संजय उवाच । (१।१)

पूर्वम् अस्मासु भग्नेषु फल्गुनेनामितौजसा । (१।२)

द्रोणे च मोघसंकल्पे रक्षिते च युधिष्ठिरे ॥ (१।३)

सर्वे विध्वस्तकवचास्तावका युधि निर्जिताः । (२।१)

रजस्वला भृशोद्विग्ना वीक्षमाणा दिशो दश ॥ (२।२)

अवहारं ततः कृत्वा भारद्वाजस्य संमते । (३।१)

लब्धलक्ष्यैः परैर् दीना भृशावहसिता रणे ॥ (३।२)

श्लाघमानेषु भूतेषु फल्गुनस्यामितान् गुणान् । (४।१)

केशवस्य च सौहार्दे कीर्त्यमाने ऽर्जुनं प्रति । (४।२)

अभिशस्ता इवाभूवन् ध्यानमूकत्वम् आस्थिताः ॥ (४।३)

ततः प्रभातसमये द्रोणं दुर्योधनो ऽब्रवीत् । (५।१)

प्रणयाद् अभिमानाच्च द्विषद्वृद्ध्या च दुर्मनाः । (५।२)

शृण्वतां सर्वभूतानां संरब्धो वाक्यकोविदः ॥ (५।३)

नूनं वयं वध्यपक्षे भवतो ब्रह्मवित्तम । (६।१)

तथा हि नाग्रहीः प्राप्तं समीपे ऽद्य युधिष्ठिरम् ॥ (६।२)

इच्छतस्ते न मुच्येत चक्षुःप्राप्तो रणे रिपुः । (७।१)

जिघृक्षतो रक्ष्यमाणः सामरैर् अपि पाण्डवैः ॥ (७।२)

वरं दत्त्वा मम प्रीतः पश्चाद् विकृतवान् असि । (८।१)

आशाभङ्गं न कुर्वन्ति भक्तस्यार्याः कथंचन ॥ (८।२)

ततो ऽप्रीतस्तथोक्तः स भारद्वाजो ऽब्रवीन्नृपम् । (९।१)

नार्हसे मान्यथा ज्ञातुं घटमानं तव प्रिये ॥ (९।२)

ससुरासुरगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । (१०।१)

नालं लोका रणे जेतुं पाल्यमानं किरीटिना ॥ (१०।२)

विश्वसृग् यत्र गोविन्दः पृतनारिस्तहार्जुनः । (११।१)

तत्र कस्य बलं क्रामेद् अन्यत्र त्र्यम्बकात् प्रभोः ॥ (११।२)

सत्यं तु ते ब्रवीम्यद्य नैतज्जात्वन्यथा भवेत् । (१२।१)

अद्यैषां प्रवरं वीरं पातयिष्ये महारथम् ॥ (१२।२)

तं च व्यूहं विधास्यामि यो ऽभेद्यस्त्रिदशैर् अपि । (१३।१)

योगेन केनचिद् राजन्न् अर्जुनस्त्वपनीयताम् ॥ (१३।२)

न ह्यज्ञातम् असाध्यं वा तस्य संख्ये ऽस्ति किंचन । (१४।१)

तेन ह्युपात्तं बलवत् सर्वज्ञानम् इतस्ततः ॥ (१४।२)

द्रोणेन व्याहृते त्वेवं संशप्तकगणाः पुनः । (१५।१)

आह्वयन्न् अर्जुनं संख्ये दक्षिणाम् अभितो दिशम् ॥ (१५।२)

तत्रार्जुनस्याथ परैः सार्धं समभवद् रणः । (१६।१)

तादृशो यादृशो नान्यः श्रुतो दृष्टो ऽपि वा क्वचित् ॥ (१६।२)

ततो द्रोणेन विहितो राजन् व्यूहो व्यरोचत । (१७।१)

चरन्मध्यंदिने सूर्यः प्रतपन्न् इव दुर्दृशः ॥ (१७।२)

तं चाभिमन्युर् वचनात् पितुर् ज्येष्ठस्य भारत । (१८।१)

बिभेद दुर्भिदं संख्ये चक्रव्यूहम् अनेकधा ॥ (१८।२)

स कृत्वा दुष्करं कर्म हत्वा वीरान् सहस्रशः । (१९।१)

षट्सु वीरेषु संसक्तो दौःशासनिवशं गतः ॥ (१९।२)

वयं परमसंहृष्टाः पाण्डवाः शोककर्शिताः । (२०।१)

सौभद्रे निहते राजन्न् अवहारम् अकुर्वत ॥ (२०।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (२१।१)

पुत्रं पुरुषसिंहस्य संजयाप्राप्तयौवनम् । (२१।२)

रणे विनिहतं श्रुत्वा भृशं मे दीर्यते मनः ॥ (२१।३)

दारुणः क्षत्रधर्मो ऽयं विहितो धर्मकर्तृभिः । (२२।१)

यत्र राज्येप्सवः शूरा बाले शस्त्रम् अपातयन् ॥ (२२।२)

बालम् अत्यन्तसुखिनं विचरन्तम् अभीतवत् । (२३।१)

कृतास्त्रा बहवो जघ्नुर् ब्रूहि गावल्गणे कथम् ॥ (२३।२)

बिभित्सता रथानीकं सौभद्रेणामितौजसा । (२४।१)

विक्रीडितं यथा संख्ये तन्ममाचक्ष्व संजय ॥ (२४।२)

संजय उवाच । (२५।१)

यन्मां पृच्छसि राजेन्द्र सौभद्रस्य निपातनम् । (२५।२)

तत् ते कार्त्स्न्येन वक्ष्यामि शृणु राजन् समाहितः । (२५।३)

विक्रीडितं कुमारेण यथानीकं बिभित्सता ॥ (२५।४)

दावाग्न्यभिपरीतानां भूरिगुल्मतृणद्रुमे । (२६।१)

वनौकसाम् इवारण्ये त्वदीयानाम् अभूद् भयम् ॥ (२६।२)