MBh, 5, 87
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रातर् उत्थाय कृष्णस्तु कृतवान् सर्वम् आह्निकम् । (१।२)
prātar utthāya kṛṣṇastu kṛtavān sarvam āhnikam |
ब्राह्मणैर् अभ्यनुज्ञातः प्रययौ नगरं प्रति ॥ (१।३)
brāhmaṇair abhyanujñātaḥ prayayau nagaraṃ prati ||
तं प्रयान्तं महाबाहुम् अनुज्ञाप्य ततो नृप । (२।१)
taṃ prayāntaṃ mahābāhum anujñāpya tato nṛpa |
धार्तराष्ट्रास्तम् आयान्तं प्रत्युज्जग्मुः स्वलंकृताः । (३।१)
dhārtarāṣṭrāstam āyāntaṃ pratyujjagmuḥ svalaṃkṛtāḥ |
यानैर् बहुविधैर् अन्ये पद्भिर् एव तथापरे ॥ (४।२)
yānair bahuvidhair anye padbhir eva tathāpare ||
द्रोणेन धार्तराष्ट्रैश्च तैर् वृतो नगरं ययौ ॥ (५।२)
droṇena dhārtarāṣṭraiśca tair vṛto nagaraṃ yayau ||
न स्म कश्चिद् गृहे राजंस्तद् आसीद् भरतर्षभ । (७।१)
na sma kaścid gṛhe rājaṃstad āsīd bharatarṣabha |
न स्त्री न वृद्धो न शिशुर् वासुदेवदिदृक्षया ॥ (७।२)
na strī na vṛddho na śiśur vāsudevadidṛkṣayā ||
राजमार्गे नरा न स्म सम्भवन्त्यवनिं गताः । (८।१)
rājamārge narā na sma sambhavantyavaniṃ gatāḥ |
प्रनष्टगतयो ऽभूवन् राजमार्गे नरैर् वृते ॥ (१०।२)
pranaṣṭagatayo 'bhūvan rājamārge narair vṛte ||
स गृहं धृतराष्ट्रस्य प्राविशच्छत्रुकर्शनः । (११।१)
sa gṛhaṃ dhṛtarāṣṭrasya prāviśacchatrukarśanaḥ |
पाण्डुरं पुण्डरीकाक्षः प्रासादैर् उपशोभितम् ॥ (११।२)
pāṇḍuraṃ puṇḍarīkākṣaḥ prāsādair upaśobhitam ||
तिस्रः कक्ष्या व्यतिक्रम्य केशवो राजवेश्मनः । (१२।१)
tisraḥ kakṣyā vyatikramya keśavo rājaveśmanaḥ |
वैचित्रवीर्यं राजानम् अभ्यगच्छद् अरिंदमः ॥ (१२।२)
vaicitravīryaṃ rājānam abhyagacchad ariṃdamaḥ ||
अभ्यागच्छति दाशार्हे प्रज्ञाचक्षुर् नरेश्वरः । (१३।१)
abhyāgacchati dāśārhe prajñācakṣur nareśvaraḥ |
सहैव द्रोणभीष्माभ्याम् उदतिष्ठन्महायशाः ॥ (१३।२)
sahaiva droṇabhīṣmābhyām udatiṣṭhanmahāyaśāḥ ||
आसनेभ्यो ऽचलन् सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम् ॥ (१४।२)
āsanebhyo 'calan sarve pūjayanto janārdanam ||
ततो राजानम् आसाद्य धृतराष्ट्रं यशस्विनम् । (१५।१)
tato rājānam āsādya dhṛtarāṣṭraṃ yaśasvinam |
स भीष्मं पूजयामास वार्ष्णेयो वाग्भिर् अञ्जसा ॥ (१५।२)
sa bhīṣmaṃ pūjayāmāsa vārṣṇeyo vāgbhir añjasā ||
तेषु धर्मानुपूर्वीं तां प्रयुज्य मधुसूदनः । (१६।१)
teṣu dharmānupūrvīṃ tāṃ prayujya madhusūdanaḥ |
अथ द्रोणं सपुत्रं स बाह्लीकं च यशस्विनम् । (१७।१)
atha droṇaṃ saputraṃ sa bāhlīkaṃ ca yaśasvinam |
तत्रासीद् ऊर्जितं मृष्टं काञ्चनं महद् आसनम् । (१८।१)
tatrāsīd ūrjitaṃ mṛṣṭaṃ kāñcanaṃ mahad āsanam |
शासनाद् धृतराष्ट्रस्य तत्रोपाविशद् अच्युतः ॥ (१८।२)
śāsanād dhṛtarāṣṭrasya tatropāviśad acyutaḥ ||
उपजह्रुर् यथान्यायं धृतराष्ट्रपुरोहिताः ॥ (१९।२)
upajahrur yathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭrapurohitāḥ ||
कृतातिथ्यस्तु गोविन्दः सर्वान् परिहसन् कुरून् । (२०।१)
kṛtātithyastu govindaḥ sarvān parihasan kurūn |
आस्ते संबन्धकं कुर्वन् कुरुभिः परिवारितः ॥ (२०।२)
āste saṃbandhakaṃ kurvan kurubhiḥ parivāritaḥ ||
सो ऽर्चितो धृतराष्ट्रेण पूजितश्च महायशाः । (२१।१)
so 'rcito dhṛtarāṣṭreṇa pūjitaśca mahāyaśāḥ |
तैः समेत्य यथान्यायं कुरुभिः कुरुसंसदि । (२२।१)
taiḥ sametya yathānyāyaṃ kurubhiḥ kurusaṃsadi |
विदुरः सर्वकल्याणैर् अभिगम्य जनार्दनम् । (२३।१)
viduraḥ sarvakalyāṇair abhigamya janārdanam |
अर्चयामास दाशार्हं सर्वकामैर् उपस्थितम् ॥ (२३।२)
arcayāmāsa dāśārhaṃ sarvakāmair upasthitam ||
कृतातिथ्यं तु गोविन्दं विदुरः सर्वधर्मवित् । (२४।१)
kṛtātithyaṃ tu govindaṃ viduraḥ sarvadharmavit |
कुशलं पाण्डुपुत्राणाम् अपृच्छन्मधुसूदनम् ॥ (२४।२)
kuśalaṃ pāṇḍuputrāṇām apṛcchanmadhusūdanam ||
तस्य सर्वं सविस्तारं पाण्डवानां विचेष्टितम् । (२६।१)
tasya sarvaṃ savistāraṃ pāṇḍavānāṃ viceṣṭitam |
क्षत्तुर् आचष्ट दाशार्हः सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान् ॥ (२६।२)
kṣattur ācaṣṭa dāśārhaḥ sarvapratyakṣadarśivān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.