महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 31

892 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

श्रीभगवानुवाच । (१।१)

śrībhagavānuvāca |

1.2१.२

इदं तु ते गुह्यतमं प्रवक्ष्याम्यनसूयवे । (१।२)

idaṃ tu te guhyatamaṃ pravakṣyāmyanasūyave |

1.3१.३

ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसे ऽशुभात् ॥ (१।३)

jñānaṃ vijñānasahitaṃ yajjñātvā mokṣyase 'śubhāt ||

2.1२.१

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् । (२।१)

rājavidyā rājaguhyaṃ pavitramidamuttamam |

2.2२.२

प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ (२।२)

pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam ||

3.1३.१

अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप । (३।१)

aśraddadhānāḥ puruṣā dharmasyāsya paraṃtapa |

3.2३.२

अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ (३।२)

aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani ||

4.1४.१

मया ततमिदं सर्वं जगदव्यक्तमूर्तिना । (४।१)

mayā tatamidaṃ sarvaṃ jagadavyaktamūrtinā |

4.2४.२

मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ (४।२)

matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ ||

5.1५.१

न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । (५।१)

na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogamaiśvaram |

5.2५.२

भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ॥ (५।२)

bhūtabhṛnna ca bhūtastho mamātmā bhūtabhāvanaḥ ||

6.1६.१

यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । (६।१)

yathākāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān |

6.2६.२

तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ॥ (६।२)

tathā sarvāṇi bhūtāni matsthānītyupadhāraya ||

7.1७.१

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् । (७।१)

sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām |

7.2७.२

कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ॥ (७।२)

kalpakṣaye punastāni kalpādau visṛjāmyaham ||

8.1८.१

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः । (८।१)

prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ |

8.2८.२

भूतग्राममिमं कृत्स्नमवशं प्रकृतेर्वशात् ॥ (८।२)

bhūtagrāmamimaṃ kṛtsnamavaśaṃ prakṛtervaśāt ||

9.1९.१

न च मां तानि कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय । (९।१)

na ca māṃ tāni karmāṇi nibadhnanti dhanaṃjaya |

9.2९.२

उदासीनवदासीनमसक्तं तेषु कर्मसु ॥ (९।२)

udāsīnavadāsīnamasaktaṃ teṣu karmasu ||

10.1१०.१

मयाध्यक्षेण प्रकृतिः सूयते सचराचरम् । (१०।१)

mayādhyakṣeṇa prakṛtiḥ sūyate sacarācaram |

10.2१०.२

हेतुनानेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते ॥ (१०।२)

hetunānena kaunteya jagadviparivartate ||

11.1११.१

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् । (११।१)

avajānanti māṃ mūḍhā mānuṣīṃ tanumāśritam |

11.2११.२

परं भावमजानन्तो मम भूतमहेश्वरम् ॥ (११।२)

paraṃ bhāvamajānanto mama bhūtamaheśvaram ||

12.1१२.१

मोघाशा मोघकर्माणो मोघज्ञाना विचेतसः । (१२।१)

moghāśā moghakarmāṇo moghajñānā vicetasaḥ |

12.2१२.२

राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ (१२।२)

rākṣasīmāsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ ||

13.1१३.१

महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः । (१३।१)

mahātmānastu māṃ pārtha daivīṃ prakṛtimāśritāḥ |

13.2१३.२

भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ (१३।२)

bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam ||

14.1१४.१

सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः । (१४।१)

satataṃ kīrtayanto māṃ yatantaśca dṛḍhavratāḥ |

14.2१४.२

नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ (१४।२)

namasyantaśca māṃ bhaktyā nityayuktā upāsate ||

15.1१५.१

ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते । (१५।१)

jñānayajñena cāpyanye yajanto māmupāsate |

15.2१५.२

एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् ॥ (१५।२)

ekatvena pṛthaktvena bahudhā viśvatomukham ||

16.1१६.१

अहं क्रतुर् अहं यज्ञः स्वधाहम् अहमौषधम् । (१६।१)

ahaṃ kratur ahaṃ yajñaḥ svadhāham ahamauṣadham |

16.2१६.२

मन्त्रो ऽहम् अहमेवाज्यम् अहमग्निर् अहं हुतम् ॥ (१६।२)

mantro 'ham ahamevājyam ahamagnir ahaṃ hutam ||

17.1१७.१

पिताहमस्य जगतो माता धाता पितामहः । (१७।१)

pitāhamasya jagato mātā dhātā pitāmahaḥ |

17.2१७.२

वेद्यं पवित्रम्ॐकार ऋक्साम यजुरेव च ॥ (१७।२)

vedyaṃ pavitramoṃkāra ṛksāma yajureva ca ||

18.1१८.१

गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् । (१८।१)

gatirbhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt |

18.2१८.२

प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ (१८।२)

prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījamavyayam ||

19.1१९.१

तपाम्यहम् अहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । (१९।१)

tapāmyaham ahaṃ varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca |

19.2१९.२

अमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन ॥ (१९।२)

amṛtaṃ caiva mṛtyuśca sadasaccāhamarjuna ||

20.1२०.१

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते । (२०।१)

traividyā māṃ somapāḥ pūtapāpā yajñairiṣṭvā svargatiṃ prārthayante |

20.2२०.२

ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ (२०।२)

te puṇyamāsādya surendralokamaśnanti divyāndivi devabhogān ||

21.1२१.१

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति । (२१।१)

te taṃ bhuktvā svargalokaṃ viśālaṃ kṣīṇe puṇye martyalokaṃ viśanti |

21.2२१.२

एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ (२१।२)

evaṃ trayīdharmamanuprapannā gatāgataṃ kāmakāmā labhante ||

22.1२२.१

अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते । (२२।१)

ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate |

22.2२२.२

तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ (२२।२)

teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham ||

23.1२३.१

ये ऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः । (२३।१)

ye 'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ |

23.2२३.२

ते ऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ (२३।२)

te 'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam ||

24.1२४.१

अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च । (२४।१)

ahaṃ hi sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca |

24.2२४.२

न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ (२४।२)

na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te ||

25.1२५.१

यान्ति देवव्रता देवान् पितॄन्यान्ति पितृव्रताः । (२५।१)

yānti devavratā devān pitṝnyānti pitṛvratāḥ |

25.2२५.२

भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनो ऽपि माम् ॥ (२५।२)

bhūtāni yānti bhūtejyā yānti madyājino 'pi mām ||

26.1२६.१

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । (२६।१)

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati |

26.2२६.२

तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ (२६।२)

tadahaṃ bhaktyupahṛtamaśnāmi prayatātmanaḥ ||

27.1२७.१

यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् । (२७।१)

yatkaroṣi yadaśnāsi yajjuhoṣi dadāsi yat |

27.2२७.२

यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ (२७।२)

yattapasyasi kaunteya tatkuruṣva madarpaṇam ||

28.1२८.१

शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः । (२८।१)

śubhāśubhaphalairevaṃ mokṣyase karmabandhanaiḥ |

28.2२८.२

संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ (२८।२)

saṃnyāsayogayuktātmā vimukto māmupaiṣyasi ||

29.1२९.१

समो ऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्यो ऽस्ति न प्रियः । (२९।१)

samo 'haṃ sarvabhūteṣu na me dveṣyo 'sti na priyaḥ |

29.2२९.२

ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ (२९।२)

ye bhajanti tu māṃ bhaktyā mayi te teṣu cāpyaham ||

30.1३०.१

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक् । (३०।१)

api cetsudurācāro bhajate māmananyabhāk |

30.2३०.२

साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ (३०।२)

sādhureva sa mantavyaḥ samyagvyavasito hi saḥ ||

31.1३१.१

क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति । (३१।१)

kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ nigacchati |

31.2३१.२

कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ (३१।२)

kaunteya pratijānīhi na me bhaktaḥ praṇaśyati ||

32.1३२.१

मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य ये ऽपि स्युः पापयोनयः । (३२।१)

māṃ hi pārtha vyapāśritya ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ |

32.2३२.२

स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्ते ऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ (३२।२)

striyo vaiśyāstathā śūdrāste 'pi yānti parāṃ gatim ||

33.1३३.१

किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा । (३३।१)

kiṃ punarbrāhmaṇāḥ puṇyā bhaktā rājarṣayastathā |

33.2३३.२

अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ (३३।२)

anityamasukhaṃ lokamimaṃ prāpya bhajasva mām ||

34.1३४.१

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । (३४।१)

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru |

34.2३४.२

मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ (३४।२)

māmevaiṣyasi yuktvaivamātmānaṃ matparāyaṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit