महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 14

611 of 1995 · 49 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

प्रत्याख्यातो राजपुत्र्या सुदेष्णां कीचको ऽब्रवीत् । (१।२)

pratyākhyāto rājaputryā sudeṣṇāṃ kīcako 'bravīt |

1.3१.३

अमर्यादेन कामेन घोरेणाभिपरिप्लुतः ॥ (१।३)

amaryādena kāmena ghoreṇābhipariplutaḥ ||

2.1२.१

यथा कैकेयि सैरन्ध्र्या समेयां तद् विधीयताम् । (२।१)

yathā kaikeyi sairandhryā sameyāṃ tad vidhīyatām |

2.2२.२

तां सुदेष्णे परीप्सस्व माहं प्राणान् प्रहासिषम् ॥ (२।२)

tāṃ sudeṣṇe parīpsasva māhaṃ prāṇān prahāsiṣam ||

3.1३.१

तस्य तां बहुशः श्रुत्वा वाचं विलपतस्तदा । (३।१)

tasya tāṃ bahuśaḥ śrutvā vācaṃ vilapatastadā |

3.2३.२

विराटमहिषी देवी कृपां चक्रे मनस्विनी ॥ (३।२)

virāṭamahiṣī devī kṛpāṃ cakre manasvinī ||

4.1४.१

स्वम् अर्थम् अभिसंधाय तस्यार्थम् अनुचिन्त्य च । (४।१)

svam artham abhisaṃdhāya tasyārtham anucintya ca |

4.2४.२

उद्वेगं चैव कृष्णायाः सुदेष्णा सूतम् अब्रवीत् ॥ (४।२)

udvegaṃ caiva kṛṣṇāyāḥ sudeṣṇā sūtam abravīt ||

5.1५.१

पर्विणीं त्वं समुद्दिश्य सुराम् अन्नं च कारय । (५।१)

parviṇīṃ tvaṃ samuddiśya surām annaṃ ca kāraya |

5.2५.२

तत्रैनां प्रेषयिष्यामि सुराहारीं तवान्तिकम् ॥ (५।२)

tatraināṃ preṣayiṣyāmi surāhārīṃ tavāntikam ||

6.1६.१

तत्र संप्रेषिताम् एनां विजने निरवग्रहाम् । (६।१)

tatra saṃpreṣitām enāṃ vijane niravagrahām |

6.2६.२

सान्त्वयेथा यथाकामं सान्त्व्यमाना रमेद् यदि ॥ (६।२)

sāntvayethā yathākāmaṃ sāntvyamānā ramed yadi ||

7.1७.१

कीचकस्तु गृहं गत्वा भगिन्या वचनात् तदा । (७।१)

kīcakastu gṛhaṃ gatvā bhaginyā vacanāt tadā |

7.2७.२

सुराम् आहारयामास राजार्हां सुपरिस्रुताम् ॥ (७।२)

surām āhārayāmāsa rājārhāṃ suparisrutām ||

8.1८.१

आजौरभ्रं च सुभृशं बहूंश्चोच्चावचान्मृगान् । (८।१)

ājaurabhraṃ ca subhṛśaṃ bahūṃścoccāvacānmṛgān |

8.2८.२

कारयामास कुशलैर् अन्नपानं सुशोभनम् ॥ (८।२)

kārayāmāsa kuśalair annapānaṃ suśobhanam ||

9.1९.१

तस्मिन् कृते तदा देवी कीचकेनोपमन्त्रिता । (९।१)

tasmin kṛte tadā devī kīcakenopamantritā |

9.2९.२

सुदेष्णा प्रेषयामास सैरन्ध्रीं कीचकालयम् ॥ (९।२)

sudeṣṇā preṣayāmāsa sairandhrīṃ kīcakālayam ||

10.1१०.१

सुदेष्णोवाच । (१०।१)

sudeṣṇovāca |

10.2१०.२

उत्तिष्ठ गच्छ सैरन्ध्रि कीचकस्य निवेशनम् । (१०।२)

uttiṣṭha gaccha sairandhri kīcakasya niveśanam |

10.3१०.३

पानम् आनय कल्याणि पिपासा मां प्रबाधते ॥ (१०।३)

pānam ānaya kalyāṇi pipāsā māṃ prabādhate ||

11.1११.१

द्रौपद्युवाच । (११।१)

draupadyuvāca |

11.2११.२

न गच्छेयम् अहं तस्य राजपुत्रि निवेशनम् । (११।२)

na gaccheyam ahaṃ tasya rājaputri niveśanam |

11.3११.३

त्वम् एव राज्ञि जानासि यथा स निरपत्रपः ॥ (११।३)

tvam eva rājñi jānāsi yathā sa nirapatrapaḥ ||

12.1१२.१

न चाहम् अनवद्याङ्गि तव वेश्मनि भामिनि । (१२।१)

na cāham anavadyāṅgi tava veśmani bhāmini |

12.2१२.२

कामवृत्ता भविष्यामि पतीनां व्यभिचारिणी ॥ (१२।२)

kāmavṛttā bhaviṣyāmi patīnāṃ vyabhicāriṇī ||

13.1१३.१

त्वं चैव देवि जानासि यथा स समयः कृतः । (१३।१)

tvaṃ caiva devi jānāsi yathā sa samayaḥ kṛtaḥ |

13.2१३.२

प्रविशन्त्या मया पूर्वं तव वेश्मनि भामिनि ॥ (१३।२)

praviśantyā mayā pūrvaṃ tava veśmani bhāmini ||

14.1१४.१

कीचकश्च सुकेशान्ते मूढो मदनदर्पितः । (१४।१)

kīcakaśca sukeśānte mūḍho madanadarpitaḥ |

14.2१४.२

सो ऽवमंस्यति मां दृष्ट्वा न यास्ये तत्र शोभने ॥ (१४।२)

so 'vamaṃsyati māṃ dṛṣṭvā na yāsye tatra śobhane ||

15.1१५.१

सन्ति बह्व्यस्तव प्रेष्या राजपुत्रि वशानुगाः । (१५।१)

santi bahvyastava preṣyā rājaputri vaśānugāḥ |

15.2१५.२

अन्यां प्रेषय भद्रं ते स हि माम् अवमंस्यते ॥ (१५।२)

anyāṃ preṣaya bhadraṃ te sa hi mām avamaṃsyate ||

16.1१६.१

सुदेष्णोवाच । (१६।१)

sudeṣṇovāca |

16.2१६.२

नैव त्वां जातु हिंस्यात् स इतः संप्रेषितां मया ॥ (१६।२)

naiva tvāṃ jātu hiṃsyāt sa itaḥ saṃpreṣitāṃ mayā ||

17.1१७.१

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

17.2१७.२

इत्यस्याः प्रददौ कांस्यं सपिधानं हिरण्मयम् । (१७।२)

ityasyāḥ pradadau kāṃsyaṃ sapidhānaṃ hiraṇmayam |

17.3१७.३

सा शङ्कमाना रुदती दैवं शरणम् ईयुषी । (१७।३)

sā śaṅkamānā rudatī daivaṃ śaraṇam īyuṣī |

17.4१७.४

प्रातिष्ठत सुराहारी कीचकस्य निवेशनम् ॥ (१७।४)

prātiṣṭhata surāhārī kīcakasya niveśanam ||

18.1१८.१

द्रौपद्युवाच । (१८।१)

draupadyuvāca |

18.2१८.२

यथाहम् अन्यं पाण्डुभ्यो नाभिजानामि कंचन । (१८।२)

yathāham anyaṃ pāṇḍubhyo nābhijānāmi kaṃcana |

18.3१८.३

तेन सत्येन मां प्राप्तां कीचको मा वशे कृथाः ॥ (१८।३)

tena satyena māṃ prāptāṃ kīcako mā vaśe kṛthāḥ ||

19.1१९.१

वैशंपायन उवाच । (१९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

19.2१९.२

उपातिष्ठत सा सूर्यं मुहूर्तम् अबला ततः । (१९।२)

upātiṣṭhata sā sūryaṃ muhūrtam abalā tataḥ |

19.3१९.३

स तस्यास्तनुमध्यायाः सर्वं सूर्यो ऽवबुद्धवान् ॥ (१९।३)

sa tasyāstanumadhyāyāḥ sarvaṃ sūryo 'vabuddhavān ||

20.1२०.१

अन्तर्हितं ततस्तस्या रक्षो रक्षार्थम् आदिशत् । (२०।१)

antarhitaṃ tatastasyā rakṣo rakṣārtham ādiśat |

20.2२०.२

तच्चैनां नाजहात् तत्र सर्वावस्थास्वनिन्दिताम् ॥ (२०।२)

taccaināṃ nājahāt tatra sarvāvasthāsvaninditām ||

21.1२१.१

तां मृगीम् इव वित्रस्तां दृष्ट्वा कृष्णां समीपगाम् । (२१।१)

tāṃ mṛgīm iva vitrastāṃ dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ samīpagām |

21.2२१.२

उदतिष्ठन्मुदा सूतो नावं लब्ध्वेव पारगः ॥ (२१।२)

udatiṣṭhanmudā sūto nāvaṃ labdhveva pāragaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit