वैशंपायन उवाच । (१।१)

प्रविश्याथ गृहं तस्याश्चरणावभिवाद्य च । (१।२)

आचख्यौ तत् समासेन यद् वृत्तं कुरुसंसदि ॥ (१।३)

वासुदेव उवाच । (२।१)

उक्तं बहुविधं वाक्यं ग्रहणीयं सहेतुकम् । (२।२)

ऋषिभिश्च मया चैव न चासौ तद् गृहीतवान् ॥ (२।३)

कालपक्वम् इदं सर्वं दुर्योधनवशानुगम् । (३।१)

आपृच्छे भवतीं शीघ्रं प्रयास्ये पाण्डवान् प्रति ॥ (३।२)

किं वाच्याः पाण्डवेयास्ते भवत्या वचनान्मया । (४।१)

तद् ब्रूहि त्वं महाप्राज्ञे शुश्रूषे वचनं तव ॥ (४।२)

कुन्त्युवाच । (५।१)

ब्रूयाः केशव राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् । (५।२)

भूयांस्ते हीयते धर्मो मा पुत्रक वृथा कृथाः ॥ (५।३)

श्रोत्रियस्येव ते राजन्मन्दकस्याविपश्चितः । (६।१)

अनुवाकहता बुद्धिर् धर्मम् एवैकम् ईक्षते ॥ (६।२)

अङ्गावेक्षस्व धर्मं त्वं यथा सृष्टः स्वयंभुवा । (७।१)

उरस्तः क्षत्रियः सृष्टो बाहुवीर्योपजीविता । (७।२)

क्रूराय कर्मणे नित्यं प्रजानां परिपालने ॥ (७।३)

शृणु चात्रोपमाम् एकां या वृद्धेभ्यः श्रुता मया । (८।१)

मुचुकुन्दस्य राजर्षेर् अददात् पृथिवीम् इमाम् । (८।२)

पुरा वैश्रवणः प्रीतो न चासौ तां गृहीतवान् ॥ (८।३)

बाहुवीर्यार्जितं राज्यम् अश्नीयाम् इति कामये । (९।१)

ततो वैश्रवणः प्रीतो विस्मितः समपद्यत ॥ (९।२)

मुचुकुन्दस्ततो राजा सो ऽन्वशासद् वसुंधराम् । (१०।१)

बाहुवीर्यार्जितां सम्यक् क्षत्रधर्मम् अनुव्रतः ॥ (१०।२)

यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः । (११।१)

चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति ॥ (११।२)

राजा चरति चेद् धर्मं देवत्वायैव कल्पते । (१२।१)

स चेद् अधर्मं चरति नरकायैव गच्छति ॥ (१२।२)

दण्डनीतिः स्वधर्मेण चातुर्वर्ण्यं नियच्छति । (१३।१)

प्रयुक्ता स्वामिना सम्यग् अधर्मेभ्यश्च यच्छति ॥ (१३।२)

दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक् कार्त्स्न्येन वर्तते । (१४।१)

तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते ॥ (१४।२)

कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् । (१५।१)

इति ते संशयो मा भूद् राजा कालस्य कारणम् ॥ (१५।२)

राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च । (१६।१)

युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम् ॥ (१६।२)

कृतस्य कारणाद् राजा स्वर्गम् अत्यन्तम् अश्नुते । (१७।१)

त्रेतायाः कारणाद् राजा स्वर्गं नात्यन्तम् अश्नुते । (१७।२)

प्रवर्तनाद् द्वापरस्य यथाभागम् उपाश्नुते ॥ (१७।३)

ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः । (१८।१)

राजदोषेण हि जगत् स्पृश्यते जगतः स च ॥ (१८।२)

राजधर्मान् अवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान् । (१९।१)

नैतद् राजर्षिवृत्तं हि यत्र त्वं स्थातुम् इच्छसि ॥ (१९।२)

न हि वैक्लव्यसंसृष्ट आनृशंस्ये व्यवस्थितः । (२०।१)

प्रजापालनसम्भूतं किंचित् प्राप फलं नृपः ॥ (२०।२)

न ह्येताम् आशिषं पाण्डुर् न चाहं न पितामहः । (२१।१)

प्रयुक्तवन्तः पूर्वं ते यया चरसि मेधया ॥ (२१।२)

यज्ञो दानं तपः शौर्यं प्रजासंतानम् एव च । (२२।१)

माहात्म्यं बलम् ओजश्च नित्यम् आशंसितं मया ॥ (२२।२)

नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यं ददुर् मानुषदेवताः । (२३।१)

दीर्घम् आयुर् धनं पुत्रान् सम्यग् आराधिताः शुभाः ॥ (२३।२)

पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च । (२४।१)

दानम् अध्ययनं यज्ञं प्रजानां परिपालनम् ॥ (२४।२)

एतद् धर्मम् अधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजायथाः । (२५।१)

ते स्थ वैद्याः कुले जाता अवृत्त्या तात पीडिताः ॥ (२५।२)

यत् तु दानपतिं शूरं क्षुधिताः पृथिवीचराः । (२६।१)

प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ते धर्मः को ऽभ्यधिकस्ततः ॥ (२६।२)

दानेनान्यं बलेनान्यं तथा सूनृतयापरम् । (२७।१)

सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद् राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ॥ (२७।२)

ब्राह्मणः प्रचरेद् भैक्षं क्षत्रियः परिपालयेत् । (२८।१)

वैश्यो धनार्जनं कुर्याच्छूद्रः परिचरेच्च तान् ॥ (२८।२)

भैक्षं विप्रतिषिद्धं ते कृषिर् नैवोपपद्यते । (२९।१)

क्षत्रियो ऽसि क्षतात् त्राता बाहुवीर्योपजीविता ॥ (२९।२)

पित्र्यम् अंशं महाबाहो निमग्नं पुनर् उद्धर । (३०।१)

साम्ना दानेन भेदेन दण्डेनाथ नयेन च ॥ (३०।२)

इतो दुःखतरं किं नु यद् अहं हीनबान्धवा । (३१।१)

परपिण्डम् उदीक्षामि त्वां सूत्वामित्रनन्दन ॥ (३१।२)

युध्यस्व राजधर्मेण मा निमज्जीः पितामहान् । (३२।१)

मा गमः क्षीणपुण्यस्त्वं सानुजः पापिकां गतिम् ॥ (३२।२)