संजय उवाच । (१।१)

दुर्योधनेनैवम् उक्तो द्रौणिर् आहवदुर्मदः । (१।२)

प्रत्युवाच महाबाहो यथा वदसि कौरव ॥ (१।३)

प्रिया हि पाण्डवा नित्यं मम चापि पितुश्च मे । (२।१)

तथैवावां प्रियौ तेषां न तु युद्धे कुरूद्वह । (२।२)

शक्तितस्तात युध्यामस्त्यक्त्वा प्राणान् अभीतवत् ॥ (२।३)

अहं कर्णश्च शल्यश्च कृपो हार्दिक्य एव च । (३।१)

निमेषात् पाण्डवीं सेनां क्षपयेम नृपोत्तम ॥ (३।२)

ते चापि कौरवीं सेनां निमेषार्धात् कुरूद्वह । (४।१)

क्षपयेयुर् महाबाहो न स्याम यदि संयुगे ॥ (४।२)

युध्यतां पाण्डवाञ् शक्त्या तेषां चास्मान् युयुत्सताम् । (५।१)

तेजस्तु तेज आसाद्य प्रशमं याति भारत ॥ (५।२)

अशक्या तरसा जेतुं पाण्डवानाम् अनीकिनी । (६।१)

जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु तद्धि सत्यं ब्रवीमि ते ॥ (६।२)

आत्मार्थं युध्यमानास्ते समर्थाः पाण्डुनन्दनाः । (७।१)

किमर्थं तव सैन्यानि न हनिष्यन्ति भारत ॥ (७।२)

त्वं हि लुब्धतमो राजन्निकृतिज्ञश्च कौरव । (८।१)

सर्वातिशङ्की मानी च ततो ऽस्मान् अतिशङ्कसे ॥ (८।२)

अहं तु यत्नम् आस्थाय त्वदर्थे त्यक्तजीवितः । (९।१)

एष गच्छामि संग्रामं त्वत्कृते कुरुनन्दन ॥ (९।२)

योत्स्ये ऽहं शत्रुभिः सार्धं जेष्यामि च वरान् वरान् । (१०।१)

पाञ्चालैः सह योत्स्यामि सोमकैः केकयैस्तथा । (१०।२)

पाण्डवेयैश्च संग्रामे त्वत्प्रियार्थम् अरिंदम ॥ (१०।३)

अद्य मद्बाणनिर्दग्धाः पाञ्चालाः सोमकास्तथा । (११।१)

सिंहेनेवार्दिता गावो विद्रविष्यन्ति सर्वतः ॥ (११।२)

अद्य धर्मसुतो राजा दृष्ट्वा मम पराक्रमम् । (१२।१)

अश्वत्थाममयं लोकं मंस्यते सह सोमकैः ॥ (१२।२)

आगमिष्यति निर्वेदं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । (१३।१)

दृष्ट्वा विनिहतान् संख्ये पाञ्चालान् सोमकैः सह ॥ (१३।२)

ये मां युद्धे ऽभियोत्स्यन्ति तान् हनिष्यामि भारत । (१४।१)

न हि ते वीर मुच्येरन्मद्बाह्वन्तरम् आगताः ॥ (१४।२)

एवम् उक्त्वा महाबाहुः पुत्रं दुर्योधनं तव । (१५।१)

अभ्यवर्तत युद्धाय द्रावयन् सर्वधन्विनः । (१५।२)

चिकीर्षुस्तव पुत्राणां प्रियं प्राणभृतां वरः ॥ (१५।३)

ततो ऽब्रवीत् सकैकेयान् पाञ्चालान् गौतमीसुतः । (१६।१)

प्रहरध्वम् इतः सर्वे मम गात्रे महारथाः । (१६।२)

स्थिरीभूताश्च युध्यध्वं दर्शयन्तो ऽस्त्रलाघवम् ॥ (१६।३)

एवम् उक्तास्तु ते सर्वे शस्त्रवृष्टिम् अपातयन् । (१७।१)

द्रौणिं प्रति महाराज जलं जलधरा इव ॥ (१७।२)

तान्निहत्य शरान् द्रौणिर् दश वीरान् अपोथयत् । (१८।१)

प्रमुखे पाण्डुपुत्राणां धृष्टद्युम्नस्य चाभिभो ॥ (१८।२)

ते हन्यमानाः समरे पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा । (१९।१)

परित्यज्य रणे द्रौणिं व्यद्रवन्त दिशो दश ॥ (१९।२)

तान् दृष्ट्वा द्रवतः शूरान् पाञ्चालान् सहसोमकान् । (२०।१)

धृष्टद्युम्नो महाराज द्रौणिम् अभ्यद्रवद् युधि ॥ (२०।२)

ततः काञ्चनचित्राणां सजलाम्बुदनादिनाम् । (२१।१)

वृतः शतेन शूराणां रथानाम् अनिवर्तिनाम् ॥ (२१।२)

पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महारथः । (२२।१)

द्रौणिम् इत्यब्रवीद् वाक्यं दृष्ट्वा योधान्निपातितान् ॥ (२२।२)

आचार्यपुत्र दुर्बुद्धे किम् अन्यैर् निहतैस्तव । (२३।१)

समागच्छ मया सार्धं यदि शूरो ऽसि संयुगे । (२३।२)

अहं त्वां निहनिष्यामि तिष्ठेदानीं ममाग्रतः ॥ (२३।३)

ततस्तम् आचार्यसुतं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् । (२४।१)

मर्मभिद्भिः शरैस्तीक्ष्णैर् जघान भरतर्षभ ॥ (२४।२)

ते तु पङ्क्तीकृता द्रौणिं शरा विविशुर् आशुगाः । (२५।१)

रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्राः सर्वकायावदारणाः । (२५।२)

मध्वर्थिन इवोद्दामा भ्रमराः पुष्पितं द्रुमम् ॥ (२५।३)

सो ऽतिविद्धो भृशं क्रुद्धः पदाक्रान्त इवोरगः । (२६।१)

मानी द्रौणिर् असंभ्रान्तो बाणपाणिर् अभाषत ॥ (२६।२)

धृष्टद्युम्न स्थिरो भूत्वा मुहूर्तं प्रतिपालय । (२७।१)

यावत् त्वां निशितैर् बाणैः प्रेषयामि यमक्षयम् ॥ (२७।२)

द्रौणिर् एवम् अथाभाष्य पार्षतं परवीरहा । (२८।१)

छादयामास बाणौघैः समन्ताल् लघुहस्तवत् ॥ (२८।२)

स छाद्यमानः समरे द्रौणिना युद्धदुर्मदः । (२९।१)

द्रौणिं पाञ्चालतनयो वाग्भिर् आतर्जयत् तदा ॥ (२९।२)

न जानीषे प्रतिज्ञां मे विप्रोत्पत्तिं तथैव च । (३०।१)

द्रोणं हत्वा किल मया हन्तव्यस्त्वं सुदुर्मते । (३०।२)

ततस्त्वाहं न हन्म्यद्य द्रोणे जीवति संयुगे ॥ (३०।३)

इमां तु रजनीं प्राप्ताम् अप्रभातां सुदुर्मते । (३१।१)

निहत्य पितरं ते ऽद्य ततस्त्वाम् अपि संयुगे । (३१।२)

नेष्यामि मृत्युलोकायेत्येवं मे मनसि स्थितम् ॥ (३१।३)

यस्ते पार्थेषु विद्वेषो या भक्तिः कौरवेषु च । (३२।१)

तां दर्शय स्थिरो भूत्वा न मे जीवन् विमोक्ष्यसे ॥ (३२।२)

यो हि ब्राह्मण्यम् उत्सृज्य क्षत्रधर्मरतो द्विजः । (३३।१)

स वध्यः सर्वलोकस्य यथा त्वं पुरुषाधम ॥ (३३।२)

इत्युक्तः परुषं वाक्यं पार्षतेन द्विजोत्तमः । (३४।१)

क्रोधम् आहारयत् तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ (३४।२)

निर्दहन्न् इव चक्षुर्भ्यां पार्षतं सो ऽभ्यवैक्षत । (३५।१)

छादयामास च शरैर् निःश्वसन् पन्नगो यथा ॥ (३५।२)

स छाद्यमानः समरे द्रौणिना राजसत्तम । (३६।१)

सर्वपाञ्चालसेनाभिः संवृतो रथसत्तमः ॥ (३६।२)

नाकम्पत महाबाहुः स्वधैर्यं समुपाश्रितः । (३७।१)

सायकांश्चैव विविधान् अश्वत्थाम्नि मुमोच ह ॥ (३७।२)

तौ पुनः संन्यवर्तेतां प्राणद्यूतपरे रणे । (३८।१)

निवारयन्तौ बाणौघैः परस्परम् अमर्षिणौ । (३८।२)

उत्सृजन्तौ महेष्वासौ शरवृष्टीः समन्ततः ॥ (३८।३)

द्रौणिपार्षतयोर् युद्धं घोररूपं भयानकम् । (३९।१)

दृष्ट्वा संपूजयामासुः सिद्धचारणवातिकाः ॥ (३९।२)

शरौघैः पूरयन्तौ तावाकाशं प्रदिशस्तथा । (४०।१)

अलक्ष्यौ समयुध्येतां महत् कृत्वा शरैस्तमः ॥ (४०।२)

नृत्यमानाविव रणे मण्डलीकृतकार्मुकौ । (४१।१)

परस्परवधे यत्तौ परस्परजयैषिणौ ॥ (४१।२)

अयुध्येतां महाबाहू चित्रं लघु च सुष्ठु च । (४२।१)

सम्पूज्यमानौ समरे योधमुख्यैः सहस्रशः ॥ (४२।२)

तौ प्रयुद्धौ रणे दृष्ट्वा वने वन्यौ गजाविव । (४३।१)

उभयोः सेनयोर् हर्षस्तुमुलः समपद्यत ॥ (४३।२)

सिंहनादरवाश्चासन् दध्मुः शङ्खांश्च मारिष । (४४।१)

वादित्राण्यभ्यवाद्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४४।२)

तस्मिंस्तु तुमुले युद्धे भीरूणां भयवर्धने । (४५।१)

मुहूर्तम् इव तद् युद्धं समरूपं तदाभवत् ॥ (४५।२)

ततो द्रौणिर् महाराज पार्षतस्य महात्मनः । (४६।१)

ध्वजं धनुस्तथा छत्रम् उभौ च पार्ष्णिसारथी । (४६।२)

सूतम् अश्वांश्च चतुरो निहत्याभ्यद्रवद् रणे ॥ (४६।३)

पाञ्चालांश्चैव तान् सर्वान् बाणैः संनतपर्वभिः । (४७।१)

व्यद्रावयद् अमेयात्मा शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४७।२)

ततः प्रविव्यथे सेना पाण्डवी भरतर्षभ । (४८।१)

दृष्ट्वा द्रौणेर् महत् कर्म वासवस्येव संयुगे ॥ (४८।२)

शतेन च शतं हत्वा पाञ्चालानां महारथः । (४९।१)

त्रिभिश्च निशितैर् बाणैर् हत्वा त्रीन् वै महारथान् ॥ (४९।२)

द्रौणिर् द्रुपदपुत्रस्य फल्गुनस्य च पश्यतः । (५०।१)

नाशयामास पाञ्चालान् भूयिष्ठं ये व्यवस्थिताः ॥ (५०।२)

ते वध्यमानाः पाञ्चालाः समरे सह सृञ्जयैः । (५१।१)

अगच्छन् द्रौणिम् उत्सृज्य विप्रकीर्णरथध्वजाः ॥ (५१।२)

स जित्वा समरे शत्रून् द्रोणपुत्रो महारथः । (५२।१)

ननाद सुमहानादं तपान्ते जलदो यथा ॥ (५२।२)

स निहत्य बहूञ् शूरान् अश्वत्थामा व्यरोचत । (५३।१)

युगान्ते सर्वभूतानि भस्म कृत्वेव पावकः ॥ (५३।२)

सम्पूज्यमानो युधि कौरवेयैर् विजित्य संख्ये ऽरिगणान् सहस्रशः । (५४।१)

व्यरोचत द्रोणसुतः प्रतापवान् यथा सुरेन्द्रो ऽरिगणान्निहत्य ॥ (५४।२)