युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

के लोका युध्यमानानां शूराणाम् अनिवर्तिनाम् । (१।२)

भवन्ति निधनं प्राप्य तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

अम्बरीषस्य संवादम् इन्द्रस्य च युधिष्ठिर ॥ (२।३)

अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम् । (३।१)

ददर्श सुरलोकस्थं शक्रेण सचिवं सह ॥ (३।२)

सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरम् आस्थितम् । (४।१)

उपर्युपरि गच्छन्तं स्वं वै सेनापतिं प्रभुम् ॥ (४।२)

स दृष्ट्वोपरि गच्छन्तं सेनापतिम् उदारधीः । (५।१)

ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम् ॥ (५।२)

सागरान्तां महीं कृत्स्नाम् अनुशिष्य यथाविधि । (६।१)

चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया ॥ (६।२)

ब्रह्मचर्येण घोरेण आचार्यकुलसेवया । (७।१)

वेदान् अधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम् ॥ (७।२)

अतिथीन् अन्नपानेन पितॄंश्च स्वधया तथा । (८।१)

ऋषीन् स्वाध्यायदीक्षाभिर् देवान् यज्ञैर् अनुत्तमैः ॥ (८।२)

क्षत्रधर्मे स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि । (९।१)

उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव ॥ (९।२)

देवराज सुदेवो ऽयं मम सेनापतिः पुरा । (१०।१)

आसीद् योधः प्रशान्तात्मा सो ऽयं कस्माद् अतीव माम् ॥ (१०।२)

नानेन क्रतुभिर् मुख्यैर् इष्टं नैव द्विजातयः । (११।१)

तर्पिता विधिवच्छक्र सो ऽयं कस्माद् अतीव माम् ॥ (११।२)

इन्द्र उवाच । (१२।१)

एतस्य विततस्तात सुदेवस्य बभूव ह । (१२।२)

संग्रामयज्ञः सुमहान् यश्चान्यो युध्यते नरः ॥ (१२।३)

संनद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम् । (१३।१)

युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः ॥ (१३।२)

अम्बरीष उवाच । (१४।१)

कानि यज्ञे हवींष्यत्र किम् आज्यं का च दक्षिणा । (१४।२)

ऋत्विजश्चात्र के प्रोक्तास्तन्मे ब्रूहि शतक्रतो ॥ (१४।३)

इन्द्र उवाच । (१५।१)

ऋत्विजः कुञ्जरास्तत्र वाजिनो ऽध्वर्यवस्तथा । (१५।२)

हवींषि परमांसानि रुधिरं त्वाज्यम् एव च ॥ (१५।३)

सृगालगृध्रकाकोलाः सदस्यास्तत्र सत्रिणः । (१६।१)

आज्यशेषं पिबन्त्येते हविः प्राश्नन्ति चाध्वरे ॥ (१६।२)

प्रासतोमरसंघाताः खड्गशक्तिपरश्वधाः । (१७।१)

ज्वलन्तो निशिताः पीताः स्रुचस्तस्याथ सत्रिणः ॥ (१७।२)

चापवेगायतस्तीक्ष्णः परकायावदारणः । (१८।१)

ऋजुः सुनिशितः पीतः सायको ऽस्य स्रुवो महान् ॥ (१८।२)

द्वीपिचर्मावनद्धश्च नागदन्तकृतत्सरुः । (१९।१)

हस्तिहस्तगतः खड्गः स्फ्यो भवेत् तस्य संयुगे ॥ (१९।२)

ज्वलितैर् निशितैः पीतैः प्रासशक्तिपरश्वधैः । (२०।१)

शैक्यायसमयैस्तीक्ष्णैर् अभिघातो भवेद् वसु ॥ (२०।२)

आवेगाद् यत् तु रुधिरं संग्रामे स्यन्दते भुवि । (२१।१)

सास्य पूर्णाहुतिर् होत्रे समृद्धा सर्वकामधुक् ॥ (२१।२)

छिन्द्धि भिन्द्धीति यस्यैतच्छ्रूयते वाहिनीमुखे । (२२।१)

सामानि सामगास्तस्य गायन्ति यमसादने ॥ (२२।२)

हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम् । (२३।१)

कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चयः । (२३।२)

अग्निः श्येनचितो नाम तस्य यज्ञे विधीयते ॥ (२३।३)

उत्तिष्ठति कबन्धो ऽत्र सहस्रे निहते तु यः । (२४।१)

स यूपस्तस्य शूरस्य खादिरो ऽष्टाश्रिर् उच्यते ॥ (२४।२)

इडोपहूतं क्रोशन्ति कुञ्जरा अङ्कुशेरिताः । (२५।१)

व्याघुष्टतलनादेन वषट्कारेण पार्थिव । (२५।२)

उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिः स्मृतः ॥ (२५।३)

ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे यः प्रियां युद्धे तनुं त्यजेत् । (२६।१)

आत्मानं यूपम् उच्छ्रित्य स यज्ञो ऽनन्तदक्षिणः ॥ (२६।२)

भर्तुर् अर्थे तु यः शूरो विक्रमेद् वाहिनीमुखे । (२७।१)

भयान्न च निवर्तेत तस्य लोका यथा मम ॥ (२७।२)

नीलचन्द्राकृतैः खड्गैर् बाहुभिः परिघोपमैः । (२८।१)

यस्य वेदिर् उपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम ॥ (२८।२)

यस्तु नावेक्षते कंचित् सहायं विजये स्थितः । (२९।१)

विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम ॥ (२९।२)

यस्य तोमरसंघाटा भेरीमण्डूककच्छपा । (३०।१)

वीरास्थिशर्करा दुर्गा मांसशोणितकर्दमा ॥ (३०।२)

असिचर्मप्लवा सिन्धुः केशशैवलशाद्वला । (३१।१)

अश्वनागरथैश्चैव संभिन्नैः कृतसंक्रमा ॥ (३१।२)

पताकाध्वजवानीरा हतवाहनवाहिनी । (३२।१)

शोणितोदा सुसम्पूर्णा दुस्तरा पारगैर् नरैः ॥ (३२।२)

हतनागमहानक्रा परलोकवहाशिवा । (३३।१)

ऋष्टिखड्गध्वजानूका गृध्रकङ्कवडप्लवा ॥ (३३।२)

पुरुषादानुचरिता भीरूणां कश्मलावहा । (३४।१)

नदी योधमहायज्ञे तद् अस्यावभृथं स्मृतम् ॥ (३४।२)

वेदी यस्य त्वमित्राणां शिरोभिर् अवकीर्यते । (३५।१)

अश्वस्कन्धैर् गजस्कन्धैस्तस्य लोका यथा मम ॥ (३५।२)

पत्नीशाला कृता यस्य परेषां वाहिनीमुखम् । (३६।१)

हविर्धानं स्ववाहिन्यस्तद् अस्याहुर् मनीषिणः ॥ (३६।२)

सदश्चान्तरयोधाग्निर् आग्नीध्रश्चोत्तरां दिशम् । (३७।१)

शत्रुसेनाकलत्रस्य सर्वलोकान् अदूरतः ॥ (३७।२)

यदा तूभयतो व्यूहो भवत्याकाशम् अग्रतः । (३८।१)

सास्य वेदी तथा यज्ञे नित्यं वेदास्त्रयो ऽग्नयः ॥ (३८।२)

यस्तु योधः परावृत्तः संत्रस्तो हन्यते परैः । (३९।१)

अप्रतिष्ठं स नरकं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ (३९।२)

यस्य शोणितवेगेन नदी स्यात् समभिप्लुता । (४०।१)

केशमांसास्थिसंकीर्णा स गच्छेत् परमां गतिम् ॥ (४०।२)

यस्तु सेनापतिं हत्वा तद्यानम् अधिरोहति । (४१।१)

स विष्णुविक्रमक्रामी बृहस्पतिसमः क्रतुः ॥ (४१।२)

नायकं वा प्रमाणं वा यो वा स्यात् तत्र पूजितः । (४२।१)

जीवग्राहं निगृह्णाति तस्य लोका यथा मम ॥ (४२।२)

आहवे निहतं शूरं न शोचेत कदाचन । (४३।१)

अशोच्यो हि हतः शूरः स्वर्गलोके महीयते ॥ (४३।२)

न ह्यन्नं नोदकं तस्य न स्नानं नाप्यशौचकम् । (४४।१)

हतस्य कर्तुम् इच्छन्ति तस्य लोकाञ् शृणुष्व मे ॥ (४४।२)

वराप्सरःसहस्राणि शूरम् आयोधने हतम् । (४५।१)

त्वरमाणा हि धावन्ति मम भर्ता भवेद् इति ॥ (४५।२)

एतत् तपश्च पुण्यं च धर्मश्चैव सनातनः । (४६।१)

चत्वारश्चाश्रमास्तस्य यो युद्धे न पलायते ॥ (४६।२)

वृद्धं बलं न हन्तव्यं नैव स्त्री न च वै द्विजः । (४७।१)

तृणपूर्णमुखश्चैव तवास्मीति च यो वदेत् ॥ (४७।२)

अहं वृत्रं बलं पाकं शतमायं विरोचनम् । (४८।१)

दुरावार्यं च नमुचिं नैकमायं च शम्बरम् ॥ (४८।२)

विप्रचित्तिं च दैतेयं दनोः पुत्रांश्च सर्वशः । (४९।१)

प्रह्रादं च निहत्याजौ ततो देवाधिपो ऽभवम् ॥ (४९।२)

भीष्म उवाच । (५०।१)

इत्येतच्छक्रवचनं निशम्य प्रतिगृह्य च । (५०।२)

योधानाम् आत्मनः सिद्धिम् अम्बरीषो ऽभिपन्नवान् ॥ (५०।३)