अर्जुन उवाच । (१।१)

ब्रह्म यत् परमं वेद्यं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि । (१।२)

भवतो हि प्रसादेन सूक्ष्मे मे रमते मतिः ॥ (१।३)

वासुदेव उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

संवादं मोक्षसंयुक्तं शिष्यस्य गुरुणा सह ॥ (२।३)

कश्चिद् ब्राह्मणम् आसीनम् आचार्यं संशितव्रतम् । (३।१)

शिष्यः पप्रच्छ मेधावी किं स्विच्छ्रेयः परंतप ॥ (३।२)

भगवन्तं प्रपन्नो ऽहं निःश्रेयसपरायणः । (४।१)

याचे त्वां शिरसा विप्र यद् ब्रूयां तद् विचक्ष्व मे ॥ (४।२)

तम् एवंवादिनं पार्थ शिष्यं गुरुर् उवाच ह । (५।१)

कथयस्व प्रवक्ष्यामि यत्र ते संशयो द्विज ॥ (५।२)

इत्युक्तः स कुरुश्रेष्ठ गुरुणा गुरुवत्सलः । (६।१)

प्राञ्जलिः परिपप्रच्छ यत् तच्छृणु महामते ॥ (६।२)

शिष्य उवाच । (७।१)

कुतश्चाहं कुतश्च त्वं तत् सत्यं ब्रूहि यत् परम् । (७।२)

कुतो जातानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ (७।३)

केन जीवन्ति भूतानि तेषाम् आयुः किमात्मकम् । (८।१)

किं सत्यं किं तपो विप्र के गुणाः सद्भिर् ईरिताः । (८।२)

के पन्थानः शिवाः सन्ति किं सुखं किं च दुष्कृतम् ॥ (८।३)

एतान्मे भगवन् प्रश्नान् याथातथ्येन सत्तम । (९।१)

वक्तुम् अर्हसि विप्रर्षे यथावद् इह तत्त्वतः ॥ (९।२)

वासुदेव उवाच । (१०।१)

तस्मै सम्प्रतिपन्नाय यथावत् परिपृच्छते । (१०।२)

शिष्याय गुणयुक्ताय शान्ताय गुरुवर्तिने । (१०।३)

छायाभूताय दान्ताय यतये ब्रह्मचारिणे ॥ (१०।४)

तान् प्रश्नान् अब्रवीत् पार्थ मेधावी स धृतव्रतः । (११।१)

गुरुः कुरुकुलश्रेष्ठ सम्यक् सर्वान् अरिंदम ॥ (११।२)

ब्रह्मप्रोक्तम् इदं धर्मम् ऋषिप्रवरसेवितम् । (१२।१)

वेदविद्यासमावाप्यं तत्त्वभूतार्थभावनम् ॥ (१२।२)

भूतभव्यभविष्यादिधर्मकामार्थनिश्चयम् । (१३।१)

सिद्धसंघपरिज्ञातं पुराकल्पं सनातनम् ॥ (१३।२)

प्रवक्ष्ये ऽहं महाप्राज्ञ पदम् उत्तमम् अद्य ते । (१४।१)

बुद्ध्वा यद् इह संसिद्धा भवन्तीह मनीषिणः ॥ (१४।२)

उपगम्यर्षयः पूर्वं जिज्ञासन्तः परस्परम् । (१५।१)

बृहस्पतिभरद्वाजौ गौतमो भार्गवस्तथा ॥ (१५।२)

वसिष्ठः काश्यपश्चैव विश्वामित्रो ऽत्रिर् एव च । (१६।१)

मार्गान् सर्वान् परिक्रम्य परिश्रान्ताः स्वकर्मभिः ॥ (१६।२)

ऋषिम् आङ्गिरसं वृद्धं पुरस्कृत्य तु ते द्विजाः । (१७।१)

ददृशुर् ब्रह्मभवने ब्रह्माणं वीतकल्मषम् ॥ (१७।२)

तं प्रणम्य महात्मानं सुखासीनं महर्षयः । (१८।१)

पप्रच्छुर् विनयोपेता निःश्रेयसम् इदं परम् ॥ (१८।२)

कथं कर्म क्रियात् साधु कथं मुच्येत किल्बिषात् । (१९।१)

के नो मार्गाः शिवाश्च स्युः किं सत्यं किं च दुष्कृतम् ॥ (१९।२)

केनोभौ कर्मपन्थानौ महत्त्वं केन विन्दति । (२०।१)

प्रलयं चापवर्गं च भूतानां प्रभवाप्ययौ ॥ (२०।२)

इत्युक्तः स मुनिश्रेष्ठैर् यद् आह प्रपितामहः । (२१।१)

तत् ते ऽहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु शिष्य यथागमम् ॥ (२१।२)

ब्रह्मोवाच । (२२।१)

सत्याद् भूतानि जातानि स्थावराणि चराणि च । (२२।२)

तपसा तानि जीवन्ति इति तद् वित्त सुव्रताः ॥ (२२।३)

स्वां योनिं पुनर् आगम्य वर्तन्ते स्वेन कर्मणा । (२३।१)

सत्यं हि गुणसंयुक्तं नियतं पञ्चलक्षणम् ॥ (२३।२)

ब्रह्म सत्यं तपः सत्यं सत्यं चैव प्रजापतिः । (२४।१)

सत्याद् भूतानि जातानि भूतं सत्यमयं महत् ॥ (२४।२)

तस्मात् सत्याश्रया विप्रा नित्यं योगपरायणाः । (२५।१)

अतीतक्रोधसंतापा नियता धर्मसेतवः ॥ (२५।२)

अन्योन्यनियतान् वैद्यान् धर्मसेतुप्रवर्तकान् । (२६।१)

तान् अहं सम्प्रवक्ष्यामि शाश्वतान् लोकभावनान् ॥ (२६।२)

चातुर्विद्यं तथा वर्णांश्चतुरश्चाश्रमान् पृथक् । (२७।१)

धर्मम् एकं चतुष्पादं नित्यम् आहुर् मनीषिणः ॥ (२७।२)

पन्थानं वः प्रवक्ष्यामि शिवं क्षेमकरं द्विजाः । (२८।१)

नियतं ब्रह्मभावाय यातं पूर्वं मनीषिभिः ॥ (२८।२)

गदतस्तं ममाद्येह पन्थानं दुर्विदं परम् । (२९।१)

निबोधत महाभागा निखिलेन परं पदम् ॥ (२९।२)

ब्रह्मचारिकम् एवाहुर् आश्रमं प्रथमं पदम् । (३०।१)

गार्हस्थ्यं तु द्वितीयं स्याद् वानप्रस्थम् अतः परम् । (३०।२)

ततः परं तु विज्ञेयम् अध्यात्मं परमं पदम् ॥ (३०।३)

ज्योतिर् आकाशम् आदित्यो वायुर् इन्द्रः प्रजापतिः । (३१।१)

नोपैति यावद् अध्यात्मं तावद् एतान्न पश्यति । (३१।२)

तस्योपायं प्रवक्ष्यामि पुरस्तात् तं निबोधत ॥ (३१।३)

फलमूलानिलभुजां मुनीनां वसतां वने । (३२।१)

वानप्रस्थं द्विजातीनां त्रयाणाम् उपदिश्यते ॥ (३२।२)

सर्वेषाम् एव वर्णानां गार्हस्थ्यं तद् विधीयते । (३३।१)

श्रद्धालक्षणम् इत्येवं धर्मं धीराः प्रचक्षते ॥ (३३।२)

इत्येते देवयाना वः पन्थानः परिकीर्तिताः । (३४।१)

सद्भिर् अध्यासिता धीरैः कर्मभिर् धर्मसेतवः ॥ (३४।२)

एतेषां पृथग् अध्यास्ते यो धर्मं संशितव्रतः । (३५।१)

कालात् पश्यति भूतानां सदैव प्रभवाप्ययौ ॥ (३५।२)

अतस्तत्त्वानि वक्ष्यामि याथातथ्येन हेतुना । (३६।१)

विषयस्थानि सर्वाणि वर्तमानानि भागशः ॥ (३६।२)

महान् आत्मा तथाव्यक्तम् अहंकारस्तथैव च । (३७।१)

इन्द्रियाणि दशैकं च महाभूतानि पञ्च च ॥ (३७।२)

विशेषाः पञ्चभूतानाम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । (३८।१)

चतुर्विंशतिर् एषा वस्तत्त्वानां संप्रकीर्तिता ॥ (३८।२)

तत्त्वानाम् अथ यो वेद सर्वेषां प्रभवाप्ययौ । (३९।१)

स धीरः सर्वभूतेषु न मोहम् अधिगच्छति ॥ (३९।२)

तत्त्वानि यो वेदयते यथातथं गुणांश्च सर्वान् अखिलाश्च देवताः । (४०।१)

विधूतपाप्मा प्रविमुच्य बन्धनं स सर्वलोकान् अमलान् समश्नुते ॥ (४०।२)