वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततो द्रोणे हते राजन् दुर्योधनमुखा नृपाः । (१।२)

भृशम् उद्विग्नमनसो द्रोणपुत्रम् उपागमन् ॥ (१।३)

ते द्रोणम् उपशोचन्तः कश्मलाभिहतौजसः । (२।१)

पर्युपासन्त शोकार्तास् ततः शारद्वतीसुतम् ॥ (२।२)

मुहूर्तं ते समाश्वास्य हेतुभिः शास्त्रसंमितैः । (३।१)

रात्र्यागमे महीपालाः स्वानि वेश्मानि भेजिरे ॥ (३।२)

विशेषतः सूतपुत्रो राजा चैव सुयोधनः । (४।१)

दुःशासनो ऽथ शकुनिर् न निद्राम् उपलेभिरे ॥ (४।२)

ते वेश्मस्व् अपि कौरव्य पृथ्वीशा नाप्नुवन् सुखम् । (५।१)

चिन्तयन्तः क्षयं तीव्रं निद्रां नैवोपलेभिरे ॥ (५।२)

सहितास् ते निशायां तु दुर्योधननिवेशने । (६।१)

अतिप्रचण्डाद् विद्वेषात् पाण्डवानां महात्मनाम् ॥ (६।२)

यत् तद् द्यूतपरिक्लिष्टां कृष्णाम् आनिन्यिरे सभाम् । (७।१)

तत् स्मरन्तो ऽन्वतप्यन्त भृशम् उद्विग्नचेतसः ॥ (७।२)

चिन्तयन्तश् च पार्थानां तान् क्लेशान् द्यूतकारितान् । (८।१)

कृच्छ्रेण क्षणदां राजन् निन्युर् अब्दशतोपमाम् ॥ (८।२)

ततः प्रभाते विमले स्थिता दिष्टस्य शासने । (९।१)

चक्रुर् आवश्यकं सर्वे विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (९।२)

ते कृत्वावश्यकार्याणि समाश्वस्य च भारत । (१०।१)

योगम् आज्ञापयामासुर् युद्धाय च विनिर्ययुः ॥ (१०।२)

कर्णं सेनापतिं कृत्वा कृतकौतुकमङ्गलाः । (११।१)

वाचयित्वा द्विजश्रेष्ठान् दधिपात्रघृताक्षतैः ॥ (११।२)

निष्कैर् गोभिर् हिरण्येन वासोभिश् च महाधनैः । (१२।१)

वर्ध्यमाना जयाशीर्भिः सूतमागधबन्दिभिः ॥ (१२।२)

तथैव पाण्डवा राजन् कृतसर्वाह्णिकक्रियाः । (१३।१)

शिबिरान् निर्ययू राजन् युद्धाय कृतनिश्चयाः ॥ (१३।२)

ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम् । (१४।१)

कुरूणां पाण्डवानां च परस्परवधैषिणाम् ॥ (१४।२)

तयोर् द्वे दिवसे युद्धं कुरुपाण्डवसेनयोः । (१५।१)

कर्णे सेनापतौ राजन्न् अभूद् अद्भुतदर्शनम् ॥ (१५।२)

ततः शत्रुक्षयं कृत्वा सुमहान्तं रणे वृषः । (१६।१)

पश्यतां धार्तराष्ट्राणां फल्गुनेन निपातितः ॥ (१६।२)

ततस् तत् संजयः सर्वं गत्वा नागाह्वयं पुरम् । (१७।१)

आचख्यौ धृतराष्ट्राय यद् वृत्तं कुरुजाङ्गले ॥ (१७।२)

जनमेजय उवाच । (१८।१)

आपगेयं हतं श्रुत्वा द्रोणं च समरे परैः । (१८।२)

यो जगाम पराम् आर्तिं वृद्धो राजाम्बिकासुतः ॥ (१८।३)

स श्रुत्वा निहतं कर्णं दुर्योधनहितैषिणम् । (१९।१)

कथं द्विजवर प्राणान् अधारयत दुःखितः ॥ (१९।२)

यस्मिञ् जयाशां पुत्राणाम् अमन्यत स पार्थिवः । (२०।१)

तस्मिन् हते स कौरव्यः कथं प्राणान् अधारयत् ॥ (२०।२)

दुर्मरं बत मन्ये ऽहं नृणां कृच्छ्रे ऽपि वर्तताम् । (२१।१)

यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा नात्यजज् जीवितं नृपः ॥ (२१।२)

तथा शांतनवं वृद्धं ब्रह्मन् बाह्लिकम् एव च । (२२।१)

द्रोणं च सोमदत्तं च भूरिश्रवसम् एव च ॥ (२२।२)

तथैव चान्यान् सुहृदः पुत्रपौत्रांश् च पातितान् । (२३।१)

श्रुत्वा यन् नाजहात् प्राणांस् तन् मन्ये दुष्करं द्विज ॥ (२३।२)

एतन् मे सर्वम् आचक्ष्व विस्तरेण तपोधन । (२४।१)

न हि तृप्यामि पूर्वेषां शृण्वानश् चरितं महत् ॥ (२४।२)

वैशंपायन उवाच । (२५।१)

हते कर्णे महाराज निशि गावल्गणिस् तदा । (२५।२)

दीनो ययौ नागपुरम् अश्वैर् वातसमैर् जवे ॥ (२५।३)

स हास्तिनपुरं गत्वा भृशम् उद्विग्नमानसः । (२६।१)

जगाम धृतराष्ट्रस्य क्षयं प्रक्षीणबान्धवम् ॥ (२६।२)

स समुद्वीक्ष्य राजानं कश्मलाभिहतौजसम् । (२७।१)

ववन्दे प्राञ्जलिर् भूत्वा मूर्ध्ना पादौ नृपस्य ह ॥ (२७।२)

सम्पूज्य च यथान्यायं धृतराष्ट्रं महीपतिम् । (२८।१)

हा कष्टम् इति चोक्त्वा स ततो वचनम् आददे ॥ (२८।२)

संजयो ऽहं क्षितिपते कच्चिद् आस्ते सुखं भवान् । (२९।१)

स्वदोषेणापदं प्राप्य कच्चिन् नाद्य विमुह्यसि ॥ (२९।२)

हितान्य् उक्तानि विदुरद्रोणगाङ्गेयकेशवैः । (३०।१)

अगृहीतान्य् अनुस्मृत्य कच्चिन् न कुरुषे व्यथाम् ॥ (३०।२)

रामनारदकण्वैश् च हितम् उक्तं सभातले । (३१।१)

नगृहीतम् अनुस्मृत्य कच्चिन् न कुरुषे व्यथाम् ॥ (३१।२)

सुहृदस् त्वद्धिते युक्तान् भीष्मद्रोणमुखान् परैः । (३२।१)

निहतान् युधि संस्मृत्य कच्चिन् न कुरुषे व्यथाम् ॥ (३२।२)

तम् एवंवादिनं राजा सूतपुत्रं कृताञ्जलिम् । (३३।१)

सुदीर्घम् अभिनिःश्वस्य दुःखार्त इदम् अब्रवीत् ॥ (३३।२)

गाङ्गेये निहते शूरे दिव्यास्त्रवति संजय । (३४।१)

द्रोणे च परमेष्वासे भृशं मे व्यथितं मनः ॥ (३४।२)

यो रथानां सहस्राणि दंशितानां दशैव हि । (३५।१)

अहन्य् अहनि तेजस्वी निजघ्ने वसुसंभवः ॥ (३५।२)

स हतो यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना । (३६।१)

पाण्डवेयाभिगुप्तेन भृशं मे व्यथितं मनः ॥ (३६।२)

भार्गवः प्रददौ यस्मै परमास्त्रं महात्मने । (३७।१)

साक्षाद् रामेण यो बाल्ये धनुर्वेद उपाकृतः ॥ (३७।२)

यस्य प्रसादात् कौन्तेया राजपुत्रा महाबलाः । (३८।१)

महारथत्वं सम्प्राप्तास् तथान्ये वसुधाधिपाः ॥ (३८।२)

तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा धृष्टद्युम्नेन संयुगे । (३९।१)

सत्यसंधं महेष्वासं भृशं मे व्यथितं मनः ॥ (३९।२)

त्रैलोक्ये यस्य शास्त्रेषु न पुमान् विद्यते समः । (४०।१)

तं द्रोणं निहतं श्रुत्वा किम् अकुर्वत मामकाः ॥ (४०।२)

संशप्तकानां च बले पाण्डवेन महात्मना । (४१।१)

धनंजयेन विक्रम्य गमिते यमसादनम् ॥ (४१।२)

नारायणास्त्रे निहते द्रोणपुत्रस्य धीमतः । (४२।१)

हतशेषेष्व् अनीकेषु किम् अकुर्वत मामकाः ॥ (४२।२)

विप्रद्रुतान् अहं मन्ये निमग्नः शोकसागरे । (४३।१)

प्लवमानान् हते द्रोणे सन्ननौकान् इवार्णवे ॥ (४३।२)

दुर्योधनस्य कर्णस्य भोजस्य कृतवर्मणः । (४४।१)

मद्रराजस्य शल्यस्य द्रौणेश् चैव कृपस्य च ॥ (४४।२)

मत्पुत्रशेषस्य तथा तथान्येषां च संजय । (४५।१)

विप्रकीर्णेष्व् अनीकेषु मुखवर्णो ऽभवत् कथम् ॥ (४५।२)

एतत् सर्वं यथा वृत्तं तत्त्वं गावल्गणे रणे । (४६।१)

आचक्ष्व पाण्डवेयानां मामकानां च सर्वशः ॥ (४६।२)

संजय उवाच । (४७।१)

पाण्डवेयैर् हि यद् वृत्तं कौरवेयेषु मारिष । (४७।२)

तच्छ्रुत्वा मा व्यथां कार्षीद् इष्टे न व्यथते मनः ॥ (४७।३)

यस्माद् अभावी भावी वा भवेद् अर्थो नरं प्रति । (४८।१)

अप्राप्तौ तस्य वा प्राप्तौ न कश्चिद् व्यथते बुधः ॥ (४८।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (४९।१)

न व्यथा शृण्वतः काचिद् विद्यते मम संजय । (४९।२)

दिष्टम् एतत् पुरा मन्ये कथयस्व यथेच्छकम् ॥ (४९।३)