्धते । (१९।१)

त्यागात् तेभ्यो निरोधः स्यान्निरोधज्ञो विमुच्यते ॥ (१९।२)

इन्द्रियाणां रजस्येव प्रभवप्रलयावुभौ । (२०।१)

परीक्ष्य संचरेद् विद्वान् यथावच्छास्त्रचक्षुषा ॥ (२०।२)

ज्ञानेन्द्रियाणीन्द्रियार्थान् नोपसर्पन्त्यतर्षुलम् । (२१।१)

ज्ञातैश्च कारणैर् देही न देहं पुनर् अर्हति ॥ (२१।२)