संजय उवाच । (१।१)

विदार्य कर्णस् तां सेनां धर्मराजम् उपाद्रवत् । (१।२)

रथहस्त्यश्वपत्तीनां सहस्रैः परिवारितः ॥ (१।३)

नानायुधसहस्राणि प्रेषितान्य् अरिभिर् वृषः । (२।१)

छित्त्वा बाणशतैर् उग्रैस् तान् अविध्यद् असंभ्रमः ॥ (२।२)

निचकर्त शिरांस्य् एषां बाहून् ऊरूंश् च सर्वशः । (३।१)

ते हता वसुधां पेतुर् भग्नाश् चान्ये विदुद्रुवुः ॥ (३।२)

द्रविडान्ध्रनिषादास् तु पुनः सात्यकिचोदिताः । (४।१)

अभ्यर्दयञ् जिघांसन्तः पत्तयः कर्णम् आहवे ॥ (४।२)

ते विबाहुशिरस्त्राणाः प्रहताः कर्णसायकैः । (५।१)

पेतुः पृथिव्यां युगपच् छिन्नं शालवनं यथा ॥ (५।२)

एवं योधशतान्य् आजौ सहस्राण्य् अयुतानि च । (६।१)

हतानीयुर् महीं देहैर् यशसापूरयन् दिशः ॥ (६।२)

अथ वैकर्तनं कर्णं रणे क्रुद्धम् इवान्तकम् । (७।१)

रुरुधुः पाण्डुपाञ्चाला व्याधिं मन्त्रौषधैर् इव ॥ (७।२)

स तान् प्रमृद्याभ्यपतत् पुनर् एव युधिष्ठिरम् । (८।१)

मन्त्रौषधिक्रियातीतो व्याधिर् अत्युल्बणो यथा ॥ (८।२)

स राजगृद्धिभी रुद्धः पाण्डुपाञ्चालकेकयैः । (९।१)

नाशकत् तान् अतिक्रान्तुं मृत्युर् ब्रह्मविदो यथा ॥ (९।२)

ततो युधिष्ठिरः कर्णम् अदूरस्थं निवारितम् । (१०।१)

अब्रवीत् परवीरघ्नः क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ (१०।२)

कर्ण कर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्र वचः शृणु । (११।१)

सदा स्पर्धसि संग्रामे फल्गुनेन यशस्विना । (११।२)

तथास्मान् बाधसे नित्यं धार्तराष्ट्रमते स्थितः ॥ (११।३)

यद् बलं यच् च ते वीर्यं प्रद्वेषो यश् च पाण्डुषु । (१२।१)

तत् सर्वं दर्शयस्वाद्य पौरुषं महद् आस्थितः । (१२।२)

युद्धश्रद्धां स ते ऽद्याहं विनेष्यामि महाहवे ॥ (१२।३)

एवम् उक्त्वा महाराज कर्णं पाण्डुसुतस् तदा । (१३।१)

सुवर्णपुङ्खैर् दशभिर् विव्याधायस्मयैः शितैः ॥ (१३।२)

तं सूतपुत्रो नवभिः प्रत्यविध्यद् अरिंदमः । (१४।१)

वत्सदन्तैर् महेष्वासः प्रहसन्न् इव भारत ॥ (१४।२)

ततः क्षुराभ्यां पाञ्चाल्यौ चक्ररक्षौ महात्मनः । (१५।१)

जघान समरे शूरः शरैः संनतपर्वभिः ॥ (१५।२)

ताव् उभौ धर्मराजस्य प्रवीरौ परिपार्श्वतः । (१६।१)

रथाभ्याशे चकाशेते चन्द्रस्येव पुनर्वसू ॥ (१६।२)

युधिष्ठिरः पुनः कर्णम् अविध्यत् त्रिंशता शरैः । (१७।१)

सुषेणं सत्यसेनं च त्रिभिस् त्रिभिर् अताडयत् ॥ (१७।२)

शल्यं नवत्या विव्याध त्रिसप्तत्या च सूतजम् । (१८।१)

तांश् चास्य गोप्तॄन् विव्याध त्रिभिस् त्रिभिर् अजिह्मगैः ॥ (१८।२)

ततः प्रहस्याधिरथिर् विधुन्वानः स कार्मुकम् । (१९।१)

भित्त्वा भल्लेन राजानं विद्ध्वा षष्ट्यानदन् मुदा ॥ (१९।२)

ततः प्रवीराः पाण्डूनाम् अभ्यधावन् युधिष्ठिरम् । (२०।१)

सूतपुत्रात् परीप्सन्तः कर्णम् अभ्यर्दयञ् शरैः ॥ (२०।२)

सात्यकिश् चेकितानश् च युयुत्सुः पाण्ड्य एव च । (२१।१)

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च द्रौपदेयाः प्रभद्रकाः ॥ (२१।२)

यमौ च भीमसेनश् च शिशुपालस्य चात्मजः । (२२।१)

कारूषा मत्स्यशेषाश् च केकयाः काशिकोसलाः । (२२।२)

एते च त्वरिता वीरा वसुषेणम् अवारयन् ॥ (२२।३)

जनमेजयश् च पाञ्चाल्यः कर्णं विव्याध सायकैः । (२३।१)

वराहकर्णैर् नाराचैर् नालीकैर् निशितैः शरैः । (२३।२)

वत्सदन्तैर् विपाठैश् च क्षुरप्रैश् चटकामुखैः ॥ (२३।३)

नानाप्रहरणैश् चोग्रै रथहस्त्यश्वसादिनः । (२४।१)

सर्वतो ऽभ्याद्रवन् कर्णं परिवार्य जिघांसया ॥ (२४।२)

स पाण्डवानां प्रवरैः सर्वतः समभिद्रुतः । (२५।१)

उदैरयद् ब्राह्मम् अस्त्रं शरैः सम्पूरयन् दिशः ॥ (२५।२)

ततः शरमहाज्वालो वीर्योष्मा कर्णपावकः । (२६।१)

निर्दहन् पाण्डववनं चारु पर्यचरद् रणे ॥ (२६।२)

स संवार्य महास्त्राणि महेष्वासो महात्मनाम् । (२७।१)

प्रहस्य पुरुषेन्द्रस्य शरैश् चिछेद कार्मुकम् ॥ (२७।२)

ततः संधाय नवतिं निमेषान् नतपर्वणाम् । (२८।१)

बिभेद कवचं राज्ञो रणे कर्णः शितैः शरैः ॥ (२८।२)

तद् वर्म हेमविकृतं रराज निपतत् तदा । (२९।१)

सविद्युदभ्रं सवितुः शिष्टं वातहतं यथा ॥ (२९।२)

तद् अङ्गं पुरुषेन्द्रस्य भ्रष्टवर्म व्यरोचत । (३०।१)

रत्नैर् अलंकृतं दिव्यैर् व्यभ्रं निशि यथा नभः ॥ (३०।२)

स विवर्मा शरैः पार्थो रुधिरेण समुक्षितः । (३१।१)

क्रुद्धः सर्वायसीं शक्तिं चिक्षेपाधिरथिं प्रति ॥ (३१।२)

तां ज्वलन्तीम् इवाकाशे शरैश् चिछेद सप्तभिः । (३२।१)

सा छिन्ना भूमिम् अपतन् महेष्वासस्य सायकैः ॥ (३२।२)

ततो बाह्वोर् ललाटे च हृदि चैव युधिष्ठिरः । (३३।१)

चतुर्भिस् तोमरैः कर्णं ताडयित्वा मुदानदत् ॥ (३३।२)

उद्भिन्नरुधिरः कर्णः क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् । (३४।१)

ध्वजं चिछेद भल्लेन त्रिभिर् विव्याध पाण्डवम् । (३४।२)

इषुधी चास्य चिछेद रथं च तिलशो ऽछिनत् ॥ (३४।३)

एवं पार्थो व्यपायात् स निहतप्रार्ष्टिसारथिः । (३५।१)

अशक्नुवन् प्रमुखतः स्थातुं कर्णस्य दुर्मनाः ॥ (३५।२)

तम् अभिद्रुत्य राधेयः स्कन्धं संस्पृश्य पाणिना । (३६।१)

अब्रवीत् प्रहसन् राजन् कुत्सयन्न् इव पाण्डवम् ॥ (३६।२)

कथं नाम कुले जातः क्षत्रधर्मे व्यवस्थितः । (३७।१)

प्रजह्यात् समरे शत्रून् प्राणान् रक्षन् महाहवे ॥ (३७।२)

न भवान् क्षत्रधर्मेषु कुशलो ऽसीति मे मतिः । (३८।१)

ब्राह्मे बले भवान् युक्तः स्वाध्याये यज्ञकर्मणि ॥ (३८।२)

मा स्म युध्यस्व कौन्तेय मा च वीरान् समासदः । (३९।१)

मा चैनान् अप्रियं ब्रूहि मा च व्रज महारणम् ॥ (३९।२)

एवम् उक्त्वा ततः पार्थं विसृज्य च महाबलः । (४०।१)

न्यहनत् पाण्डवीं सेनां वज्रहस्त इवासुरीम् । (४०।२)

ततः प्रायाद् द्रुतं राजन् व्रीडन्न् इव जनेश्वरः ॥ (४०।३)

अथ प्रयान्तं राजानम् अन्वयुस् ते तदाच्युतम् । (४१।१)

चेदिपाण्डवपाञ्चालाः सात्यकिश् च महारथः । (४१।२)

द्रौपदेयास् तथा शूरा माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ (४१।३)

ततो युधिष्ठिरानीकं दृष्ट्वा कर्णः पराङ्मुखम् । (४२।१)

कुरुभिः सहितो वीरैः पृष्ठगैः पृष्ठम् अन्वयात् ॥ (४२।२)

शङ्खभेरीनिनादैश् च कार्मुकाणां च निस्वनैः । (४३।१)

बभूव धार्तराष्ट्राणां सिंहनादरवस् तदा ॥ (४३।२)

युधिष्ठिरस् तु कौरव्य रथम् आरुह्य सत्वरः । (४४।१)

श्रुतकीर्तेर् महाराज दृष्टवान् कर्णविक्रमम् ॥ (४४।२)

काल्यमानं बलं दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (४५।१)

तान् योधान् अब्रवीत् क्रुद्धो हतैनं वै सहस्रशः ॥ (४५।२)

ततो राज्ञाभ्यनुज्ञाताः पाण्डवानां महारथाः । (४६।१)

भीमसेनमुखाः सर्वे पुत्रांस् ते प्रत्युपाद्रवन् ॥ (४६।२)

अभवत् तुमुलः शब्दो योधानां तत्र भारत । (४७।१)

हस्त्यश्वरथपत्तीनां शस्त्राणां च ततस् ततः ॥ (४७।२)

उत्तिष्ठत प्रहरत प्रैताभिपततेति च । (४८।१)

इति ब्रुवाणा अन्योन्यं जघ्नुर् योधा रणाजिरे ॥ (४८।२)

अभ्रच्छायेव तत्रासीच्छरवृष्टिभिर् अम्बरे । (४९।१)

समावृत्तैर् नरवरैर् निघ्नद्भिर् इतरेतरम् ॥ (४९।२)

विपताकाध्वजच्छत्रा व्यश्वसूतायुधा रणे । (५०।१)

व्यङ्गाङ्गावयवाः पेतुः क्षितौ क्षीणा हतेश्वराः ॥ (५०।२)

प्रवराणीव शैलानां शिखराणि द्विपोत्तमाः । (५१।१)

सारोहा निहताः पेतुर् वज्रभिन्ना इवाद्रयः ॥ (५१।२)

छिन्नभिन्नविपर्यस्तैर् वर्मालंकारविग्रहैः । (५२।१)

सारोहास् तुरगाः पेतुर् हतवीराः सहस्रशः ॥ (५२।२)

विप्रविद्धायुधाङ्गाश् च द्विरदाश्वरथैर् हताः । (५३।१)

प्रतिवीरैश् च संमर्दे पत्तिसंघाः सहस्रशः ॥ (५३।२)

विशालायतताम्राक्षैः पद्मेन्दुसदृशाननैः । (५४।१)

शिरोभिर् युद्धशौण्डानां सर्वतः संस्तृता मही ॥ (५४।२)

तथा तु वितते व्योम्नि निस्वनं शुश्रुवुर् जनाः । (५५।१)

विमानैर् अप्सरःसंघैर् गीतवादित्रनिस्वनैः ॥ (५५।२)

हतान् कृत्तान् अभिमुखान् वीरान् वीरैः सहस्रशः । (५६।१)

आरोप्यारोप्य गच्छन्ति विमानेष्व् अप्सरोगणाः ॥ (५६।२)

तद् दृष्ट्वा महद् आश्चर्यं प्रत्यक्षं स्वर्गलिप्सया । (५७।१)

प्रहृष्टमनसः शूराः क्षिप्रं जग्मुः परस्परम् ॥ (५७।२)

रथिनो रथिभिः सार्धं चित्रं युयुधुर् आहवे । (५८।१)

पत्तयः पत्तिभिर् नागा नागैः सह हयैर् हयाः ॥ (५८।२)

एवं प्रवृत्ते संग्रामे गजवाजिजनक्षये । (५९।१)

सैन्ये च रजसा व्याप्ते स्वे स्वाञ् जघ्नुः परे परान् ॥ (५९।२)

कचाकचि बभौ युद्धं दन्तादन्ति नखानखि । (६०।१)

मुष्टियुद्धं नियुद्धं च देहपाप्मविनाशनम् ॥ (६०।२)

तथा वर्तति संग्रामे गजवाजिजनक्षये । (६१।१)

नराश्वगजदेहेभ्यः प्रसृता लोहितापगा । (६१।२)

नराश्वगजदेहान् सा व्युवाह पतितान् बहून् ॥ (६१।३)

नराश्वगजसंबाधे नराश्वगजसादिनाम् । (६२।१)

लोहितोदा महाघोरा नदी लोहितकर्दमा । (६२।२)

नराश्वगजदेहान् सा वहन्ती भीरुभीषणी ॥ (६२।३)

तस्याः परमपारं च व्रजन्ति विजयैषिणः । (६३।१)

गाधेन च प्लवन्तश् च निमज्योन्मज्ज्य चापरे ॥ (६३।२)

ते तु लोहितदिग्धाङ्गा रक्तवर्मायुधाम्बराः । (६४।१)

सस्नुस् तस्यां पपुश् चासृङ् मम्लुश् च भरतर्षभ ॥ (६४।२)

रथान् अश्वान् नरान् नागान् आयुधाभरणानि च । (६५।१)

वसनान्य् अथ वर्माणि हन्यमानान् हतान् अपि । (६५।२)

भूमिं खं द्यां दिशश् चैव प्रायः पश्याम लोहितम् ॥ (६५।३)

लोहितस्य तु गन्धेन स्पर्शेन च रसेन च । (६६।१)

रूपेण चातिरिक्तेन शब्देन च विसर्पता । (६६।२)

विषादः सुमहान् आसीत् प्रायः सैन्यस्य भारत ॥ (६६।३)

तत् तु विप्रहतं सैन्यं भीमसेनमुखैस् तव । (६७।१)

भूयः समाद्रवन् वीराः सात्यकिप्रमुखा रथाः ॥ (६७।२)

तेषाम् आपततां वेगम् अविषह्य महात्मनाम् । (६८।१)

पुत्राणां ते महत् सैन्यम् आसीद् राजन् पराङ्मुखम् ॥ (६८।२)

तत् प्रकीर्णरथाश्वेभं नरवाजिसमाकुलम् । (६९।१)

विध्वस्तचर्मकवचं प्रविद्धायुधकार्मुकम् ॥ (६९।२)

व्यद्रवत् तावकं सैन्यं लोड्यमानं समन्ततः । (७०।१)

सिंहार्दितं महारण्ये यथा गजकुलं तथा ॥ (७०।२)