महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 87

751 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

प्रातर् उत्थाय कृष्णस्तु कृतवान् सर्वम् आह्निकम् । (१।२)

prātar utthāya kṛṣṇastu kṛtavān sarvam āhnikam |

1.3१.३

ब्राह्मणैर् अभ्यनुज्ञातः प्रययौ नगरं प्रति ॥ (१।३)

brāhmaṇair abhyanujñātaḥ prayayau nagaraṃ prati ||

2.1२.१

तं प्रयान्तं महाबाहुम् अनुज्ञाप्य ततो नृप । (२।१)

taṃ prayāntaṃ mahābāhum anujñāpya tato nṛpa |

2.2२.२

पर्यवर्तन्त ते सर्वे वृकस्थलनिवासिनः ॥ (२।२)

paryavartanta te sarve vṛkasthalanivāsinaḥ ||

3.1३.१

धार्तराष्ट्रास्तम् आयान्तं प्रत्युज्जग्मुः स्वलंकृताः । (३।१)

dhārtarāṣṭrāstam āyāntaṃ pratyujjagmuḥ svalaṃkṛtāḥ |

3.2३.२

दुर्योधनम् ऋते सर्वे भीष्मद्रोणकृपादयः ॥ (३।२)

duryodhanam ṛte sarve bhīṣmadroṇakṛpādayaḥ ||

4.1४.१

पौराश्च बहुला राजन् हृषीकेशं दिदृक्षवः । (४।१)

paurāśca bahulā rājan hṛṣīkeśaṃ didṛkṣavaḥ |

4.2४.२

यानैर् बहुविधैर् अन्ये पद्भिर् एव तथापरे ॥ (४।२)

yānair bahuvidhair anye padbhir eva tathāpare ||

5.1५.१

स वै पथि समागम्य भीष्मेणाक्लिष्टकर्मणा । (५।१)

sa vai pathi samāgamya bhīṣmeṇākliṣṭakarmaṇā |

5.2५.२

द्रोणेन धार्तराष्ट्रैश्च तैर् वृतो नगरं ययौ ॥ (५।२)

droṇena dhārtarāṣṭraiśca tair vṛto nagaraṃ yayau ||

6.1६.१

कृष्णसंमाननार्थं च नगरं समलंकृतम् । (६।१)

kṛṣṇasaṃmānanārthaṃ ca nagaraṃ samalaṃkṛtam |

6.2६.२

बभूवू राजमार्गाश्च बहुरत्नसमाचिताः ॥ (६।२)

babhūvū rājamārgāśca bahuratnasamācitāḥ ||

7.1७.१

न स्म कश्चिद् गृहे राजंस्तद् आसीद् भरतर्षभ । (७।१)

na sma kaścid gṛhe rājaṃstad āsīd bharatarṣabha |

7.2७.२

न स्त्री न वृद्धो न शिशुर् वासुदेवदिदृक्षया ॥ (७।२)

na strī na vṛddho na śiśur vāsudevadidṛkṣayā ||

8.1८.१

राजमार्गे नरा न स्म सम्भवन्त्यवनिं गताः । (८।१)

rājamārge narā na sma sambhavantyavaniṃ gatāḥ |

8.2८.२

तथा हि सुमहद् राजन् हृषीकेशप्रवेशने ॥ (८।२)

tathā hi sumahad rājan hṛṣīkeśapraveśane ||

9.1९.१

आवृतानि वरस्त्रीभिर् गृहाणि सुमहान्त्यपि । (९।१)

āvṛtāni varastrībhir gṛhāṇi sumahāntyapi |

9.2९.२

प्रचलन्तीव भारेण दृश्यन्ते स्म महीतले ॥ (९।२)

pracalantīva bhāreṇa dṛśyante sma mahītale ||

10.1१०.१

तथा च गतिमन्तस्ते वासुदेवस्य वाजिनः । (१०।१)

tathā ca gatimantaste vāsudevasya vājinaḥ |

10.2१०.२

प्रनष्टगतयो ऽभूवन् राजमार्गे नरैर् वृते ॥ (१०।२)

pranaṣṭagatayo 'bhūvan rājamārge narair vṛte ||

11.1११.१

स गृहं धृतराष्ट्रस्य प्राविशच्छत्रुकर्शनः । (११।१)

sa gṛhaṃ dhṛtarāṣṭrasya prāviśacchatrukarśanaḥ |

11.2११.२

पाण्डुरं पुण्डरीकाक्षः प्रासादैर् उपशोभितम् ॥ (११।२)

pāṇḍuraṃ puṇḍarīkākṣaḥ prāsādair upaśobhitam ||

12.1१२.१

तिस्रः कक्ष्या व्यतिक्रम्य केशवो राजवेश्मनः । (१२।१)

tisraḥ kakṣyā vyatikramya keśavo rājaveśmanaḥ |

12.2१२.२

वैचित्रवीर्यं राजानम् अभ्यगच्छद् अरिंदमः ॥ (१२।२)

vaicitravīryaṃ rājānam abhyagacchad ariṃdamaḥ ||

13.1१३.१

अभ्यागच्छति दाशार्हे प्रज्ञाचक्षुर् नरेश्वरः । (१३।१)

abhyāgacchati dāśārhe prajñācakṣur nareśvaraḥ |

13.2१३.२

सहैव द्रोणभीष्माभ्याम् उदतिष्ठन्महायशाः ॥ (१३।२)

sahaiva droṇabhīṣmābhyām udatiṣṭhanmahāyaśāḥ ||

14.1१४.१

कृपश्च सोमदत्तश्च महाराजश्च बाह्लिकः । (१४।१)

kṛpaśca somadattaśca mahārājaśca bāhlikaḥ |

14.2१४.२

आसनेभ्यो ऽचलन् सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम् ॥ (१४।२)

āsanebhyo 'calan sarve pūjayanto janārdanam ||

15.1१५.१

ततो राजानम् आसाद्य धृतराष्ट्रं यशस्विनम् । (१५।१)

tato rājānam āsādya dhṛtarāṣṭraṃ yaśasvinam |

15.2१५.२

स भीष्मं पूजयामास वार्ष्णेयो वाग्भिर् अञ्जसा ॥ (१५।२)

sa bhīṣmaṃ pūjayāmāsa vārṣṇeyo vāgbhir añjasā ||

16.1१६.१

तेषु धर्मानुपूर्वीं तां प्रयुज्य मधुसूदनः । (१६।१)

teṣu dharmānupūrvīṃ tāṃ prayujya madhusūdanaḥ |

16.2१६.२

यथावयः समीयाय राजभिस्तत्र माधवः ॥ (१६।२)

yathāvayaḥ samīyāya rājabhistatra mādhavaḥ ||

17.1१७.१

अथ द्रोणं सपुत्रं स बाह्लीकं च यशस्विनम् । (१७।१)

atha droṇaṃ saputraṃ sa bāhlīkaṃ ca yaśasvinam |

17.2१७.२

कृपं च सोमदत्तं च समीयाय जनार्दनः ॥ (१७।२)

kṛpaṃ ca somadattaṃ ca samīyāya janārdanaḥ ||

18.1१८.१

तत्रासीद् ऊर्जितं मृष्टं काञ्चनं महद् आसनम् । (१८।१)

tatrāsīd ūrjitaṃ mṛṣṭaṃ kāñcanaṃ mahad āsanam |

18.2१८.२

शासनाद् धृतराष्ट्रस्य तत्रोपाविशद् अच्युतः ॥ (१८।२)

śāsanād dhṛtarāṣṭrasya tatropāviśad acyutaḥ ||

19.1१९.१

अथ गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने । (१९।१)

atha gāṃ madhuparkaṃ cāpyudakaṃ ca janārdane |

19.2१९.२

उपजह्रुर् यथान्यायं धृतराष्ट्रपुरोहिताः ॥ (१९।२)

upajahrur yathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭrapurohitāḥ ||

20.1२०.१

कृतातिथ्यस्तु गोविन्दः सर्वान् परिहसन् कुरून् । (२०।१)

kṛtātithyastu govindaḥ sarvān parihasan kurūn |

20.2२०.२

आस्ते संबन्धकं कुर्वन् कुरुभिः परिवारितः ॥ (२०।२)

āste saṃbandhakaṃ kurvan kurubhiḥ parivāritaḥ ||

21.1२१.१

सो ऽर्चितो धृतराष्ट्रेण पूजितश्च महायशाः । (२१।१)

so 'rcito dhṛtarāṣṭreṇa pūjitaśca mahāyaśāḥ |

21.2२१.२

राजानं समनुज्ञाप्य निराक्रामद् अरिंदमः ॥ (२१।२)

rājānaṃ samanujñāpya nirākrāmad ariṃdamaḥ ||

22.1२२.१

तैः समेत्य यथान्यायं कुरुभिः कुरुसंसदि । (२२।१)

taiḥ sametya yathānyāyaṃ kurubhiḥ kurusaṃsadi |

22.2२२.२

विदुरावसथं रम्यम् उपातिष्ठत माधवः ॥ (२२।२)

vidurāvasathaṃ ramyam upātiṣṭhata mādhavaḥ ||

23.1२३.१

विदुरः सर्वकल्याणैर् अभिगम्य जनार्दनम् । (२३।१)

viduraḥ sarvakalyāṇair abhigamya janārdanam |

23.2२३.२

अर्चयामास दाशार्हं सर्वकामैर् उपस्थितम् ॥ (२३।२)

arcayāmāsa dāśārhaṃ sarvakāmair upasthitam ||

24.1२४.१

कृतातिथ्यं तु गोविन्दं विदुरः सर्वधर्मवित् । (२४।१)

kṛtātithyaṃ tu govindaṃ viduraḥ sarvadharmavit |

24.2२४.२

कुशलं पाण्डुपुत्राणाम् अपृच्छन्मधुसूदनम् ॥ (२४।२)

kuśalaṃ pāṇḍuputrāṇām apṛcchanmadhusūdanam ||

25.1२५.१

प्रीयमाणस्य सुहृदो विदुषो बुद्धिसत्तमः । (२५।१)

prīyamāṇasya suhṛdo viduṣo buddhisattamaḥ |

25.2२५.२

धर्मनित्यस्य च तदा गतदोषस्य धीमतः ॥ (२५।२)

dharmanityasya ca tadā gatadoṣasya dhīmataḥ ||

26.1२६.१

तस्य सर्वं सविस्तारं पाण्डवानां विचेष्टितम् । (२६।१)

tasya sarvaṃ savistāraṃ pāṇḍavānāṃ viceṣṭitam |

26.2२६.२

क्षत्तुर् आचष्ट दाशार्हः सर्वप्रत्यक्षदर्शिवान् ॥ (२६।२)

kṣattur ācaṣṭa dāśārhaḥ sarvapratyakṣadarśivān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 87

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit