महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 8

986 of 1995 · 80 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

किं कुर्वाणं रणे द्रोणं जघ्नुः पाण्डवसृञ्जयाः । (१।२)

kiṃ kurvāṇaṃ raṇe droṇaṃ jaghnuḥ pāṇḍavasṛñjayāḥ |

1.3१.३

तथा निपुणम् अस्त्रेषु सर्वशस्त्रभृताम् अपि ॥ (१।३)

tathā nipuṇam astreṣu sarvaśastrabhṛtām api ||

2.1२.१

रथभङ्गो बभूवास्य धनुर् वाशीर्यतास्यतः । (२।१)

rathabhaṅgo babhūvāsya dhanur vāśīryatāsyataḥ |

2.2२.२

प्रमत्तो वाभवद् द्रोणस्ततो मृत्युम् उपेयिवान् ॥ (२।२)

pramatto vābhavad droṇastato mṛtyum upeyivān ||

3.1३.१

कथं नु पार्षतस्तात शत्रुभिर् दुष्प्रधर्षणम् । (३।१)

kathaṃ nu pārṣatastāta śatrubhir duṣpradharṣaṇam |

3.2३.२

किरन्तम् इषुसंघातान् रुक्मपुङ्खान् अनेकशः ॥ (३।२)

kirantam iṣusaṃghātān rukmapuṅkhān anekaśaḥ ||

4.1४.१

क्षिप्रहस्तं द्विजश्रेष्ठं कृतिनं चित्रयोधिनम् । (४।१)

kṣiprahastaṃ dvijaśreṣṭhaṃ kṛtinaṃ citrayodhinam |

4.2४.२

दूरेषुपातिनं दान्तम् अस्त्रयुद्धे च पारगम् ॥ (४।२)

dūreṣupātinaṃ dāntam astrayuddhe ca pāragam ||

5.1५.१

पाञ्चालपुत्रो न्यवधीद् दिष्ट्या स वरम् अच्युतम् । (५।१)

pāñcālaputro nyavadhīd diṣṭyā sa varam acyutam |

5.2५.२

कुर्वाणं दारुणं कर्म रणे यत्तं महारथम् ॥ (५।२)

kurvāṇaṃ dāruṇaṃ karma raṇe yattaṃ mahāratham ||

6.1६.१

व्यक्तं दिष्टं हि बलवत् पौरुषाद् इति मे मतिः । (६।१)

vyaktaṃ diṣṭaṃ hi balavat pauruṣād iti me matiḥ |

6.2६.२

यद् द्रोणो निहतः शूरः पार्षतेन महात्मना ॥ (६।२)

yad droṇo nihataḥ śūraḥ pārṣatena mahātmanā ||

7.1७.१

अस्त्रं चतुर्विधं वीरे यस्मिन्न् आसीत् प्रतिष्ठितम् । (७।१)

astraṃ caturvidhaṃ vīre yasminn āsīt pratiṣṭhitam |

7.2७.२

तम् इष्वस्त्रवराचार्यं द्रोणं शंससि मे हतम् ॥ (७।२)

tam iṣvastravarācāryaṃ droṇaṃ śaṃsasi me hatam ||

8.1८.१

श्रुत्वा हतं रुक्मरथं वैयाघ्रपरिवारणम् । (८।१)

śrutvā hataṃ rukmarathaṃ vaiyāghraparivāraṇam |

8.2८.२

जातरूपपरिष्कारं नाद्य शोकम् अपानुदे ॥ (८।२)

jātarūpapariṣkāraṃ nādya śokam apānude ||

9.1९.१

न नूनं परदुःखेन कश्चिन्म्रियति संजय । (९।१)

na nūnaṃ paraduḥkhena kaścinmriyati saṃjaya |

9.2९.२

यत्र द्रोणम् अहं श्रुत्वा हतं जीवामि न म्रिये ॥ (९।२)

yatra droṇam ahaṃ śrutvā hataṃ jīvāmi na mriye ||

10.1१०.१

अश्मसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं मम । (१०।१)

aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama |

10.2१०.२

यच्छ्रुत्वा निहतं द्रोणं शतधा न विदीर्यते ॥ (१०।२)

yacchrutvā nihataṃ droṇaṃ śatadhā na vidīryate ||

11.1११.१

ब्राह्मे वेदे तथेष्वस्त्रे यम् उपासन् गुणार्थिनः । (११।१)

brāhme vede tatheṣvastre yam upāsan guṇārthinaḥ |

11.2११.२

ब्राह्मणा राजपुत्राश्च स कथं मृत्युना हतः ॥ (११।२)

brāhmaṇā rājaputrāśca sa kathaṃ mṛtyunā hataḥ ||

12.1१२.१

शोषणं सागरस्येव मेरोर् इव विसर्पणम् । (१२।१)

śoṣaṇaṃ sāgarasyeva meror iva visarpaṇam |

12.2१२.२

पतनं भास्करस्येव न मृष्ये द्रोणपातनम् ॥ (१२।२)

patanaṃ bhāskarasyeva na mṛṣye droṇapātanam ||

13.1१३.१

दृप्तानां प्रतिषेद्धासीद् धार्मिकानां च रक्षिता । (१३।१)

dṛptānāṃ pratiṣeddhāsīd dhārmikānāṃ ca rakṣitā |

13.2१३.२

यो ऽत्याक्षीत् कृपणस्यार्थे प्राणान् अपि परंतपः ॥ (१३।२)

yo 'tyākṣīt kṛpaṇasyārthe prāṇān api paraṃtapaḥ ||

14.1१४.१

मन्दानां मम पुत्राणां जयाशा यस्य विक्रमे । (१४।१)

mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikrame |

14.2१४.२

बृहस्पत्युशनस्तुल्यो बुद्ध्या स निहतः कथम् ॥ (१४।२)

bṛhaspatyuśanastulyo buddhyā sa nihataḥ katham ||

15.1१५.१

ते च शोणा बृहन्तो ऽश्वाः सैन्धवा हेममालिनः । (१५।१)

te ca śoṇā bṛhanto 'śvāḥ saindhavā hemamālinaḥ |

15.2१५.२

रथे वातजवा युक्ताः सर्वशब्दातिगा रणे ॥ (१५।२)

rathe vātajavā yuktāḥ sarvaśabdātigā raṇe ||

16.1१६.१

बलिनो घोषिणो दान्ताः सैन्धवाः साधुवाहिनः । (१६।१)

balino ghoṣiṇo dāntāḥ saindhavāḥ sādhuvāhinaḥ |

16.2१६.२

दृढाः संग्राममध्येषु कच्चिद् आसन्न विह्वलाः ॥ (१६।२)

dṛḍhāḥ saṃgrāmamadhyeṣu kaccid āsanna vihvalāḥ ||

17.1१७.१

करिणां बृंहतां युद्धे शङ्खदुन्दुभिनिस्वनम् । (१७।१)

kariṇāṃ bṛṃhatāṃ yuddhe śaṅkhadundubhinisvanam |

17.2१७.२

ज्याक्षेपशरवर्षाणां शस्त्राणां च सहिष्णवः ॥ (१७।२)

jyākṣepaśaravarṣāṇāṃ śastrāṇāṃ ca sahiṣṇavaḥ ||

18.1१८.१

आशंसन्तः पराञ् जेतुं जितश्वासा जितव्यथाः । (१८।१)

āśaṃsantaḥ parāñ jetuṃ jitaśvāsā jitavyathāḥ |

18.2१८.२

हयाः प्रजविताः शीघ्रा भारद्वाजरथोद्वहाः ॥ (१८।२)

hayāḥ prajavitāḥ śīghrā bhāradvājarathodvahāḥ ||

19.1१९.१

ते स्म रुक्मरथे युक्ता नरवीरसमाहिताः । (१९।१)

te sma rukmarathe yuktā naravīrasamāhitāḥ |

19.2१९.२

कथं नाभ्यतरंस्तात पाण्डवानाम् अनीकिनीम् ॥ (१९।२)

kathaṃ nābhyataraṃstāta pāṇḍavānām anīkinīm ||

20.1२०.१

जातरूपपरिष्कारम् आस्थाय रथम् उत्तमम् । (२०।१)

jātarūpapariṣkāram āsthāya ratham uttamam |

20.2२०.२

भारद्वाजः किम् अकरोच्छूरः संक्रन्दनो युधि ॥ (२०।२)

bhāradvājaḥ kim akarocchūraḥ saṃkrandano yudhi ||

21.1२१.१

विद्यां यस्योपजीवन्ति सर्वलोकधनुर्भृतः । (२१।१)

vidyāṃ yasyopajīvanti sarvalokadhanurbhṛtaḥ |

21.2२१.२

स सत्यसंधो बलवान् द्रोणः किम् अकरोद् युधि ॥ (२१।२)

sa satyasaṃdho balavān droṇaḥ kim akarod yudhi ||

22.1२२.१

दिवि शक्रम् इव श्रेष्ठं महामात्रं धनुर्भृताम् । (२२।१)

divi śakram iva śreṣṭhaṃ mahāmātraṃ dhanurbhṛtām |

22.2२२.२

के नु तं रौद्रकर्माणं युद्धे प्रत्युद्ययू रथाः ॥ (२२।२)

ke nu taṃ raudrakarmāṇaṃ yuddhe pratyudyayū rathāḥ ||

23.1२३.१

ननु रुक्मरथं दृष्ट्वा प्रद्रवन्ति स्म पाण्डवाः । (२३।१)

nanu rukmarathaṃ dṛṣṭvā pradravanti sma pāṇḍavāḥ |

23.2२३.२

दिव्यम् अस्त्रं विकुर्वाणं सेनां क्षिण्वन्तम् अव्ययम् ॥ (२३।२)

divyam astraṃ vikurvāṇaṃ senāṃ kṣiṇvantam avyayam ||

24.1२४.१

उताहो सर्वसैन्येन धर्मराजः सहानुजः । (२४।१)

utāho sarvasainyena dharmarājaḥ sahānujaḥ |

24.2२४.२

पाञ्चाल्यप्रग्रहो द्रोणं सर्वतः समवारयत् ॥ (२४।२)

pāñcālyapragraho droṇaṃ sarvataḥ samavārayat ||

25.1२५.१

नूनम् आवारयत् पार्थो रथिनो ऽन्यान् अजिह्मगैः । (२५।१)

nūnam āvārayat pārtho rathino 'nyān ajihmagaiḥ |

25.2२५.२

ततो द्रोणं समारोहत् पार्षतः पापकर्मकृत् ॥ (२५।२)

tato droṇaṃ samārohat pārṣataḥ pāpakarmakṛt ||

26.1२६.१

न ह्यन्यं परिपश्यामि वधे कंचन शुष्मिणः । (२६।१)

na hyanyaṃ paripaśyāmi vadhe kaṃcana śuṣmiṇaḥ |

26.2२६.२

धृष्टद्युम्नाद् ऋते रौद्रात् पाल्यमानात् किरीटिना ॥ (२६।२)

dhṛṣṭadyumnād ṛte raudrāt pālyamānāt kirīṭinā ||

27.1२७.१

तैर् वृतः सर्वतः शूरैः पाञ्चाल्यापसदस्ततः । (२७।१)

tair vṛtaḥ sarvataḥ śūraiḥ pāñcālyāpasadastataḥ |

27.2२७.२

केकयैश्चेदिकारूषैर् मत्स्यैर् अन्यैश्च भूमिपैः ॥ (२७।२)

kekayaiścedikārūṣair matsyair anyaiśca bhūmipaiḥ ||

28.1२८.१

व्याकुलीकृतम् आचार्यं पिपीलैर् उरगं यथा । (२८।१)

vyākulīkṛtam ācāryaṃ pipīlair uragaṃ yathā |

28.2२८.२

कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर् मम ॥ (२८।२)

karmaṇyasukare saktaṃ jaghāneti matir mama ||

29.1२९.१

यो ऽधीत्य चतुरो वेदान् सर्वान् आख्यानपञ्चमान् । (२९।१)

yo 'dhītya caturo vedān sarvān ākhyānapañcamān |

29.2२९.२

ब्राह्मणानां प्रतिष्ठासीत् स्रोतसाम् इव सागरः । (२९।२)

brāhmaṇānāṃ pratiṣṭhāsīt srotasām iva sāgaraḥ |

29.3२९.३

स कथं ब्राह्मणो वृद्धः शस्त्रेण वधम् आप्तवान् ॥ (२९।३)

sa kathaṃ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadham āptavān ||

30.1३०.१

अमर्षणो मर्षितवान् क्लिश्यमानः सदा मया । (३०।१)

amarṣaṇo marṣitavān kliśyamānaḥ sadā mayā |

30.2३०.२

अनर्हमाणः कौन्तेयः कर्मणस्तस्य तत् फलम् ॥ (३०।२)

anarhamāṇaḥ kaunteyaḥ karmaṇastasya tat phalam ||

31.1३१.१

यस्य कर्मानुजीवन्ति लोके सर्वधनुर्भृतः । (३१।१)

yasya karmānujīvanti loke sarvadhanurbhṛtaḥ |

31.2३१.२

स सत्यसंधः सुकृती श्रीकामैर् निहतः कथम् ॥ (३१।२)

sa satyasaṃdhaḥ sukṛtī śrīkāmair nihataḥ katham ||

32.1३२.१

दिवि शक्र इव श्रेष्ठो महासत्त्वो महाबलः । (३२।१)

divi śakra iva śreṣṭho mahāsattvo mahābalaḥ |

32.2३२.२

स कथं निहतः पार्थैः क्षुद्रमत्स्यैर् यथा तिमिः ॥ (३२।२)

sa kathaṃ nihataḥ pārthaiḥ kṣudramatsyair yathā timiḥ ||

33.1३३.१

क्षिप्रहस्तश्च बलवान् दृढधन्वारिमर्दनः । (३३।१)

kṣiprahastaśca balavān dṛḍhadhanvārimardanaḥ |

33.2३३.२

न यस्य जीविताकाङ्क्षी विषयं प्राप्य जीवति ॥ (३३।२)

na yasya jīvitākāṅkṣī viṣayaṃ prāpya jīvati ||

34.1३४.१

यं द्वौ न जहतः शब्दौ जीवमानं कदाचन । (३४।१)

yaṃ dvau na jahataḥ śabdau jīvamānaṃ kadācana |

34.2३४.२

ब्राह्मश्च वेदकामानां ज्याघोषश्च धनुर्भृताम् ॥ (३४।२)

brāhmaśca vedakāmānāṃ jyāghoṣaśca dhanurbhṛtām ||

35.1३५.१

नाहं मृष्ये हतं द्रोणं सिंहद्विरदविक्रमम् । (३५।१)

nāhaṃ mṛṣye hataṃ droṇaṃ siṃhadviradavikramam |

35.2३५.२

कथं संजय दुर्धर्षम् अनाधृष्ययशोबलम् ॥ (३५।२)

kathaṃ saṃjaya durdharṣam anādhṛṣyayaśobalam ||

36.1३६.१

के ऽरक्षन् दक्षिणं चक्रं सव्यं के च महात्मनः । (३६।१)

ke 'rakṣan dakṣiṇaṃ cakraṃ savyaṃ ke ca mahātmanaḥ |

36.2३६.२

पुरस्तात् के च वीरस्य युध्यमानस्य संयुगे ॥ (३६।२)

purastāt ke ca vīrasya yudhyamānasya saṃyuge ||

37.1३७.१

के च तत्र तनुं त्यक्त्वा प्रतीपं मृत्युम् आव्रजन् । (३७।१)

ke ca tatra tanuṃ tyaktvā pratīpaṃ mṛtyum āvrajan |

37.2३७.२

द्रोणस्य समरे वीराः के ऽकुर्वन्त परां धृतिम् ॥ (३७।२)

droṇasya samare vīrāḥ ke 'kurvanta parāṃ dhṛtim ||

38.1३८.१

एतद् आर्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्वापत्सु संजय । (३८।१)

etad āryeṇa kartavyaṃ kṛcchrāsvāpatsu saṃjaya |

38.2३८.२

पराक्रमेद् यथाशक्त्या तच्च तस्मिन् प्रतिष्ठितम् ॥ (३८।२)

parākramed yathāśaktyā tacca tasmin pratiṣṭhitam ||

39.1३९.१

मुह्यते मे मनस्तात कथा तावन्निवर्त्यताम् । (३९।१)

muhyate me manastāta kathā tāvannivartyatām |

39.2३९.२

भूयस्तु लब्धसंज्ञस्त्वा परिप्रक्ष्यामि संजय ॥ (३९।२)

bhūyastu labdhasaṃjñastvā pariprakṣyāmi saṃjaya ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit