MBh, 6, 31
Select a line for its word-by-word analysis.
ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसे ऽशुभात् ॥ (१।३)
jñānaṃ vijñānasahitaṃ yajjñātvā mokṣyase 'śubhāt ||
प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् ॥ (२।२)
pratyakṣāvagamaṃ dharmyaṃ susukhaṃ kartumavyayam ||
अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ॥ (३।२)
aprāpya māṃ nivartante mṛtyusaṃsāravartmani ||
मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ॥ (४।२)
matsthāni sarvabhūtāni na cāhaṃ teṣvavasthitaḥ ||
न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम् । (५।१)
na ca matsthāni bhūtāni paśya me yogamaiśvaram |
यथाकाशस्थितो नित्यं वायुः सर्वत्रगो महान् । (६।१)
yathākāśasthito nityaṃ vāyuḥ sarvatrago mahān |
सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् । (७।१)
sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām |
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः । (८।१)
prakṛtiṃ svāmavaṣṭabhya visṛjāmi punaḥ punaḥ |
राक्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिताः ॥ (१२।२)
rākṣasīmāsurīṃ caiva prakṛtiṃ mohinīṃ śritāḥ ||
महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः । (१३।१)
mahātmānastu māṃ pārtha daivīṃ prakṛtimāśritāḥ |
भजन्त्यनन्यमनसो ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् ॥ (१३।२)
bhajantyananyamanaso jñātvā bhūtādimavyayam ||
सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः । (१४।१)
satataṃ kīrtayanto māṃ yatantaśca dṛḍhavratāḥ |
नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते ॥ (१४।२)
namasyantaśca māṃ bhaktyā nityayuktā upāsate ||
अहं क्रतुर् अहं यज्ञः स्वधाहम् अहमौषधम् । (१६।१)
ahaṃ kratur ahaṃ yajñaḥ svadhāham ahamauṣadham |
मन्त्रो ऽहम् अहमेवाज्यम् अहमग्निर् अहं हुतम् ॥ (१६।२)
mantro 'ham ahamevājyam ahamagnir ahaṃ hutam ||
गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् । (१८।१)
gatirbhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṃ suhṛt |
प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम् ॥ (१८।२)
prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṃ nidhānaṃ bījamavyayam ||
तपाम्यहम् अहं वर्षं निगृह्णाम्युत्सृजामि च । (१९।१)
tapāmyaham ahaṃ varṣaṃ nigṛhṇāmyutsṛjāmi ca |
त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते । (२०।१)
traividyā māṃ somapāḥ pūtapāpā yajñairiṣṭvā svargatiṃ prārthayante |
ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् ॥ (२०।२)
te puṇyamāsādya surendralokamaśnanti divyāndivi devabhogān ||
ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति । (२१।१)
te taṃ bhuktvā svargalokaṃ viśālaṃ kṣīṇe puṇye martyalokaṃ viśanti |
एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते ॥ (२१।२)
evaṃ trayīdharmamanuprapannā gatāgataṃ kāmakāmā labhante ||
अनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जनाः पर्युपासते । (२२।१)
ananyāścintayanto māṃ ye janāḥ paryupāsate |
तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् ॥ (२२।२)
teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham ||
ये ऽप्यन्यदेवता भक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः । (२३।१)
ye 'pyanyadevatā bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ |
ते ऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम् ॥ (२३।२)
te 'pi māmeva kaunteya yajantyavidhipūrvakam ||
अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च । (२४।१)
ahaṃ hi sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca |
न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते ॥ (२४।२)
na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te ||
यान्ति देवव्रता देवान् पितॄन्यान्ति पितृव्रताः । (२५।१)
yānti devavratā devān pitṝnyānti pitṛvratāḥ |
भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनो ऽपि माम् ॥ (२५।२)
bhūtāni yānti bhūtejyā yānti madyājino 'pi mām ||
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति । (२६।१)
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati |
यत्तपस्यसि कौन्तेय तत्कुरुष्व मदर्पणम् ॥ (२७।२)
yattapasyasi kaunteya tatkuruṣva madarpaṇam ||
शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः । (२८।१)
śubhāśubhaphalairevaṃ mokṣyase karmabandhanaiḥ |
संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि ॥ (२८।२)
saṃnyāsayogayuktātmā vimukto māmupaiṣyasi ||
समो ऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्यो ऽस्ति न प्रियः । (२९।१)
samo 'haṃ sarvabhūteṣu na me dveṣyo 'sti na priyaḥ |
ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् ॥ (२९।२)
ye bhajanti tu māṃ bhaktyā mayi te teṣu cāpyaham ||
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः ॥ (३०।२)
sādhureva sa mantavyaḥ samyagvyavasito hi saḥ ||
क्षिप्रं भवति धर्मात्मा शश्वच्छान्तिं निगच्छति । (३१।१)
kṣipraṃ bhavati dharmātmā śaśvacchāntiṃ nigacchati |
कौन्तेय प्रतिजानीहि न मे भक्तः प्रणश्यति ॥ (३१।२)
kaunteya pratijānīhi na me bhaktaḥ praṇaśyati ||
मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य ये ऽपि स्युः पापयोनयः । (३२।१)
māṃ hi pārtha vyapāśritya ye 'pi syuḥ pāpayonayaḥ |
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्ते ऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ (३२।२)
striyo vaiśyāstathā śūdrāste 'pi yānti parāṃ gatim ||
किं पुनर्ब्राह्मणाः पुण्या भक्ता राजर्षयस्तथा । (३३।१)
kiṃ punarbrāhmaṇāḥ puṇyā bhaktā rājarṣayastathā |
अनित्यमसुखं लोकमिमं प्राप्य भजस्व माम् ॥ (३३।२)
anityamasukhaṃ lokamimaṃ prāpya bhajasva mām ||
मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । (३४।१)
manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru |
मामेवैष्यसि युक्त्वैवमात्मानं मत्परायणः ॥ (३४।२)
māmevaiṣyasi yuktvaivamātmānaṃ matparāyaṇaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.