MBh, 4, 14
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रत्याख्यातो राजपुत्र्या सुदेष्णां कीचको ऽब्रवीत् । (१।२)
pratyākhyāto rājaputryā sudeṣṇāṃ kīcako 'bravīt |
यथा कैकेयि सैरन्ध्र्या समेयां तद् विधीयताम् । (२।१)
yathā kaikeyi sairandhryā sameyāṃ tad vidhīyatām |
तां सुदेष्णे परीप्सस्व माहं प्राणान् प्रहासिषम् ॥ (२।२)
tāṃ sudeṣṇe parīpsasva māhaṃ prāṇān prahāsiṣam ||
स्वम् अर्थम् अभिसंधाय तस्यार्थम् अनुचिन्त्य च । (४।१)
svam artham abhisaṃdhāya tasyārtham anucintya ca |
उद्वेगं चैव कृष्णायाः सुदेष्णा सूतम् अब्रवीत् ॥ (४।२)
udvegaṃ caiva kṛṣṇāyāḥ sudeṣṇā sūtam abravīt ||
पर्विणीं त्वं समुद्दिश्य सुराम् अन्नं च कारय । (५।१)
parviṇīṃ tvaṃ samuddiśya surām annaṃ ca kāraya |
तत्रैनां प्रेषयिष्यामि सुराहारीं तवान्तिकम् ॥ (५।२)
tatraināṃ preṣayiṣyāmi surāhārīṃ tavāntikam ||
सान्त्वयेथा यथाकामं सान्त्व्यमाना रमेद् यदि ॥ (६।२)
sāntvayethā yathākāmaṃ sāntvyamānā ramed yadi ||
आजौरभ्रं च सुभृशं बहूंश्चोच्चावचान्मृगान् । (८।१)
ājaurabhraṃ ca subhṛśaṃ bahūṃścoccāvacānmṛgān |
सुदेष्णा प्रेषयामास सैरन्ध्रीं कीचकालयम् ॥ (९।२)
sudeṣṇā preṣayāmāsa sairandhrīṃ kīcakālayam ||
उत्तिष्ठ गच्छ सैरन्ध्रि कीचकस्य निवेशनम् । (१०।२)
uttiṣṭha gaccha sairandhri kīcakasya niveśanam |
न गच्छेयम् अहं तस्य राजपुत्रि निवेशनम् । (११।२)
na gaccheyam ahaṃ tasya rājaputri niveśanam |
त्वम् एव राज्ञि जानासि यथा स निरपत्रपः ॥ (११।३)
tvam eva rājñi jānāsi yathā sa nirapatrapaḥ ||
त्वं चैव देवि जानासि यथा स समयः कृतः । (१३।१)
tvaṃ caiva devi jānāsi yathā sa samayaḥ kṛtaḥ |
प्रविशन्त्या मया पूर्वं तव वेश्मनि भामिनि ॥ (१३।२)
praviśantyā mayā pūrvaṃ tava veśmani bhāmini ||
सो ऽवमंस्यति मां दृष्ट्वा न यास्ये तत्र शोभने ॥ (१४।२)
so 'vamaṃsyati māṃ dṛṣṭvā na yāsye tatra śobhane ||
सन्ति बह्व्यस्तव प्रेष्या राजपुत्रि वशानुगाः । (१५।१)
santi bahvyastava preṣyā rājaputri vaśānugāḥ |
अन्यां प्रेषय भद्रं ते स हि माम् अवमंस्यते ॥ (१५।२)
anyāṃ preṣaya bhadraṃ te sa hi mām avamaṃsyate ||
नैव त्वां जातु हिंस्यात् स इतः संप्रेषितां मया ॥ (१६।२)
naiva tvāṃ jātu hiṃsyāt sa itaḥ saṃpreṣitāṃ mayā ||
इत्यस्याः प्रददौ कांस्यं सपिधानं हिरण्मयम् । (१७।२)
ityasyāḥ pradadau kāṃsyaṃ sapidhānaṃ hiraṇmayam |
यथाहम् अन्यं पाण्डुभ्यो नाभिजानामि कंचन । (१८।२)
yathāham anyaṃ pāṇḍubhyo nābhijānāmi kaṃcana |
तेन सत्येन मां प्राप्तां कीचको मा वशे कृथाः ॥ (१८।३)
tena satyena māṃ prāptāṃ kīcako mā vaśe kṛthāḥ ||
स तस्यास्तनुमध्यायाः सर्वं सूर्यो ऽवबुद्धवान् ॥ (१९।३)
sa tasyāstanumadhyāyāḥ sarvaṃ sūryo 'vabuddhavān ||
अन्तर्हितं ततस्तस्या रक्षो रक्षार्थम् आदिशत् । (२०।१)
antarhitaṃ tatastasyā rakṣo rakṣārtham ādiśat |
तच्चैनां नाजहात् तत्र सर्वावस्थास्वनिन्दिताम् ॥ (२०।२)
taccaināṃ nājahāt tatra sarvāvasthāsvaninditām ||
तां मृगीम् इव वित्रस्तां दृष्ट्वा कृष्णां समीपगाम् । (२१।१)
tāṃ mṛgīm iva vitrastāṃ dṛṣṭvā kṛṣṇāṃ samīpagām |
उदतिष्ठन्मुदा सूतो नावं लब्ध्वेव पारगः ॥ (२१।२)
udatiṣṭhanmudā sūto nāvaṃ labdhveva pāragaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.